Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - Vì hạnh phúc của nhân dân

2 giờ trướcBài gốc

Trong bối cảnh cả nước đang vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, cùng với yêu cầu đổi mới quản trị theo hướng dựa trên dữ liệu, công nghệ, kết quả đầu ra và trách nhiệm giải trình, việc nghiên cứu, thí điểm xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa là yêu cầu cấp thiết cả về lý luận và thực tiễn.

Các khách mời tham gia Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Tại Hà Nội, trong giai đoạn thành phố đẩy mạnh phát triển theo hướng hiện đại, bền vững và hội nhập sâu rộng, yêu cầu đổi mới quản trị từ cấp cơ sở trở nên cấp thiết hơn bao giờ hết. Xã, phường không chỉ là cấp thực thi hành chính mà phải trở thành không gian tổ chức phát triển, trực tiếp nâng cao chất lượng sống của nhân dân.

Từ hạ tầng, môi trường, dịch vụ công đến an sinh xã hội và liên kết cộng đồng, những vấn đề đặt ra ở cơ sở đòi hỏi một mô hình quản trị rõ mục tiêu, rõ tiêu chí, rõ trách nhiệm. Điểm cốt lõi là lấy người dân làm trung tâm, lấy sự hài lòng và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo.

Với tinh thần đó, Chương trình lựa chọn chủ đề: “Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa - Vì hạnh phúc của nhân dân”. Đây không chỉ là câu chuyện về đổi mới bộ máy mà còn là bước cụ thể hóa mục tiêu phát triển con người, xây dựng môi trường sống văn minh, an toàn, hiện đại ngay từ nơi gần dân nhất.

Tham gia chương trình tại trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội có PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh); Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng.

Từ Cương lĩnh xây dựng đất nước trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội năm 1991 đến các kỳ Đại hội Đảng, mô hình xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam từng bước được bổ sung, phát triển, với mục tiêu xuyên suốt: Dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh; Nhà nước của nhân dân, do nhân dân, vì nhân dân; phát triển kinh tế gắn với tiến bộ và công bằng xã hội.

Vấn đề đặt ra hôm nay là đưa những định hướng lớn ấy vào đời sống cụ thể: Từng khu dân cư, từng dịch vụ công, từng con đường, trường học, trạm y tế, để mỗi người dân cảm nhận rõ hơn thành quả phát triển trong cuộc sống hằng ngày.

Ba đặc trưng cốt lõi xây dựng mô hình xã hội chủ nghĩa

Từ Cương lĩnh năm 1991 đến nay, mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam đã được bổ sung, hoàn thiện qua thực tiễn. Chia sẻ về những đặc trưng cốt lõi nhất của mô hình này trong giai đoạn phát triển hiện nay, PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) cho rằng, khi xác định con đường đi lên chủ nghĩa xã hội, cần trả lời được câu hỏi mà nhiều người dân quan tâm: Chủ nghĩa xã hội mà chúng ta xây dựng là gì và người dân sẽ được hưởng những giá trị gì từ quá trình đó. Đây cũng là quá trình phát triển nhận thức, được tổng kết và nâng lên thành lý luận qua các giai đoạn.

PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, từ quan niệm của Chủ tịch Hồ Chí Minh về chủ nghĩa xã hội là “ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành, mọi người sống cuộc đời no đủ”, nhận thức lý luận đã tiếp tục được hoàn thiện qua Cương lĩnh năm 1991 với 6 đặc trưng và đến Cương lĩnh năm 2011 phát triển thành 8 đặc trưng.

PGS.TS Lê Văn Cường nhấn mạnh đến ba đặc trưng cơ bản:

Thứ nhất là mục tiêu xây dựng một xã hội dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

"Đây là đặc trưng quan trọng nhất, chi phối toàn bộ quá trình phát triển. Vì vậy, khi phát triển kinh tế cũng phải theo định hướng xã hội chủ nghĩa. Nghĩa là không chờ đến khi giàu có mới thực hiện tiến bộ và công bằng xã hội, mà phải thực hiện mục tiêu đó ngay trong từng bước phát triển", PGS.TS Lê Văn Cường chia sẻ.

Thứ hai là vai trò của nhân dân. Theo PGS.TS Lê Văn Cường, một trong những điểm xuyên suốt được nhấn mạnh trong các văn kiện của Đảng là quan điểm “Dân là gốc”, lấy hạnh phúc của nhân dân làm mục tiêu phấn đấu. Mọi thành quả của cách mạng đều nhằm phục vụ nhân dân.

Thứ ba là xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa của dân, do dân, vì dân dưới sự lãnh đạo của Đảng.

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, một xã hội muốn phát triển ổn định phải được quản trị bằng pháp luật và bảo đảm trật tự, kỷ cương. Đây cũng là con đường để hiện thực hóa khát vọng xây dựng một Việt Nam phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước tiến vào kỷ nguyên phát triển mới.

Đặt lợi ích, hạnh phúc của nhân dân vào vị trí cao nhất trong mọi chủ trương, chính sách

Để người dân thực sự là chủ thể và người thụ hưởng thành quả phát triển xã hội chủ nghĩa, theo PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, trước hết cần cụ thể hóa quan điểm “lấy con người làm trung tâm” bằng việc đặt lợi ích, nhu cầu chính đáng và hạnh phúc của nhân dân vào vị trí cao nhất trong mọi chủ trương, chính sách phát triển.

Theo đó, người dân không chỉ là đối tượng phục vụ mà phải thực sự trở thành chủ thể tham gia vào xây dựng, hoạch định các chủ trương, chính sách, tham gia giám sát quá trình thực thi và thụ hưởng thành quả phát triển.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, Phó Viện trưởng Viện Chiến lược và Lịch sử quốc phòng Việt Nam, Bộ Quốc phòng trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, muốn làm được điều này, cần tiếp tục bảo đảm quyền làm chủ của nhân dân thông qua cơ chế công khai, minh bạch, phát huy dân chủ ở cơ sở, lắng nghe ý kiến người dân trong quá trình hoạch định và thực thi chính sách, đặc biệt các chủ trương chính sách mới. Mọi chương trình phát triển kinh tế - xã hội phải hướng tới nâng cao chất lượng cuộc sống, tạo việc làm ổn định, bảo đảm an sinh xã hội, giáo dục, y tế và môi trường sống an toàn cho người dân.

"Cần tiếp tục chú trọng phát triển con người toàn diện, không chỉ về thu nhập mà cả tri thức, đạo đức, văn hóa và đặc biệt trong giai đoạn hiện nay là năng lực thích ứng trong thời đại số. Đầu tư cho con người phải được xem là đầu tư nhân văn nhất cho phát triển bền vững lâu dài", PGS.TS Nguyễn Văn Sáu khẳng định.

Đặc biệt, quá trình phát triển phải chú ý bảo đảm công bằng, không để ai bị bỏ lại phía sau; quan tâm nhiều hơn tới vùng sâu, vùng xa, người yếu thế, người nghèo và các đối tượng dễ bị tổn thương. Quan tâm cả về lợi ích vật chất lẫn tinh thần của người dân.

"Khi người dân được tham gia, được bảo vệ quyền lợi chính đáng và được hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, quan điểm “lấy con người làm trung tâm” mới thực sự đi vào cuộc sống", PGS. TS Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh.

Ba trụ cột quan trọng để phát triển đất nước đến năm 2045

Mục tiêu phát triển đất nước đến năm 2045 đặt ra yêu cầu rất cao về năng lực quản trị, chất lượng tăng trưởng và công bằng xã hội. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng, có ba nền tảng quan trọng mang tính quyết định.

Thứ nhất là, xây dựng thể chế hiện đại, hiệu lực, hiệu quả. Đây là điều kiện then chốt để nâng cao năng lực quản trị quốc gia, tạo môi trường minh bạch, ổn định và khơi thông mọi nguồn lực cho phát triển. Bộ máy quản lý phải chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy phục vụ, lấy người dân và doanh nghiệp làm trung tâm.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh ba nền tảng quan trọng để hiện thực hóa các mục tiêu phát triển. Ảnh: Phạm Hùng

Thứ hai là, phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo. Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, tăng trưởng không thể dựa chủ yếu vào tài nguyên hay lao động giá rẻ, mà phải dựa vào tri thức, công nghệ và năng suất lao động.

"Vì vậy, đầu tư cho giáo dục, chuyển đổi số, kinh tế xanh và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo có ý nghĩa chiến lược lâu dài", PGS.TS Nguyễn Văn Sáu nêu quan điểm.

Thứ ba là, bảo đảm tiến bộ và công bằng xã hội trong từng bước phát triển. Tăng trưởng kinh tế phải đi đôi với nâng cao đời sống nhân dân, thu hẹp khoảng cách vùng miền, chăm lo an sinh xã hội và không để ai bị bỏ lại phía sau. Khi người dân được thụ hưởng thành quả phát triển một cách công bằng, đó sẽ là động lực xã hội to lớn để củng cố niềm tin và khát vọng phát triển đất nước.

Thể chế tốt, nguồn nhân lực chất lượng cao gắn với khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo và xã hội công bằng chính là ba trụ cột quan trọng để Việt Nam hiện thực hóa khát vọng phát triển đến năm 2045

Thiếu tướng, PGS. TS Nguyễn Văn Sáu

Xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa: Mục tiêu lớn, cần quyết tâm lớn

Trong bối cảnh phải vừa tăng trưởng nhanh, vừa bảo đảm bền vững và công bằng, trao đổi về yếu tố sẽ quyết định để mô hình xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam tiếp tục phát huy hiệu quả trong thực tiễn, PGS.TS Lê Văn Cường cho biết, chặng đường hiện thực hóa các mục tiêu còn nhiều khó khăn, thách thức. Với quyết tâm chính trị, sự đồng lòng của nhân dân và việc tháo gỡ các điểm nghẽn về thể chế, những mục tiêu hoàn toàn có thể trở thành hiện thực.

PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, khi có quyết tâm chính trị, sự đồng lòng, mọi mục tiêu, nhiệm vụ sẽ làm được. PGS.TS Lê Văn Cường lấy ví dụ, vào năm 2025, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng hơn 8%, nhiều người không tin sẽ làm được nhưng kết quả, Việt Nam tăng trưởng 8,25%. Vừa qua, chúng ta sắp xếp 63 tỉnh, thành xuống còn 34 tỉnh, thành và bỏ cấp trung gian quận, huyện để thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, đã tạo ra những đột phá, được nhân dân đồng tình ủng hộ, dù vẫn còn những khó khăn, thách thức đang tiếp tục được tháo gỡ để thúc đẩy sự phát triển.

Trao đổi về việc Hà Nội đi đầu, thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, PGS.TS Lê Văn Cường khái quát, thứ nhất về chủ trương, quyết sách rất đúng. Thứ hai, tiếp tục có sự đồng lòng, quyết tâm. Thứ ba là điểm nghẽn về thể chế đang được khơi thông, đây là nền tảng để thực hiện.

Niềm tin, sự đồng lòng của người dân chính là nền tảng để thực hiện được mục tiêu đề ra. Dù các mục tiêu có mới, khó đến đâu, bằng chính quyết tâm và sự đồng lòng, sẽ là chìa khóa để thực hiện được.

PGS.TS Lê Văn Cường

Từ quản lý sang phục vụ, lấy người dân làm trung tâm

Có thể thấy, mô hình xã hội chủ nghĩa Việt Nam đặt con người ở vị trí trung tâm, hướng tới công bằng, văn minh và hạnh phúc. Từ tầm nhìn chiến lược ấy, yêu cầu hiện nay là cụ thể hóa bằng những chuyển động rõ nét ở cấp cơ sở. Đó cũng là lý do Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” - một hướng tiếp cận nhằm đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ và tạo lập không gian sống tốt hơn cho người dân.

PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, điểm khác biệt căn bản của mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” không chỉ nằm ở tên gọi hay thuật ngữ, mà ở sự chuyển đổi từ tư duy quản lý hành chính sang tư duy quản trị phục vụ người dân.

Hà Nội nghiên cứu thí điểm mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” - một hướng tiếp cận nhằm đổi mới quản trị, nâng cao chất lượng phục vụ và tạo lập không gian sống tốt hơn cho người dân. Ảnh minh họa

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, trước đây chúng ta thường nhắc đến khái niệm “quản lý hành chính nhà nước”, với mô hình mới, người dân đã trở thành đối tượng được thụ hưởng, được phục vụ. Mục tiêu không chỉ dừng lại ở “Dân là chủ” mà hướng tới “Dân được làm chủ”.

PGS.TS Lê Văn Cường nhấn mạnh, trong mô hình này, người dân được tham gia vào quản lý đời sống xã hội ngay từ đầu, được tiếp cận bình đẳng hơn với các cơ hội phát triển, cơ hội làm giàu và cơ hội tăng trưởng. Khi đó, người dân trở thành chủ thể, trực tiếp tham gia vào quá trình quản lý, thay vì chỉ là đối tượng chịu tác động của các quyết định quản lý.

Một điểm rất rõ của mô hình là lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo. Nếu như trước đây việc đánh giá cán bộ nhiều khi vẫn diễn ra trong một quy trình khép kín, “cán bộ tự đánh giá với nhau”, hiện nay, với việc ứng dụng thành tựu của khoa học công nghệ và môi trường số, hiệu quả hoạt động của cán bộ được lưu lại qua các dấu vết số, đồng thời được phản ánh trực tiếp thông qua sự đánh giá của người dân.

PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, việc người dân đánh giá mức độ hài lòng hay không hài lòng sẽ phản chiếu trung thực chất lượng phục vụ của đội ngũ cán bộ, công chức. Một cán bộ có thể tự đánh giá hoàn thành tốt nhiệm vụ, nhưng nếu đối tượng được phục vụ cho rằng chưa tốt, đó chính là cơ sở quan trọng để xem xét, quản lý và nâng cao chất lượng đội ngũ.

PGS.TS Lê Văn Cường cũng nhấn mạnh, mục tiêu cuối cùng của mô hình là hướng tới hạnh phúc của người dân. Với tư cách là một người dân, những câu hỏi đặt ra đôi khi rất giản dị: Con em có trường học hay không, người dân có được thụ hưởng đầy đủ các dịch vụ thiết yếu hay không…

Việc chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp là để thực sự gần dân, học dân, trọng dân, sát dân và phục vụ nhân dân tốt hơn. Đó cũng chính là điều mà mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” hướng tới: Không ngừng nâng cao đời sống vật chất và tinh thần của người dân, chuyển từ tư duy quản lý sang phục vụ, lấy người dân làm trung tâm của mọi hoạt động quản trị.

PGS.TS Lê Văn Cường

Lấy hạnh phúc của người dân làm thước đo phát triển

PGS.TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng, việc đưa mức độ hài lòng và hạnh phúc của người dân trở thành thước đo tổng hợp phản ánh bước chuyển rất quan trọng trong tư duy phát triển: Từ chú trọng tăng trưởng kinh tế đơn thuần sang phát triển toàn diện, lấy con người làm trung tâm và là mục tiêu cao nhất.

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, trước đây, thành tựu phát triển thường được đánh giá chủ yếu qua các chỉ số như GDP, tốc độ tăng trưởng hay thu ngân sách. Tuy nhiên, tăng trưởng kinh tế không đồng nghĩa tự động với chất lượng cuộc sống hay sự hài lòng của người dân. Vì vậy, việc coi hạnh phúc và sự hài lòng của nhân dân là tiêu chí đánh giá cho thấy tư duy phát triển đã chuyển mạnh sang hướng phát triển bền vững, bao trùm và nhân văn hơn.

Ông nhấn mạnh, điều này thể hiện nhận thức rằng mục tiêu cuối cùng của phát triển không chỉ là làm cho đất nước giàu hơn, mà còn phải làm cho người dân sống tốt hơn, an toàn hơn, công bằng hơn và có cơ hội phát triển toàn diện hơn. Người dân không chỉ cần thu nhập, mà còn cần môi trường sống trong lành, dịch vụ giáo dục, y tế chất lượng, niềm tin xã hội và cảm giác được bảo đảm về quyền lợi, cơ hội.

Đồng thời, theo PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, đây cũng là yêu cầu thúc đẩy bộ máy quản lý nhà nước nâng cao chất lượng phục vụ nhân dân, lấy hiệu quả thực chất và sự hài lòng của người dân làm tiêu chí đánh giá năng lực quản trị. Đó chính là biểu hiện rõ nét của một nền quản trị hiện đại, vì con người và phục vụ con người.

Lượng hóa tiêu chí để đánh giá thực chất

Đánh giá về việc Hà Nội xây dựng bộ 54 tiêu chí để triển khai thí điểm xây dựng mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa, PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng đây là bước đi đúng đắn, cần thiết và phù hợp với yêu cầu thực tiễn.

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, một trong những hạn chế trước đây là nhiều mục tiêu, yêu cầu mới dừng ở mức định tính, khiến việc đánh giá kết quả thực hiện gặp khó khăn. Vì vậy, việc lượng hóa thành các tiêu chí cụ thể sẽ tạo cơ sở để giám sát, đánh giá và kiểm chứng hiệu quả một cách khách quan hơn.

PGS.TS Lê Văn Cường cũng nêu quan điểm, khi lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo, chính quyền cần trả lời được câu hỏi: Người dân hài lòng ở những nội dung cụ thể nào?

Các mục tiêu phát triển phải được lượng hóa thành những chỉ số rõ ràng. Chẳng hạn, việc cắt giảm thủ tục hành chính, đơn giản hóa các quy trình liên quan đến đời sống dân sinh là những thay đổi mà người dân có thể cảm nhận trực tiếp. Mức độ thuận lợi trong giải quyết công việc hằng ngày sẽ trở thành một trong những thước đo quan trọng phản ánh chất lượng quản trị ở cơ sở.

PGS.TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh)

Bên cạnh đó, PGS.TS Lê Văn Cường cũng cho rằng, cần nhìn thẳng vào thực tế khi Hà Nội đang phải đối mặt với những áp lực môi trường do quá trình tăng trưởng kinh tế và đô thị hóa diễn ra nhanh. Do đó, các lĩnh vực khác cũng cần được lượng hóa, như: Tỷ lệ hộ dân được sử dụng nước sạch, các chỉ số về môi trường hay mức độ ô nhiễm. Đây cũng là những thước đo quan trọng để đánh giá hiệu quả xây dựng xã, phường xã hội chủ nghĩa.

Quang cảnh thành phố Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

PGS.TS Lê Văn Cường nhấn mạnh, không nên chỉ nhấn mạnh yếu tố kinh tế khi đánh giá sự phát triển. Bên cạnh tăng trưởng, cần quan tâm tới các chỉ số phản ánh chất lượng sống, mức độ hài lòng và sự phát triển con người.

PGS.TS Lê Văn Cường cũng bày tỏ mong muốn 54 tiêu chí của Hà Nội tiếp tục được cụ thể hóa để người dân có thể tham gia vào quá trình giám sát, đánh giá việc thực hiện.

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, có những chính sách rất đúng nhưng do độ trễ trong triển khai nên chưa đi vào cuộc sống. Vì vậy, điều quan trọng là phải đưa chủ trương, chính sách nhanh chóng đi vào thực tiễn, biến thành những lợi ích thiết thực, góp phần nâng cao chất lượng sống và hạnh phúc của người dân.

Tính thực chất quyết định sức lan tỏa của mô hình

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng, yếu tố then chốt quyết định khả năng một mô hình đi vào đời sống và tạo sức lan tỏa chính là tính thực chất, phù hợp với nhu cầu của người dân và hiệu quả mang lại trong thực tiễn.

Theo ông, một mô hình dù được thiết kế rất hay nhưng nếu xa rời điều kiện thực tế, không giải quyết được những vấn đề người dân quan tâm thì khó có thể tồn tại lâu dài. Ngược lại, khi mô hình mang lại lợi ích cụ thể, giúp nâng cao đời sống cả vật chất và tinh thần, tạo thuận lợi cho người dân và được cộng đồng đồng thuận thì tự thân nó sẽ có sức thuyết phục và lan tỏa.

PGS.TS Nguyễn Văn Sáu nhấn mạnh, điểm quan trọng là vai trò của đội ngũ cán bộ tổ chức thực hiện cũng đặc biệt quan trọng. Cán bộ phải thực sự tâm huyết, là công bộc của dân, gần dân, hiểu dân, trọng dân, biết lắng nghe và linh hoạt trong triển khai.

Thực tế cho thấy, cùng một chủ trương nhưng nơi nào có sự quyết tâm, sáng tạo và trách nhiệm của người đứng đầu, nơi đó mô hình phát huy hiệu quả, chất lượng rõ nét và thực chất hơn; cán bộ luôn là gốc của mọi công việc.

Cần có cơ chế kiểm tra, đánh giá và nhân rộng kịp thời những cách làm hay, đồng thời điều chỉnh những điểm chưa phù hợp. Sự tham gia chủ động của người dân, doanh nghiệp và các tổ chức xã hội cũng là điều kiện quan trọng để mô hình có sức sống bền vững và có thể nhân rộng ra nhiều địa bàn khác.

Thiếu tướng, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu

Kết quả cần đo, đếm được từ chất lượng sống của người dân

Trước câu hỏi nếu được thí điểm mô hình xã, phường xã hội chủ nghĩa tại cơ sở, đâu là những ưu tiên thành phố Hà Nội cần triển khai trước để người dân sớm cảm nhận được thay đổi về chất lượng phục vụ và chất lượng sống, PGS.TS Lê Văn Cường nêu quan điểm, thành phố nên thận trọng ngay từ khâu chọn địa bàn. Bản chất của việc "làm điểm" là phải tìm ra được một điểm chung mang tính đại diện.

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, nếu chọn một địa phương quá thuận lợi, mô hình thành công sẽ thiếu tính thực tiễn khi nhân rộng. Ngược lại, nếu chọn nơi quá khó khăn, kém phát triển, việc dồn toàn bộ nguồn lực, sự quan tâm vào đó dù có đem lại kết quả cũng rất khó để phổ biến ra diện rộng.

PGS. TS Lê Văn Cường, Phó Viện trưởng Viện Xây dựng Đảng (Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh) trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

PGS.TS Lê Văn Cường chỉ ra bài học từng xuất hiện trong chương trình xây dựng nông thôn mới, nông thôn mới nâng cao và kiểu mẫu. Việc áp dụng cứng nhắc cả 19 tiêu chí trên quy mô toàn quốc đã bộc lộ nhiều điểm chưa phù hợp với đặc thù từng vùng miền… Do đó, bước đi đầu tiên của Hà Nội trong việc xây dựng mô hình cần phải được cân nhắc, tính toán dựa trên thực tiễn của từng địa phương.

Đối với bộ 54 tiêu chí mà Hà Nội đưa ra, PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, điều quan trọng phải có sự hài hòa giữa tư duy quản lý và lăng kính của người dân.

Ở góc độ quản lý, các cơ quan lãnh đạo cần tầm nhìn lý luận, khả năng khái quát hóa cao để đánh giá, định hướng. Bởi lẽ, nếu đưa ra hàng chục, hàng trăm tiêu chí nhưng không thể đúc kết, khái quát lại thì rất khó để các địa phương khác học hỏi, áp dụng. Tuy nhiên, ở góc độ đời sống, các tiêu chí này phải được cụ thể hóa, sát sườn với người dân.

Với vai trò là Thủ đô tiên phong, đi đầu, Hà Nội cần xây dựng những tiêu chí phù hợp, mang tính định lượng cao để có thể "đo được, đếm được". Đặc biệt, hiệu quả của mô hình phải được đánh giá khách quan từ cả hai phía: Cấp trên đánh giá dựa trên mục tiêu, kế hoạch đề ra; người dân - chủ thể của sự phát triển sẽ đánh giá dựa trên sự nâng cao rõ rệt về cả đời sống vật chất, tinh thần của chính họ.

PGS.TS Lê Văn Cường

Cần cơ chế thực chất, lộ trình khả thi

Mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" hiện vẫn đang trong giai đoạn nghiên cứu, thí điểm và chưa được luật hóa. Để mô hình này vận hành thực chất, hiệu quả và có khả năng lan tỏa, Hà Nội cần làm rõ nhiều điều kiện về cơ chế, nguồn lực, phân cấp, tiêu chí đánh giá cũng như lộ trình triển khai phù hợp với thực tiễn.

Trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng, để mô hình "xã, phường xã hội chủ nghĩa" vận hành thực chất, Hà Nội cần đồng bộ làm rõ bốn nhóm điều kiện quan trọng.

Trước hết là cơ chế pháp lý và cơ chế vận hành. Dù đang trong giai đoạn nghiên cứu, thí điểm nhưng cần xác định rõ phạm vi thẩm quyền, trách nhiệm của chính quyền cơ sở; cơ chế phối hợp giữa tổ chức đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các tổ chức xã hội, tránh tình trạng chồng chéo hoặc hình thức. Đồng thời, phải có cơ chế linh hoạt để địa phương chủ động sáng tạo, phù hợp với điều kiện thực tiễn.

Các khách mời trao đổi tại Chương trình. Ảnh: Phạm Hùng

Theo PGS.TS Nguyễn Văn Sáu, một mô hình mới sẽ khó đạt hiệu quả nếu thiếu nền tảng nguồn lực bảo đảm. Vì vậy, nhóm điều kiện thứ hai là bảo đảm nguồn lực thực hiện, bao gồm: Ngân sách, hạ tầng số, dữ liệu quản trị và đặc biệt là đội ngũ cán bộ cơ sở có năng lực, tinh thần trách nhiệm, tư duy phục vụ nhân dân.

Điều kiện thứ ba là phân cấp, phân quyền thực chất. Cấp xã, phường cần được trao quyền rõ hơn trong quản lý dân cư, cung cấp dịch vụ công, quản lý ngân sách và giải quyết các vấn đề dân sinh. Tuy nhiên, việc trao quyền phải đi đôi với cơ chế kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình minh bạch nhằm bảo đảm hiệu lực, hiệu quả quản trị.

Bên cạnh đó, việc xây dựng bộ tiêu chí đánh giá khoa học, có khả năng định lượng và lấy người dân làm trung tâm được xem là điều kiện then chốt để đánh giá đúng hiệu quả mô hình. Theo đó, thước đo không chỉ dừng ở tăng trưởng hay diện mạo đô thị mà phải phản ánh mức độ hài lòng của người dân, chất lượng sống, an sinh xã hội, môi trường và niềm tin của người dân đối với chính quyền cơ sở.

Xây dựng lộ trình từng bước, tránh dàn trải nguồn lực

Để từ thí điểm có thể trở thành mô hình hiệu quả và có sức lan tỏa, nhiều ý kiến cho rằng, Hà Nội cần xây dựng lộ trình triển khai chắc chắn, có kiểm chứng thực tiễn và phù hợp với đặc điểm từng địa bàn.

PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, thực hiện bất kỳ chương trình hay dự án nào cũng phải có bước đi cụ thể. Đối với xây dựng "xã, phường xã hội chủ nghĩa”, từ chỉ đạo của lãnh đạo Đảng, Nhà nước, Hà Nội cần xây dựng đề án, chương trình thực hiện với lộ trình rõ ràng.

Trồng rau theo công nghệ cao tại xã Nội Bài, Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Theo PGS.TS Lê Văn Cường, ngay trong giai đoạn chuẩn bị, nghiên cứu, thành phố cần lựa chọn xã, phường triển khai thí điểm có tính đại diện để thuận lợi cho việc tổng kết, đánh giá sau này.

“Ở giai đoạn thí điểm, nguồn lực thường được tập trung lớn về con người, tài chính, vật chất và tinh thần nên mô hình có thể thành công. Tuy nhiên, khi nhân rộng, nguồn lực bị phân tán, dẫn đến hiệu quả không như kỳ vọng”, PGS.TS Lê Văn Cường phân tích.

Từ thực tiễn đó, PGS.TS Lê Văn Cường nhấn mạnh yêu cầu cần có phản biện ngay từ giai đoạn chuẩn bị. Ngoài ý kiến của các chuyên gia, nhà khoa học, điều quan trọng là phải lắng nghe phản biện của chính người dân tại nơi được thụ hưởng. Theo PGS. TS Lê Văn Cường, đây là yêu cầu quan trọng để bảo đảm tính khả thi và đồng thuận xã hội đối với mô hình mới.

Ở giai đoạn tổ chức thực hiện, PGS.TS Lê Văn Cường cho rằng, cần bảo đảm các yếu tố về con người, nguồn lực và đặc biệt là thời hạn cụ thể với lộ trình rõ ràng. Việc triển khai phải có trọng tâm, trọng điểm, tránh đầu tư dàn trải gây lãng phí nguồn lực.

Một bước đi quan trọng khác là kiểm tra, giám sát quá trình tổ chức thực hiện. Thông qua công tác này, các mô hình hiệu quả có thể được phát hiện để nhân rộng; đồng thời, những hạn chế, sai sót cũng được nhận diện sớm để kịp thời điều chỉnh, khắc phục.

Các khách mời và ekip thực hiện Chương trình tại trường quay S1 của Cơ quan Báo và Phát thanh, Truyền hình Hà Nội. Ảnh: Phạm Hùng

Cùng trao đổi về vấn đề này, PGS.TS Nguyễn Văn Sáu cho rằng, để mô hình từ thí điểm trở thành thực tiễn hiệu quả và có sức lan tỏa, Hà Nội cần triển khai theo hướng từng bước chắc chắn, có kiểm chứng thực tiễn và lấy người dân làm trung tâm.

Theo đó, thành phố nên lựa chọn xã, phường đại diện cho các khu vực đô thị, ven đô và nông thôn nhằm bảo đảm tính đa dạng trong kiểm nghiệm mô hình. Việc triển khai không nên đồng loạt mà cần có trọng tâm, trọng điểm.

Cùng với đó là xây dựng bộ tiêu chí cụ thể, dễ đo lường, phản ánh đầy đủ chất lượng quản trị, hiệu quả dịch vụ công, mức độ hài lòng của người dân, an sinh xã hội, chuyển đổi số và môi trường sống.

Đặc biệt, việc phân cấp, phân quyền phải đi đôi với kiểm tra, giám sát và trách nhiệm giải trình. Nếu chỉ giao nhiệm vụ mà không trao quyền hoặc thiếu cơ chế kiểm soát minh bạch thì mô hình sẽ khó vận hành hiệu quả...

Từ trao đổi của các chuyên gia tại Chương trình có thể thấy, từ định hướng lý luận đến đề xuất thí điểm cụ thể, mô hình “xã, phường xã hội chủ nghĩa” mà thành phố Hà Nội đang nghiên cứu, đặt ra một yêu cầu rõ ràng: Đổi mới quản trị phải bắt đầu từ cơ sở và phải được đo bằng chất lượng sống của người dân.

Dù còn trong quá trình nghiên cứu, hoàn thiện, nhưng cách tiếp cận lấy người dân làm trung tâm, lấy hiệu quả phục vụ và hạnh phúc của nhân dân làm thước đo cho thấy tư duy phát triển mới - thực chất hơn, linh hoạt hơn và phù hợp hơn với yêu cầu của đô thị hiện đại. Từ những mô hình thí điểm đầu tiên, Hà Nội kỳ vọng hình thành các không gian sống văn minh, hiện đại, an toàn, bền vững; nơi người dân không chỉ thụ hưởng dịch vụ tốt hơn, mà còn tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng và phát triển địa phương, thành phố.

Nhóm Phóng viên

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/xay-dung-xa-phuong-xa-hoi-chu-nghia-vi-hanh-phuc-cua-nhan-dan-976360.html