Liên quan đến vụ em N.N.B.Tr (14 tuổi; ngụ xã Trà Côn, tỉnh Vĩnh Long) tử vong do tai nạn giao thông, vừa qua, Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao đã khởi tố 4 bị can về tội "Không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội", gồm: Lê Quốc Việt và Nguyễn Quốc Khanh (cựu Phó Thủ trưởng và nguyên điều tra viên thuộc Cơ quan CSĐT Công an huyện Trà Ôn (cũ), tỉnh Vĩnh Long); Phan Thị Trúc Ly, cựu Phó Viện trưởng VKSND huyện Trà Ôn và Lê Phong Cảnh, cựu kiểm sát viên VKSND huyện Trà Ôn.
Nhiều bạn đọc thắc mắc là gia đình nạn nhân có quyền yêu cầu bồi thường dân sự trong vụ án này như thế nào?
Làm rõ trách nhiệm bồi thường trong tai nạn chết người
Trả lời vấn đề này, luật sư Đỗ Ngọc Thanh - Chi Hội trưởng Chi Hội Luật sư, Hội Bảo vệ Quyền trẻ em TPHCM – cho rằng trong vụ án về tai nạn giao thông, gia đình cháu Tr. có quyền yêu cầu bồi thường dân sự, không bắt buộc phải khởi kiện riêng bằng một vụ án dân sự độc lập. Căn cứ chính là Điều 584, Điều 585 và Điều 591 Bộ Luật Dân sự năm 2015 về trách nhiệm bồi thường thiệt hại ngoài hợp đồng và thiệt hại do tính mạng bị xâm phạm.
Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao tống đạt quyết định tố tụng đối với Phan Thị Trúc Ly, cựu Phó Viện trưởng VKSND huyện Trà Ôn và Lê Phong Cảnh, cựu kiểm sát viên VKSND huyện Trà Ôn. Ảnh: Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao
Các khoản có thể yêu cầu gồm: chi phí hợp lý cho việc cứu chữa trước khi mất (nếu có); chi phí mai táng hợp lý; khoản cấp dưỡng cho người mà nạn nhân có nghĩa vụ cấp dưỡng nếu thực tế có phát sinh và khoản bù đắp tổn thất tinh thần cho những người thân thích thuộc hàng thừa kế thứ nhất.
Riêng khoản tổn thất tinh thần, theo Điều 591, Bộ Luật Dân sự quy định nếu các bên không thỏa thuận được thì mức tối đa không quá 100 lần mức lương cơ sở.
"Nếu kết quả điều tra xác định tài xế điều khiển ô tô có hành vi vi phạm quy định về tham gia giao thông đường bộ và hành vi này là nguyên nhân trực tiếp dẫn đến hậu quả cháu Tr. tử vong, thì trách nhiệm bồi thường trước hết phải được xem xét đối với người trực tiếp điều khiển phương tiện" - luật sư Thanh nhấn mạnh.
Cũng theo luật sư Thanh, cơ quan tiến hành tố tụng cũng cần làm rõ chiếc xe gây tai nạn thuộc sở hữu của ai, tài xế sử dụng xe trong quan hệ nào, có đang thực hiện công việc được giao hay không?
Bởi theo quy định tại Điều 584, Điều 585, Điều 597 và Điều 601 của Bộ luật Dân sự năm 2015, trong một số trường hợp chủ sở hữu, người sử dụng lao động hoặc người được giao quản lý, sử dụng nguồn nguy hiểm cao độ cũng có thể phải chịu trách nhiệm bồi thường hoặc liên đới bồi thường theo quy định pháp luật.
Ai sẽ bồi thường theo Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước?
Bên cạnh đó, luật sư Thanh nhận định việc một số cán bộ tiến hành tố tụng bị xem xét, khởi tố về hành vi "Không truy cứu trách nhiệm hình sự người có tội" là vấn đề thuộc nhóm tội xâm phạm hoạt động tư pháp.
Luật sư Thanh phân tích: "Có thể hiểu rằng, nhà nước xử lý những người này vì họ có dấu hiệu làm sai lệch hoặc làm ảnh hưởng đến hoạt động đúng đắn của cơ quan tư pháp, có nguy cơ bỏ lọt tội phạm, chứ không phải vì chính họ là người trực tiếp gây ra cái chết của cháu Tr."
Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao tống đạt quyết định tố tụng đối với bị can Lê Quốc Việt. Ảnh: Cơ quan Điều tra VKSND Tối cao
Do đó, không nên hiểu rằng cứ có cán bộ tố tụng bị khởi tố thì gia đình nạn nhân đương nhiên được Nhà nước bồi thường. Trách nhiệm bồi thường thiệt hại do cháu Tr. tử vong trước hết vẫn phải được xem xét đối với người gây tai nạn và các chủ thể dân sự liên quan (nếu có)".
Đối với Luật Trách nhiệm bồi thường của Nhà nước năm 2017, phạm vi bồi thường trong hoạt động tố tụng hình sự được quy định tại Điều 18, chủ yếu liên quan đến các trường hợp: Oan sai như bị bắt, giữ, tạm giam, truy tố, xét xử, thi hành án trái pháp luật, hoặc thiệt hại về tài sản do hoạt động tố tụng gây ra.
Quy định này không đặt ra nguyên tắc chung rằng thân nhân của người bị hại trong một vụ án, nếu trước đó có quyết định không khởi tố sai, thì mặc nhiên được Nhà nước bồi thường.
Vì vậy, gia đình có quyền yêu cầu làm rõ trách nhiệm của cán bộ tố tụng, yêu cầu xử lý nghiêm sai phạm (nếu có), yêu cầu bảo đảm quyền của bị hại trong vụ án hình sự. Riêng yêu cầu Nhà nước bồi thường hoặc xin lỗi công khai chỉ có thể đặt ra nếu có căn cứ pháp luật cụ thể, thiệt hại cụ thể và quan hệ nhân quả trực tiếp thuộc phạm vi Luật Trách nhiệm bồi thường của nhà nước.
CA LINH