Xử lý pin xe điện sau chu kỳ sử dụng: Nơi chủ động, chỗ thờ ơ

4 giờ trướcBài gốc

Thực tế cho thấy, trái với suy nghĩ phổ biến, pin xe điện không “hết giá trị” sau khi suy giảm dung lượng, mà chuyển sang một vòng đời khác với những ứng dụng phù hợp. Tuy nhiên, không phải thương hiệu nào cũng dành sự quan tâm đúng mức tới pin xe điện sau sử dụng, và đây sẽ là thách thức nghiêm trọng đối với môi trường.

Lắp ráp pin xe điện tại Nhà máy VinFast Cát Hải (Hải Phòng).

Kéo dài vòng đời của pin

Theo các nghiên cứu và quy định thực tiễn của các nhà sản xuất, pin xe điện (cả ô tô và xe máy) thường được coi là “hết tuổi thọ” khi dung lượng thấp hơn 70 - 80%. Tuy nhiên, ở mức này, chúng vẫn đủ khả năng đáp ứng các ứng dụng không yêu cầu công suất cao. Những bộ pin như vậy có thể được tận dụng làm nguồn điện dự phòng cho nhà máy, trạm sạc, hoặc tích hợp vào hệ thống chiếu sáng công cộng. Nissan hay Tesla lâu nay vẫn thu hồi pin đã qua sử dụng trên các xe điện của họ, sau đó tái cấu trúc thành những hệ thống lưu trữ điện.

Cách tiếp cận như vậy không chỉ kéo dài vòng đời của pin mà còn giúp giảm chi phí đầu tư cho các hệ thống lưu trữ năng lượng. Chưa kể, sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo gần đây kéo theo nhu cầu điện tăng mạnh, cho phép pin đã qua sử dụng trên xe điện trở thành một giải pháp linh hoạt, chi phí hợp lý để bổ sung nguồn điện.

Với các tập đoàn lớn trong ngành ô tô - xe máy, câu chuyện còn được nâng tầm, khi nhiều hãng xây dựng chiến lược vòng đời pin ngay từ giai đoạn thiết kế sản phẩm, coi pin không chỉ là chi phí mà là một tài sản có thể tái sinh nhiều lần. Song song với tái sử dụng, công nghệ tái chế cũng đang được đầu tư mạnh nhằm thu hồi các kim loại quý như lithium, cobalt hay nickel để đưa trở lại chuỗi sản xuất.

Tại Đông Nam Á, những cái tên nổi bật là TES (Singapore), PT Indonesia Puqin Recycling Technology (Indonesia), GBST (Thái Lan)...

Nhìn từ khía cạnh này, pin xe điện không còn là sản phẩm phụ của giao thông, mà hoàn toàn có thể trở thành một phần của hạ tầng năng lượng phục vụ phát triển kinh tế. Tuy nhiên, một trong những thách thức lớn nhất là chi phí xử lý pin vẫn cao, trong khi lợi nhuận từ tái sử dụng hoặc tái chế chưa thực sự hấp dẫn.

Bên cạnh đó, việc thiếu tiêu chuẩn hóa giữa các loại pin khiến quá trình phân loại và xử lý gặp nhiều khó khăn. Một số quốc gia, đặc biệt là những thị trường xe điện phát triển nhanh như Trung Quốc, đang đối mặt với áp lực lớn khi lượng pin thải ra dự kiến tăng vọt, nhưng hệ thống xử lý chưa theo kịp. Những vấn đề này cho thấy xử lý pin xe điện là bài toán về chính sách, thị trường và quy hoạch dài hạn.

Cần sớm có phương án quản lý

Theo dự báo của Bộ Công Thương, đến năm 2030, Việt Nam sẽ có khoảng 1 - 3 triệu xe điện lưu hành, và sau 8 - 10 năm sẽ có khoảng 300.000 - 1.500.000 tấn pin cần được xử lý. Đây là thách thức môi trường nghiêm trọng nếu không có giải pháp phù hợp.

Để có thể "hóa nguy thành an", các đô thị lớn tiên phong chuyển đổi phương tiện chạy điện như Hà Nội hay thành phố Hồ Chí Minh cần chuẩn bị sớm, với cốt lõi là xây dựng hệ thống thu gom và phân loại pin an toàn. Đồng thời, cần thiết lập các tiêu chuẩn kỹ thuật để đánh giá tình trạng pin, giúp phân loại tái sử dụng hay tái chế. Cơ chế trách nhiệm cũng cần được làm rõ, tránh tình trạng đùn đẩy giữa nhà sản xuất, người tiêu dùng và các đơn vị trung gian. Nếu không có sự chuẩn bị đồng bộ, nguy cơ lớn là pin xe điện sẽ bị đưa vào thị trường phi chính thức, gây ra rủi ro về an toàn và môi trường. Đây là bài học mà nhiều quốc gia đã phải đối mặt.

Với doanh nghiệp, việc chủ động đầu tư vào công nghệ tái sử dụng và tái chế pin ngay từ bây giờ sẽ giúp hình thành một ngành công nghiệp mới, gắn với kinh tế tuần hoàn và năng lượng sạch. Sự liên kết giữa các hãng xe, doanh nghiệp năng lượng và đơn vị tái chế sẽ là chìa khóa để xây dựng một hệ sinh thái hoàn chỉnh.

Tuy nhiên, khảo sát thực tế cho thấy, các nhà sản xuất có kinh doanh phương tiện điện lúc này còn nhiều khác biệt trong cách xử lý "đầu ra" đối với pin sau sử dụng trên xe điện.

Chia sẻ về chiến lược điện hóa của Honda tại Việt Nam đầu năm nay, ông Daiki Mihara - Trưởng lĩnh vực kinh doanh điện hóa xe máy và máy động lực của Honda Nhật Bản - cho biết, pin Honda Mobile Power Pack e: (trên xe máy điện) qua sử dụng tại Việt Nam sẽ được tái chế thành thiết bị cung cấp điện cho vùng có điện không ổn định hay vùng chưa có điện, hỗ trợ nguồn điện cho các doanh nghiệp nhỏ và trường học.

"Tại Việt Nam, Honda cũng đang trong quá trình nghiên cứu và xây dựng các chương trình tái sử dụng pin" - ông Mihara nhấn mạnh. Từ cuối năm 2025, Honda còn trưng bày nhiều giải pháp thú vị tận dụng các loại pin xe máy điện sau sử dụng và cũng đang tìm kiếm đối tác sản xuất những phụ kiện dạng này ngay tại chỗ.

Về phần mình, VinES (nay thuộc VinFast) cũng đã có quan hệ hợp tác với Li-Cycle về tái chế pin lithium. Trao đổi với phóng viên, VinFast cũng nhấn mạnh các sáng kiến "đầu ra", như tận dụng pin sau sử dụng trên xe làm hệ thống lưu trữ năng lượng (BESS) cho các hạ tầng sản xuất năng lượng tái tạo của VinEnergo, nhà máy VinFast..., hay như vừa công bố là các trạm sạc quy mô lớn của V-Green. Những giải pháp như vậy kéo dài đáng kể thời gian tận dụng pin trước khi phải tái chế hoàn toàn.

Tuy nhiên, không phải thương hiệu nào cũng đang dành sự quan tâm đúng mức tới pin xe điện sau sử dụng. Theo tìm hiểu, nhiều hãng dù đã bán đáng kể xe điện tại Việt Nam, nhưng tới nay mới chỉ cam kết chung chung về việc sẽ thu hồi pin thải bỏ và xử lý theo quy định, chưa nêu được lộ trình rõ ràng. Một số nhà sản xuất còn lưỡng lự về việc bán ra xe điện ở thị trường trong nước, do chưa thể tính toán việc xử lý pin sau vòng đời trên phương tiện.

Có thể thấy, với Việt Nam, việc sớm có phương án quản lý và lựa chọn cách tiếp cận phù hợp trong việc tái sử dụng pin sẽ quyết định không chỉ hiệu quả kinh tế, mà còn cả sự bền vững môi trường trong tương lai.

Bài và ảnh: Nguyễn Thúc Hoàng Linh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/xu-ly-pin-xe-dien-sau-chu-ky-su-dung-noi-chu-dong-cho-tho-o-743030.html