Phối cảnh chuỗi không gian công cộng ven sông Hồng. Nguồn: UBND TP Hà Nội
Hà Nội vừa phê duyệt Quy hoạch tổng thể Thủ đô với tầm nhìn đến 100 năm, đặt ra những mục tiêu phát triển chưa từng có về quy mô kinh tế, chất lượng sống và cấu trúc đô thị.
Từ "thành phố lõi" sang "đô thị đa cực"
Trong nhiều năm, áp lực dân số và hạ tầng khiến khu vực nội đô Hà Nội thường xuyên rơi vào tình trạng quá tải. Các tuyến vành đai ùn tắc kéo dài, ô nhiễm không khí và nguồn nước liên tục nằm trong nhóm vấn đề nóng của thành phố.
Quy hoạch mới xác lập mô hình "chùm đô thị hướng tâm", trong đó Hà Nội giữ vai trò đô thị trung tâm, còn các địa phương lân cận trở thành những cực hỗ trợ và chia sẻ áp lực phát triển.
Theo định hướng này, phía Bắc kết nối với Thái Nguyên, Sông Công, Phổ Yên để phát triển giáo dục, y tế và công nghệ cao. Phía Đông Bắc liên kết với Bắc Ninh, Từ Sơn, Thuận Thành hình thành hành lang công nghiệp - logistics. Phía Đông Nam gắn với Văn Giang, Hưng Yên theo hướng đô thị sinh thái và dịch vụ cao cấp. Phía Tây kết nối Vĩnh Yên, Phúc Yên, Việt Trì phát triển nghỉ dưỡng và công nghiệp sạch.
Cùng với đó là 9 cực tăng trưởng mới. Trong đó, cực Hòa Lạc được định vị là trung tâm khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo; cực Sơn Tây - Ba Vì phát triển du lịch sinh thái và nghỉ dưỡng; cực phía Nam gắn với công nghiệp, logistics, sân bay thứ hai và đường sắt tốc độ cao.
Giới quy hoạch đô thị cho rằng cách tiếp cận này cho thấy Hà Nội đang dịch chuyển khỏi mô hình "đô thị nén", vốn khiến hạ tầng nội đô chịu áp lực suốt hàng chục năm qua.Mô hình phát triển đa cực được kỳ vọng sẽ giải bài toán ùn tắc, quá tải và chênh lệch phát triển kéo dài nhiều năm.
Sông Hồng trở thành trục xương sống của Thủ đô
Trong bản quy hoạch mới, sông Hồng được xác định là "trục xương sống" của Thủ đô. Nếu như nhiều thập niên trước, Hà Nội chưa chú trọng với các dòng sông thì quy hoạch lần này coi sông Hồng là động lực phát triển lớn nhất của tương lai.
Sông Hồng được xác định là trục cảnh quan sinh thái - văn hóa chủ đạo, đồng thời là trung tâm tài chính, thương mại, du lịch và dịch vụ mới của Thủ đô.
Dọc hai bên bờ sông, Hà Nội dự kiến hình thành đại lộ cảnh quan, các không gian công cộng, công viên, quảng trường và hệ thống giao thông dọc sông. Không gian phát triển đô thị sẽ mở mạnh về phía Đông và phía Bắc, thay vì tiếp tục dồn nén ở khu vực lõi lịch sử.
Đây được xem là bước thay đổi lớn trong tư duy phát triển đô thị của Hà Nội. Trong thời gian dài, sông Hồng chủ yếu đóng vai trò hành lang thoát lũ, trong khi giá trị cảnh quan, kinh tế và văn hóa gần như chưa được khai thác tương xứng.
Không chỉ sông Hồng, hàng loạt dòng sông nội đô như Tô Lịch, Nhuệ, Đáy, Tích hay Cầu Bây cũng được đưa vào kế hoạch hồi sinh.
Thành phố đặt mục tiêu giải quyết cơ bản ô nhiễm nguồn nước, không khí và chất thải bằng công nghệ hiện đại theo hướng kinh tế tuần hoàn. Hà Nội sẽ nghiên cứu xây dựng các đập dâng trên sông Hồng, sông Đuống, sông Đáy, sông Tích và sông Cà Lồ để quản trị tổng hợp lưu vực.
Song song với đó là hệ thống hồ điều hòa, bể ngầm trữ nước mưa, công trình tiêu thoát và tái sử dụng nước thải nhằm xử lý tình trạng ngập úng kéo dài ở nhiều khu vực nội đô.
11 công viên chuyên đề, các bảo tàng ký ức, bến tàu phát triển du lịch, làng nghề văn hóa sẽ làm thay đổi cảnh quan hai bên sông Hồng trong tương lai
Đặt mục tiêu thuộc nhóm 10 thủ đô hạnh phúc nhất trên thế giới
Bản quy hoạch cũng đặt ra những mục tiêu tăng trưởng rất cao trong nhiều thập niên liên tiếp.
Giai đoạn 2026-2035, GRDP của Hà Nội được kỳ vọng tăng trung bình trên 11% mỗi năm, quy mô nền kinh tế đạt khoảng 200 tỷ USD vào năm 2035. Thu nhập bình quân đầu người tối thiểu đạt 18.800 USD.
Đến năm 2045, GRDP dự kiến tăng lên khoảng 640 tỷ USD, thu nhập bình quân đạt tối thiểu 42.000 USD/người. Công nghiệp văn hóa sẽ đóng góp khoảng 12% GRDP.
Tới năm 2065, quy mô GRDP được đặt mục tiêu đạt 1.920 tỷ USD, thu nhập bình quân đầu người tối thiểu 95.000 USD. Công nghiệp văn hóa đóng góp 15-20% GRDP, trong khi Hà Nội hướng tới nhóm 10 thủ đô hạnh phúc nhất thế giới.
Giai đoạn sau 2065, thành phố tiếp tục đặt mục tiêu duy trì chất lượng sống thuộc nhóm dẫn đầu toàn cầu với GRDP bình quân đầu người tối thiểu 200.000 USD.
Các chỉ tiêu này phản ánh tham vọng đưa Hà Nội trở thành trung tâm kinh tế tri thức và đổi mới sáng tạo quy mô khu vực châu Á - Thái Bình Dương.
Theo quy hoạch, Hà Nội sẽ hình thành các trung tâm tài chính, thương mại, đổi mới sáng tạo cấp khu vực và quốc tế; đồng thời trở thành nơi hội tụ giáo dục, y tế chất lượng cao hàng đầu châu Á - Thái Bình Dương.
Một điểm đáng chú ý là quy hoạch không đặt mục tiêu tiếp tục tăng dân số bằng mọi giá. Giai đoạn sau năm 2065, dân số Hà Nội được định hướng giữ ổn định ở mức tối đa khoảng 20 triệu người, thay vì mở rộng vô hạn như nhiều siêu đô thị châu Á.
Đáng chú ý, Hà Nội đặt mục tiêu đến năm 2065 trở thành thành phố toàn cầu, thuộc nhóm 10 thủ đô có chất lượng sống và mức độ hạnh phúc cao nhất thế giới.
Giải bài toán ùn tắc và tái thiết nội đô
Một trong những mục tiêu cụ thể nhất được đưa ra là cơ bản xử lý dứt điểm các điểm ùn tắc kéo dài trước năm 2030.
Để thực hiện, Hà Nội dự kiến mở rộng các tuyến giao thông dọc sông, xây thêm cầu vượt sông, bổ sung các tuyến kết nối liên vùng bằng đường bộ và đường sắt.
Hệ thống đường sắt đô thị tiếp tục được xem là trụ cột giảm tải giao thông nội đô. Thành phố cũng đặt mục tiêu tích hợp chặt chẽ các khu tái thiết với giao thông công cộng theo mô hình TOD - phát triển đô thị định hướng giao thông công cộng.
Bên cạnh mở rộng không gian mới, quy hoạch nhấn mạnh việc bảo tồn khu vực lõi lịch sử gồm Ba Đình, hồ Gươm, phố cổ, phố cũ, Văn Miếu - Quốc Tử Giám, hồ Tây và trục sông Hồng.
Thay vì phá bỏ hoàn toàn để xây mới, Hà Nội định hướng tái cấu trúc theo hướng giữ gìn các giá trị văn hóa, lịch sử nhưng đồng thời nâng cao hiệu quả sử dụng đất và chất lượng sống.
Quy hoạch cũng đặt ra mục tiêu phát triển nông thôn theo hướng hiện đại, sinh thái, giàu bản sắc thay vì chỉ tập trung vào khu vực nội đô.
Sau nhiều lần điều chỉnh quy hoạch trong quá khứ, Hà Nội lần này không chỉ đặt mục tiêu mở rộng thành phố, mà còn tìm cách định hình lại vai trò của Thủ đô trong mạng lưới đô thị khu vực và toàn cầu.
Hải Yến