Vũ Xuân Bân - Một cây bút cần mẫn giữa dòng chảy của văn hóa đương đại

3 giờ trướcBài gốc

Trong dòng chảy lịch sử báo chí cách mạng Việt Nam, có những con người lặng lẽ mà bền bỉ, không phô trương nhưng để lại dấu ấn sâu đậm bằng chính ngòi bút và nhân cách nghề nghiệp của mình. Nhà báo Vũ Xuân Bân – cựu phóng viên chiến trường trong kháng chiến chống Mỹ, bảo vệ biên giới Tây Nam, nguyên Trưởng Ban Tin trong nước Thông tấn xã Việt Nam (TTXVN), hiện là Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển – là một trong những gương mặt trưởng thành từ thực tiễn gian khổ. Cuộc đời và sự nghiệp của ông là hành trình gắn bó với những biến động lớn lao của đất nước đương đại, phản ánh rõ nét truyền thống báo chí cách mạng: trung thực, dấn thân và phụng sự xã hội.

Trưởng thành trong khói lửa chiến tranh

Sinh năm 1950, quê xứ Thanh, trưởng thành trong bối cảnh đất nước còn chia cắt, tuổi trẻ của Vũ Xuân Bân may mắn được học và tốt nghiệp Khoa Sử, khóa 13 (1968–1972), Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (cũ). Rời giảng đường đại học, chưa một ngày nghỉ ngơi, ông được tuyển ngay làm phóng viên chiến trường khóa GP10 của TTXVN, chi viện cho Thông tấn xã Giải Phóng ở “miền Đông gian lao mà anh dũng” trong những năm tháng kháng chiến chống Mỹ, bảo vệ biên giới Tây Nam và làm nghĩa vụ quốc tế với nước bạn Campuchia đầy gian khổ.

Ông đến với nghề báo từ thực tiễn chiến trường – nơi từng dòng tin, từng bản tin đều mang theo hơi thở của cuộc sống, chiến đấu, thậm chí là sinh mệnh của con người.

Nhóm phóng viên Thông tấn xã Giải phóng (Khóa GP10) đi chiến trường miền Đông Nam Bộ tại chiến khu Mã Đà (Đồng Nai) đầu năm 1974. Từ trái qua: Kim Sơn, Vũ Xuân Bân, Phạm Cao Phong, Nguyễn Sỹ Thủy, Lý Văn Tích.

Trong vai trò phóng viên chiến trường, ông đã có mặt ở nhiều địa bàn nóng bỏng, nơi bom đạn không ngừng rơi xuống, nơi mỗi thông tin gửi đi đều phải trả giá bằng mồ hôi, nước mắt và cả sự hiểm nguy cận kề. Rất nhiều đồng nghiệp, đồng đội của Vũ Xuân Bân đã ngã xuống và không trở về. Chính trong hoàn cảnh ấy, bản lĩnh nghề nghiệp của ông được tôi luyện: nhanh nhạy, chính xác, dũng cảm và đặc biệt là trung thành với sự thật.

Những tin, bài viết thời chiến của Vũ Xuân Bân không chỉ mang tính thông tin, mà còn chứa đựng tinh thần thời đại – phản ánh truyền thống vẻ vang, ý chí kiên cường của quân và dân ta, đồng thời góp phần cổ vũ tinh thần chiến đấu, củng cố niềm tin vào thắng lợi cuối cùng trong Chiến dịch Hồ Chí Minh giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước ngày 30/4/1975. Ở góc độ văn hóa, đó là sự tiếp nối truyền thống “ngòi bút là vũ khí”, nơi người làm báo không chỉ ghi chép mà còn tham gia trực tiếp vào cuộc đấu tranh của dân tộc.

Đất nước hòa bình, càng khẳng định bản lĩnh nghề nghiệp

Sau ngày đất nước thống nhất, bước vào thời kỳ hòa bình và tái thiết, nhà báo Vũ Xuân Bân tiếp tục gắn bó với TTXVN – một cơ quan báo chí chủ lực của quốc gia. Đây là giai đoạn đòi hỏi người làm báo phải chuyển mình từ tư duy thời chiến sang tư duy hòa bình xây dựng, từ phản ánh chiến sự sang phản ánh đời sống kinh tế - xã hội đang vận động và đổi mới.

Phóng viên Vũ Xuân Bân tranh thủ viết bài “Trên đường về Thủ đô Nông Pênh (Campuchia) giải phóng" ngày 8/1/1979 ngay trên đường hành quân điện về Tổng xã TTXVN và Tổng xã SPK (TTX Campchia trước đây, nay là AKP). Ảnh: Tư liệu.

Trong vai trò Trưởng Ban Tin trong nước, ông không chỉ trực tiếp tham gia biên tập, hiệu đính, xuất bản mà còn giữ vai trò tổ chức, định hướng thông tin thời sự trong nước của TTXVN. Dù bận rộn với công tác quản lý, chỉ đạo chuyên môn, ông vẫn say mê viết, không lơi lỏng việc thực hiện các bài tổng hợp, phân tích, bình luận về những vấn đề thời sự trong nước.

Ông cùng các đồng nghiệp xây dựng một hệ thống tin tức nhanh, chính xác, phản ánh kịp thời những chuyển biến của đất nước trong thời kỳ đổi mới; đồng thời phản bác những luận điệu xuyên tạc, bảo vệ đường lối đúng đắn của Đảng và Nhà nước. Ông từng đoạt Giải A Giải Báo chí toàn quốc (nay là Giải Báo chí Quốc gia) với tác phẩm viết về “Sự kiện Tây Nguyên” năm 2004.

Điểm đáng chú ý ở ông là sự kết hợp giữa kinh nghiệm thực tiễn phong phú và tinh thần học hỏi không ngừng. Ông luôn nhấn mạnh yếu tố “trách nhiệm xã hội” của người làm báo – không chạy theo giật gân, không thỏa hiệp với sai lệch, mà phải đặt lợi ích chung lên trên hết. Đây chính là giá trị cốt lõi của truyền thống báo chí cách mạng, được ông gìn giữ và truyền lại cho thế hệ sau.

Ở góc độ văn hóa nghề nghiệp, Vũ Xuân Bân là hiện thân của sự chuẩn mực: cẩn trọng trong từng con chữ, nghiêm túc trong quy trình thông tin và đặc biệt là giữ gìn đạo đức báo chí. Ông coi mỗi bản tin không chỉ là sản phẩm thông tin, mà còn là “tấm gương” phản chiếu niềm tin của công chúng đối với báo chí, hướng tới tiêu chí “kính – nể – trọng”.

Một người "giữ lửa” trong thời đại truyền thông số

Bước sang thời kỳ báo chí hiện đại, khi công nghệ số làm thay đổi mạnh mẽ cách thức sản xuất và tiếp nhận thông tin, nhiều giá trị truyền thống đứng trước nguy cơ bị mai một. Tuy nhiên, với Vũ Xuân Bân, đây không phải là sự đứt gãy, mà là cơ hội để tiếp nối và làm giàu thêm những giá trị cốt lõi.

Trong vai trò Chủ tịch Hội đồng Biên tập Tạp chí điện tử Văn hóa và Phát triển, ông tiếp tục khẳng định vai trò của mình như một “người giữ lửa” nghề nghiệp. Dù không còn trực tiếp xông pha như thời chiến, nhưng ông vẫn dõi theo từng bài viết, từng chuyên mục, góp ý và định hướng để tạp chí phát triển theo hướng vừa hiện đại, vừa giữ được bản sắc với “góc nhìn văn hóa” cho từng chuyên mục.

2 ảnh chiến trường biên giới Tây Nam, do phóng viên Vũ Xuân Bân
chụp năm 1977 - 1978, đã được TTXVN phát.

Ông đặc biệt quan tâm đến việc xây dựng nội dung mang tính văn hóa – phát triển bền vững, nhấn mạnh mối liên hệ giữa truyền thống và hiện đại. Theo ông, báo chí không chỉ là công cụ truyền tải thông tin mà còn là phương tiện nuôi dưỡng giá trị văn hóa, góp phần hình thành nhân cách xã hội.

Trong bối cảnh mạng xã hội phát triển mạnh mẽ, thông tin đa chiều nhưng cũng dễ bị nhiễu loạn, ông luôn nhắc nhở đội ngũ làm báo phải giữ vững nguyên tắc: tạp chí không phải là báo. Vì vậy, tác phẩm đăng tải chủ yếu là các công trình nghiên cứu, bài viết chuyên sâu, bài tổng hợp, phân tích, bình luận về lĩnh vực văn hóa và phát triển trong và ngoài nước. Đồng thời, các vấn đề thời sự được dư luận quan tâm cần được phản ánh dưới góc nhìn văn hóa – phát triển để phục vụ bạn đọc. Điều quan trọng là phải kiểm chứng thông tin, tôn trọng sự thật và có trách nhiệm với từng dòng chữ.

Không chỉ là người làm báo, ông còn viết báo thường xuyên, đảm nhiệm chuyên mục “Góc nhìn văn hóa” với các bài viết về “muôn màu cuộc sống”, phản ánh những vấn đề thời sự xã hội quan tâm.

Một đời viết và cống hiến

Điều khiến nhiều người kính trọng ở Vũ Xuân Bân không chỉ là những chức vụ ông từng đảm nhiệm, mà chính là sự bền bỉ trong lao động nghề nghiệp. Dù đã trải qua nhiều giai đoạn lịch sử, ông vẫn giữ được niềm đam mê viết lách, theo dõi thời cuộc và trăn trở với những vấn đề xã hội.

Ngòi bút của ông không ồn ào, không chạy theo xu hướng mà mang phong cách điềm tĩnh, sâu sắc, giàu tính chiêm nghiệm. Những bài viết thường gợi mở suy nghĩ, khơi dậy ý thức trách nhiệm và hướng đến những giá trị tích cực cho cộng đồng.

Ông là cầu nối giữa các thế hệ làm báo – từ những người từng trải qua chiến tranh đến lớp nhà báo trẻ trưởng thành trong thời bình. Không chỉ truyền kinh nghiệm, ông còn truyền tinh thần nghề nghiệp: tận tụy, trung thực và yêu nghề.

Với trách nhiệm là Chủ tịch Hội đồng Biên tập, ông là người “gác cổng” cho từng bài viết, đọc kỹ từng câu chữ, góp ý chi tiết để đảm bảo nội dung phù hợp tôn chỉ, mục đích của tạp chí.

Phóng viên chiến trường bảo vệ biên giới Tây Nam Vũ Xuân Bân cuối năm 1978.

Sau khi nghỉ hưu năm 2011, ông chuyển sang viết văn. Năm 2018, ông ra mắt tiểu thuyết đầu tay “Tơ vò” (bút danh Xuân Vũ). Năm 2023, ông xuất bản tập truyện ký “Ứng nghiệm thành đạt” (bút danh Quân Yên). Năm 2024, ông tiếp tục ra mắt tiểu thuyết tư liệu “Cây thay lá”. Các tác phẩm đều được Nhà xuất bản Hội Nhà văn ấn hành và được bạn đọc đón nhận.

Giá trị văn hóa từ một nhân cách nghề nghiệp

Nhìn lại hành trình của nhà báo Vũ Xuân Bân, có thể thấy rõ: giá trị lớn nhất ông để lại chính là nhân cách nghề nghiệp – sự nhất quán giữa lời nói và hành động, giữa tư duy và thực tiễn, giữa truyền thống và đổi mới.

Trong thời đại thông tin dễ bị thương mại hóa, khi tốc độ đôi khi lấn át chiều sâu, những người như ông càng trở nên đáng quý. Ông muốn nhắc các đồng nghiệp trẻ rằng: báo chí là một nghề cao quý – nơi con người dùng trí tuệ và lương tâm để phục vụ xã hội.

Cuộc đời ông là minh chứng cho chân lý giản dị: người làm báo phải gắn bó với thực tiễn, với nhân dân, “lao tâm khổ tứ” mới có thể nâng cao tay nghề và tạo ra giá trị bền vững.

Nhà báo Vũ Xuân Bân không phải là người của ánh đèn sân khấu, nhưng là người góp phần thắp sáng niềm tin vào báo chí và văn học. Từ chiến trường khốc liệt đến môi trường báo chí hiện đại, ông đã đi qua nhiều chặng đường, để lại dấu ấn bằng sự tận tâm và trách nhiệm.

Trong dòng chảy không ngừng của báo chí hiện đại, hình ảnh một cây bút cần mẫn như ông là lời nhắc nhở về cội nguồn, về truyền thống và những giá trị không thể thay thế: trung thực, dũng cảm và tinh thần phụng sự.

Hà Nội, 09/4/2026
Trái Tim Người Lính

Đặng Vương Hưng

Nguồn VHPT : https://vanhoavaphattrien.vn/vu-xuan-ban-mot-cay-but-can-man-giua-dong-chay-cua-van-hoa-duong-dai-a32696.html