Hà Nội hiện có hơn 450 chợ lớn nhỏ, từ những khu chợ đầu mối quy mô lớn như Long Biên, Minh Khai đến những chợ dân sinh tại các khu dân cư. Hệ thống chợ không chỉ là nơi trao đổi hàng hóa, mà còn là không gian lưu giữ ký ức văn hóa cộng đồng, phản ánh đời sống và văn hóa ứng xử của mỗi khu vực. Khách du lịch nước ngoài đến Hà Nội không chỉ thăm Văn Miếu hay hồ Gươm, họ còn muốn lạc giữa âm thanh rộn rã của chợ Đồng Xuân, chạm tay vào những tấm lụa Hà Đông hay gốm sứ Bát Tràng cùng nhịp sống địa phương.
Tuy nhiên, bên cạnh những giá trị văn hóa đặc sắc, không ít chợ ở Hà Nội vẫn trong tình trạng nhếch nhác, mất vệ sinh; thực phẩm bẩn len lỏi, hàng giả trà trộn; các hành vi ứng xử thiếu văn minh vẫn diễn ra. Sự xuống cấp của không gian chợ không chỉ ảnh hưởng đến sức khỏe người tiêu dùng, mà còn làm tổn hại hình ảnh Hà Nội thanh lịch, văn minh.
Trong bối cảnh đó, Quyết định số 43/2026/QĐ-UBND được ban hành, thay thế quy định cũ (Quyết định số 29/2005/QĐ-UB ngày 03/3/2005 của UBND thành phố Hà Nội) với nhiều nội dung mới theo hướng đầy đủ, chặt chẽ hơn không chỉ kịp thời, mà còn rất cần thiết. Một Nội quy mẫu thống nhất áp dụng cho tất cả các chợ trên địa bàn, điều chỉnh toàn bộ hoạt động, bao phủ từ ban quản lý chợ đến từng tiểu thương, từ khung giờ hoạt động đến chuẩn mực vệ sinh an toàn thực phẩm có thể giúp các chợ Hà Nội “chuyển mình” theo hướng văn minh, hiện đại mà vẫn giữ được “hồn cốt”. Cụ thể là duy trì và phát huy truyền thống dân tộc, thực hiện văn minh thương mại, ăn mặc gọn gàng, lịch sự; lịch thiệp, hòa nhã trong giao tiếp, ứng xử với bạn hàng, khách hàng và mọi người.
Quyết định ban hành Nội quy mẫu chợ của UBND thành phố Hà Nội là một chủ trương đúng đắn, phù hợp với yêu cầu quản trị đô thị hiện đại và nguyện vọng của người dân. Tuy nhiên, để Nội quy mẫu thực sự đi vào đời sống, cần một lộ trình triển khai bài bản, đồng bộ, phù hợp với đặc thù từng nơi, qua đó đưa quy định vào thực tiễn, từng bước xây dựng và bồi đắp nếp văn hóa chợ. Trước hết, cần đầu tư đúng mức cho công tác tuyên truyền và đào tạo. Nội quy cần được chuyển hóa từ ngôn ngữ hành chính sang cách diễn đạt gần gũi với tiểu thương và người đi chợ: Tờ rơi trực quan, màn hình thông tin tại lối vào, hội nghị tiểu thương định kỳ, thậm chí là các clip ngắn trên mạng xã hội kể những câu chuyện gần gũi...
Đồng thời, cơ chế kiểm tra, giám sát cần được triển khai thực chất và liên tục, không chỉ dồn vào các đợt ra quân theo mùa vụ. Đội ngũ kiểm tra liên ngành (y tế, thị trường, an toàn thực phẩm...) cần hiện diện thường xuyên, vừa có chức năng nhắc nhở, hỗ trợ, vừa xử lý nghiêm vi phạm. Quan trọng hơn, cần tạo cơ chế để chính người tiêu dùng tham gia giám sát thực hiện. Cùng với đó là chế tài xử lý nghiêm minh, khen chê kịp thời, đúng đối tượng. Hằng năm, Thành phố nên tổ chức bình chọn và công nhận các "Chợ văn minh Hà Nội", "Tiểu thương mẫu mực", "Ban quản lý chợ xuất sắc". Giá trị danh hiệu, sự ghi nhận của cộng đồng sẽ thực sự là phần thưởng lớn, khẳng định thương hiệu và tạo động lực mạnh mẽ phát triển bền vững.
Nhìn ra thế giới, những khu chợ truyền thống đang trở thành điểm đến du lịch hấp dẫn bậc nhất: Chợ La Boqueria ở Barcelona, chợ Tsukiji ở Tokyo, chợ Borough ở London… Tất cả đều là sự kết hợp nhuần nhuyễn giữa văn hóa ẩm thực bản địa, không gian mua sắm trải nghiệm và các tiêu chuẩn vệ sinh tiên tiến, tạo nên sự hài hòa giữa truyền thống và hiện đại.
Hà Nội hội tụ đủ tiềm năng để kiến tạo những khu chợ mang dấu ấn “Chợ Hà Nội” đặc sắc như vậy, từ đó phát triển các khu chợ này thành những sản phẩm du lịch chất lượng và giàu bản sắc.
Minh Nguyệt