'Xài chùa' báo chí đến bao giờ?

3 giờ trướcBài gốc

Trong nhiều năm qua, tình trạng sao chép, “xào nấu”, cắt ghép nội dung báo chí để trục lợi, kiếm tiền đã trở thành nỗi bức xúc quen thuộc của nhiều cơ quan báo chí. Một bài điều tra, một phóng sự truyền hình hay một tuyến bài chuyên sâu có thể mất nhiều ngày, thậm chí nhiều tháng tác nghiệp. Để có được những tin, bài hấp dẫn, các tòa soạn phải chi trả lương, nhuận bút cho phóng viên, cộng tác viên; đầu tư máy móc, thiết bị, hạ tầng công nghệ cùng đội ngũ kỹ thuật viên, họa sĩ trình bày, biên tập viên… Nhưng chỉ ít phút sau khi đăng tải, sản phẩm báo chí ấy đã nhanh chóng bị sao chép, biến tấu rồi khai thác quảng cáo trên không gian mạng.

Không ít nền tảng gần như tồn tại bằng cách “ăn theo” báo chí chính thống. Báo chí làm phần khó nhất: đi hiện trường, xác minh thông tin, đối diện rủi ro nghề nghiệp, chịu trách nhiệm pháp lý về nội dung. Trong khi đó, nhiều đối tượng chỉ cần ngồi phòng máy lạnh, sao chép, “xào” lại vài câu chữ là có thể kéo lượt xem, kiếm tiền quảng cáo hoặc xây dựng tương tác trên mạng xã hội. Đó thực chất là hành vi “hớt tay trên”, ăn cắp trắng trợn công sức và chất xám của người làm báo.

Ông Bùi Hoài Sơn - Ủy viên chuyên trách Ủy ban Văn hóa và Xã hội, nhận định xâm phạm bản quyền báo chí hiện nay “ngày càng tinh vi”. Không chỉ sao chép nguyên văn, nhiều tài khoản còn dùng kỹ thuật “xào tin”, công cụ tự động, thậm chí trí tuệ nhân tạo để viết lại nội dung nhằm làm mờ nguồn gốc ban đầu. Theo ông, dù biến đổi câu chữ thế nào thì “bản chất vẫn là chiếm đoạt lao động trí tuệ của người khác”, là một kiểu “trộm chất xám” trong môi trường số.

Điều đáng nói là hành vi này không chỉ gây thiệt hại kinh tế cho các tòa soạn mà còn làm méo mó môi trường thông tin. Một bài báo khi bị cắt xén, đổi tiêu đề hoặc thêm bình luận sai lệch rất dễ khiến công chúng hiểu sai bản chất sự việc. Tin tức bị đẩy đi theo logic câu view thay vì logic kiểm chứng của báo chí chuyên nghiệp.

Bà Lê Thị Minh Hằng - Giám đốc Trung tâm Pháp luật và Tác quyền, cho rằng việc nội dung báo chí liên tục bị khai thác trái phép đang ảnh hưởng trực tiếp đến động lực đầu tư cho hoạt động báo chí chuyên nghiệp. Theo bà, để tạo ra một tác phẩm báo chí chất lượng là công sức của cả hệ thống phóng viên, biên tập viên, kỹ thuật viên cùng chi phí tác nghiệp và trách nhiệm xã hội rất lớn. Nếu những nội dung ấy liên tục bị “xào nấu”, cắt ghép để câu view thì các cơ quan báo chí sẽ ngày càng khó duy trì nguồn lực cho những sản phẩm chất lượng cao.

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Đồng - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chính sách và Phát triển truyền thông, chỉ ra rằng hiện nay nhiều KOL, KOC và các nền tảng số đang lấy nội dung báo chí miễn phí, biên tập lại thành nội dung riêng rồi thu lợi mà không chia sẻ doanh thu cho cơ quan báo chí. Điều này cho thấy tình trạng “xài chùa” báo chí không còn là chuyện sao chép nhỏ lẻ, mà đang dần trở thành một kiểu trục lợi trong nền kinh tế nội dung số.

Điều nguy hiểm là nhiều người vẫn cho rằng chỉ cần “ghi nguồn” là đủ. Nhưng như nhiều chuyên gia nhấn mạnh, ghi nguồn không đồng nghĩa với được quyền sử dụng. Một tác phẩm báo chí là tài sản trí tuệ được pháp luật bảo hộ và việc khai thác lại nhằm mục đích thương mại phải được sự cho phép của cơ quan sở hữu nội dung.

Câu chuyện vì thế không còn đơn thuần là tranh chấp giữa các tòa soạn với vài trang “xào tin”. Đó còn là vấn đề bảo vệ môi trường sáng tạo, bảo vệ báo chí chính thống và xa hơn là bảo vệ chất lượng thông tin trong không gian số.

Vì thế, sau những động thái mạnh tay với các doanh nghiệp “xài chùa” bản quyền âm nhạc, dư luận có lý do để kỳ vọng việc siết chặt thực thi quyền sở hữu trí tuệ sẽ tiếp tục mở rộng sang lĩnh vực báo chí. Bởi nếu người làm báo phải “còng lưng” tác nghiệp, còn kẻ sao chép lại dễ dàng hưởng lợi, thì rất khó để xây dựng một nền báo chí chuyên nghiệp và một môi trường thông tin lành mạnh trong kỷ nguyên số.

Hà Thư

Nguồn Đại Đoàn Kết : https://daidoanket.vn/xai-chua-bao-chi-den-bao-gio.html