Xử lý nhà, đất dôi dư sau sắp xếp bộ máy: Tránh lãng phí, tạo nguồn lực phát triển

một giờ trướcBài gốc

Ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ về việc ban hành Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sáp nhập theo trình tự, thủ tục rút gọn. Ảnh minh họa

Tận dụng tài sản công, tiết kiệm hàng chục nghìn tỷ đồng

Theo bà Trần Diệu An - Phó Cục trưởng Cục Quản lý công sản (Bộ Tài chính), từ cuối năm 2024 đến nay, Quốc hội, Chính phủ, Thủ tướng Chính phủ và Bộ trưởng Bộ Tài chính đã ban hành 38 văn bản quy phạm pháp luật trong lĩnh vực quản lý, sử dụng tài sản công, tạo cơ sở pháp lý quan trọng cho việc sắp xếp, xử lý nhà, đất sau tinh gọn bộ máy.

Đến nay, các địa phương đã hoàn thành bước đầu việc sắp xếp, xử lý các cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý sau khi thực hiện sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính các cấp, bảo đảm tất cả cơ sở nhà, đất đều có chủ thể chịu trách nhiệm quản lý, sử dụng và khai thác.

Tổng số cơ sở nhà, đất đã hoàn thành xử lý bước 1 là 26.447 cơ sở. Trong đó, 3.015 cơ sở được bố trí cho giáo dục, đào tạo; 648 cơ sở cho y tế; 2.385 cơ sở phục vụ văn hóa, thể thao và 626 cơ sở dành cho các mục đích công cộng khác.

Những con số này cho thấy hiệu quả rõ nét của việc sắp xếp tài sản công. Thay vì phải đầu tư mới hoặc giải phóng mặt bằng với chi phí lớn, nhiều địa phương đã tận dụng quỹ nhà, đất sẵn có để phục vụ các dịch vụ thiết yếu cho người dân.

Theo đánh giá của Cục Quản lý công sản, việc sắp xếp, bố trí và xử lý tài sản công đã góp phần quan trọng vào quá trình xây dựng và vận hành mô hình chính quyền địa phương hai cấp, bảo đảm hoạt động quản lý nhà nước và cung cấp dịch vụ công được thông suốt, không bị gián đoạn.

Không chỉ vậy, quá trình sắp xếp còn tạo ra nguồn lực đất đai và cơ sở vật chất phục vụ các lĩnh vực y tế, giáo dục, văn hóa, thể thao, góp phần nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Đồng thời, quỹ nhà, đất dôi dư cũng trở thành nguồn lực cho phát triển lâu dài thông qua các hình thức giao đất, cho thuê đất hoặc giao cho các tổ chức phát triển quỹ đất quản lý, khai thác.

Ước tính, việc tận dụng các cơ sở nhà, đất hiện có thay vì phải thực hiện bồi thường, giải phóng mặt bằng để xây dựng công trình mới đã giúp tiết kiệm khoảng 30.000 tỷ đồng cho ngân sách nhà nước.

Hàng nghìn cơ sở vẫn chưa được khai thác hiệu quả

Mặc dù đạt được kết quả tích cực trong giai đoạn đầu, việc xử lý nhà, đất dôi dư sau thu hồi và chuyển giao vẫn còn nhiều việc phải làm.

Theo tổng hợp của Bộ Tài chính đến ngày 27/5/2026, trong số các cơ sở nhà, đất đã có quyết định thu hồi, chuyển giao về địa phương quản lý, xử lý, mới có 4.709 cơ sở hoàn thành xử lý hoặc được đưa vào khai thác. Trong khi đó còn 11.412 cơ sở chưa hoàn thành xử lý hoặc chưa được khai thác triệt để.

Trong số này, có 5.329 cơ sở đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý nhưng chưa đưa vào khai thác; 2.823 cơ sở đã được phê duyệt phương án nhưng chưa hoàn thành xử lý; 3.260 cơ sở chưa có phương án khai thác cụ thể.

Riêng số nhà, đất đã giao cho tổ chức kinh doanh nhà hoặc tổ chức phát triển quỹ đất quản lý là 5.492 cơ sở nhưng mới chỉ có 163 cơ sở được đưa vào khai thác hoặc xử lý xong.

Ở khối các bộ, cơ quan trung ương, đã xử lý được 3.446 cơ sở nhà, đất. Tuy nhiên, vẫn còn 702 cơ sở chưa hoàn thành xử lý, trong đó 474 cơ sở chưa có quyết định xử lý.

Theo đại diện Cục Quản lý công sản, tiến độ xử lý bước 2 - tức đưa tài sản vào khai thác hoặc xử lý triệt để - hiện chưa đồng đều giữa các địa phương. Bên cạnh một số địa phương có số lượng tồn đọng thấp, vẫn còn nhiều địa phương phải tiếp tục xử lý số lượng lớn nhà, đất dôi dư.

Nguyên nhân trước hết là khối lượng tài sản cần sắp xếp rất lớn trong khi thời gian triển khai ngắn và phải thực hiện đồng thời trên phạm vi cả nước để đáp ứng yêu cầu vận hành bộ máy mới.

Bên cạnh đó, hệ thống công sở hiện hữu được xây dựng cho mô hình tổ chức cũ, trong khi cơ cấu tổ chức sau sắp xếp có nhiều thay đổi về chức năng, nhiệm vụ và nhu cầu sử dụng. Điều này khiến việc bố trí, điều chuyển và khai thác tài sản đòi hỏi sự linh hoạt và mất nhiều thời gian.

Một khó khăn khác là sự xáo trộn về đội ngũ cán bộ làm công tác quản lý tài sản công trong quá trình sắp xếp tổ chức bộ máy. Nhiều cán bộ phải thực hiện cùng lúc nhiều nhiệm vụ, trong khi khối lượng công việc phát sinh rất lớn.

Đáng chú ý, việc khai thác tài sản dôi dư hiện còn gặp trở ngại từ yếu tố thị trường. Sau sắp xếp, số lượng lớn nhà, đất dôi dư cùng lúc được đưa ra khai thác làm nguồn cung tăng mạnh, trong khi nhu cầu thuê hoặc sử dụng ở nhiều địa phương lại giảm. Nhiều cơ sở có quy mô nhỏ, nằm ở vùng sâu, vùng xa hoặc không có lợi thế thương mại nên khó tìm được đối tượng khai thác phù hợp.

Cần cơ chế đặc thù để đẩy nhanh tiến độ xử lý

Trước những khó khăn trên, ông Nguyễn Tân Thịnh - Cục trưởng Cục Quản lý công sản - cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện hệ thống pháp luật về quản lý, sử dụng tài sản công, đặc biệt là các quy định về tiêu chuẩn, định mức sử dụng tài sản chuyên dùng và cơ chế phân cấp quản lý tài sản công.

Các bộ, ngành và địa phương cần thực hiện nghiêm chủ trương tận dụng tối đa công năng sử dụng của các trụ sở hiện có, hạn chế xây dựng mới trụ sở và trung tâm hành chính trong điều kiện ngân sách còn khó khăn.

Cùng với đó, các cơ quan, đơn vị phải tiếp tục rà soát nhu cầu sử dụng, kịp thời xử lý hoặc đưa vào khai thác các cơ sở nhà, đất dôi dư nhằm tránh thất thoát, lãng phí tài sản công.

Một giải pháp đáng chú ý là gắn kết quả quản lý, khai thác và xử lý nhà, đất dôi dư với đánh giá mức độ hoàn thành nhiệm vụ của người đứng đầu các bộ, ngành, địa phương và đơn vị liên quan.

Để tháo gỡ các vướng mắc hiện nay, ngày 26/5/2026, Bộ Tài chính đã trình Chính phủ dự thảo Nghị quyết về cơ chế, chính sách đặc thù nhằm đẩy nhanh tiến độ xử lý, khai thác nhà, đất dôi dư sau sắp xếp tổ chức bộ máy và đơn vị hành chính theo trình tự, thủ tục rút gọn.

Việc sớm đưa hàng nghìn cơ sở nhà, đất dôi dư vào khai thác hiệu quả không chỉ giúp chống lãng phí tài sản công mà còn tạo thêm nguồn lực cho đầu tư phát triển, góp phần thực hiện mục tiêu tăng trưởng nhanh và bền vững trong giai đoạn mới./.

THÙY ANH

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/xu-ly-nha-dat-doi-du-sau-sap-xep-bo-may-tranh-lang-phi-tao-nguon-luc-phat-trien