Xử lý hình sự luật sư không tố giác thân chủ chuẩn bị phạm tội nhằm ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa

4 giờ trướcBài gốc

Đề xuất thu hẹp phạm vi miễn trừ trách nhiệm hình sự với luật sư

Tại dự thảo hồ sơ chính sách dự án Bộ luật Hình sự (sửa đổi), một trong những nội dung đáng chú ý là việc siết chặt quy định về trách nhiệm của người bào chữa trong trường hợp không tố giác tội phạm.

Theo cơ quan soạn thảo, khoản 3 Điều 19 Bộ luật Hình sự, người bào chữa không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu không tố giác tội phạm do thân chủ của mình đang chuẩn bị thực hiện, đang thực hiện hoặc đã thực hiện đối với các tội ít nghiêm trọng, nghiêm trọng và rất nghiêm trọng (trừ các tội "Xâm phạm an ninh quốc gia"). Quy định này nhằm bảo đảm nguyên tắc bảo mật thông tin và sự tin cậy tuyệt đối giữa luật sư và thân chủ, một yếu tố cốt lõi để bảo đảm quyền bào chữa.

Tuy nhiên, đến thời điểm hiện tại quy định này đã bộc lộ nhiều bất cập. Bởi, tại thời điểm người bào chữa tham gia tố tụng để bào chữa cho thân chủ thì hành vi phạm tội đã diễn ra trước đó, người bào chữa thực hiện nhiệm vụ của mình để bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của thân chủ liên quan đến hành vi thân chủ của họ đã thực hiện trước đó nên không phải chịu trách nhiệm hình sự nếu họ không tố giác tội phạm liên quan đến hành vi này là hợp lý.

Vai trò của luật sư trong quá trình tố tụng là rất quan trọng (ảnh minh họa)

Song, với những hành vi phạm tội mà thân chủ của người bào chữa chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện (phạm một tội mới hoặc tiếp diễn hành vi phạm tội đã thực hiện trước đó) không còn thuộc phạm vi nhiệm vụ của người bào chữa, nếu người bào chữa không tố giác đối với các hành vi này sẽ vi phạm nguyên tắc của pháp luật hình sự “mọi hành vi phạm tội do người thực hiện phải được phát hiện kịp thời”.

Do đó, việc không truy cứu trách nhiệm hình sự đối với người bào chữa về hành vi không tố giác các tội phạm đang được chuẩn bị thực hiện hoặc đang thực hiện là không hợp lý.

Từ căn cứ trên, dự thảo đề xuất sửa đổi, bổ sung quy định theo hướng thu hẹp phạm vi miễn trừ trách nhiệm hình sự đối với luật sư, người bào chữa nhằm cân bằng giữa đạo đức nghề nghiệp, nghĩa vụ bảo mật thông tin của luật sư với trách nhiệm bảo vệ an toàn xã hội và ngăn chặn tội phạm từ sớm, từ xa phù hợp với tinh thần "lấy phòng ngừa là chính". Đồng thời, tăng khả năng can thiệp sớm, tạo cơ sở pháp lý chặt hơn để ngăn chặn tội phạm nghiêm trọng trước khi hậu quả xảy ra.

Phòng ngừa tội phạm từ sớm, đề cao trách nhiệm công dân của luật sư

Đề xuất trên đang nhận được khá nhiều ý kiến tham gia góp ý, thảo luận. Với quan điểm đồng tình, ông Nguyễn Đình Tuấn – cán bộ hưu trí có nhiều năm công tác tại ngành kiểm sát cho rằng, quy định này tạo thêm một “lớp giám sát” trong xã hội, đặc biệt ở giai đoạn chuẩn bị phạm tội – vốn là thời điểm có thể ngăn chặn hậu quả nghiêm trọng. Luật sư với vị trí tiếp cận thông tin sớm nếu có nghĩa vụ tố giác trong những trường hợp đặc biệt (ví dụ tội phạm nghiêm trọng, đe dọa an ninh quốc gia, tính mạng công dân), có thể góp phần ngăn chặn thiệt hại trước khi xảy ra.

Không chỉ có vậy, quy định này còn nhằm đề cao trách nhiệm công dân của luật sư, họ không chỉ là người hành nghề mà còn là một công dân nên phải có nghĩa vụ bảo vệ lợi ích chung của xã hội và trong một số tình huống đặc biệt, trọng trách này có thể được đặt cao hơn nghĩa vụ giữ bí mật thông tin.

Hơn nữa, trên thực tế, một số đối tượng có thể lợi dụng nguyên tắc bảo mật để “thăm dò” hoặc che chắn cho hành vi phạm tội. Quy định này nếu được thiết kế chặt chẽ, sẽ làm giảm nguy cơ đó.

“Trong bất cứ thời điểm nào, an toàn của người dân và xã hội cần được đặt lên hàng đầu. Nếu một luật sư biết rõ kế hoạch phạm tội nghiêm trọng mà vẫn giữ im lặng thì về mặt đạo đức là khó có thể chấp nhận được. Tôi hi vọng quy định này sẽ giúp ngăn chặn các vụ án nghiêm trọng trước khi chúng xảy ra, thay vì chỉ xử lý hậu quả” – ông Tuấn nhấn mạnh.

Dưới góc độ pháp lý, luật sư Lê Hồng Vân – Đoàn Luật sư Hà Nội cho rằng, ở một số hệ thống pháp luật trên thế giới, nguyên tắc bảo mật giữa luật sư và thân chủ không phải là tuyệt đối. Việc cân nhắc trách nhiệm hình sự của luật sư trong trường hợp không tố giác tội phạm có thể được xem là mở rộng các ngoại lệ theo hướng bảo vệ lợi ích công cộng.

Tính tích cực của đề xuất truy cứu trách nhiệm hình sự luật sư không tố giác thân chủ chuẩn bị phạm tội nằm ở khả năng tăng cường phòng ngừa tội phạm và bảo vệ lợi ích cộng đồng. Tuy nhiên, hiệu quả thực sự của quy định này phụ thuộc rất lớn vào cách xây dựng, phạm vi áp dụng, tiêu chí xác định nghĩa vụ tố giác và cơ chế bảo vệ tính độc lập nghề nghiệp của luật sư.

Cũng theo luật sư Lê Hồng Vân, chỉ nên áp dụng quy định này với tội phạm có nguy cơ gây thiệt hại lớn đến tính mạng, an ninh quốc gia, đồng thời cần làm rõ ngưỡng “biết chắc” thay vì suy đoán mơ hồ nhằm tránh gây áp lực quá mức cho luật sư. Bên cạnh đó, phải có cơ chế bảo vệ luật sư khi họ thực hiện nghĩa vụ tố giác đúng pháp luật.

“Nếu được thiết kế hợp lý, chặt chẽ, quy định trên không chỉ không làm suy yếu nghề luật sư mà còn củng cố vai trò của họ như một chủ thể góp phần bảo vệ công lý và trật tự xã hội” – luật sư Lê Hồng Vân nhấn mạnh.

Huệ Linh

Nguồn ANTĐ : https://anninhthudo.vn/xu-ly-hinh-su-luat-su-khong-to-giac-than-chu-chuan-bi-pham-toi-nham-ngan-chan-toi-pham-tu-som-tu-xa-post646401.antd