Xử lý rác thải và 'phép thử' với chính quyền địa phương

một giờ trướcBài gốc

Tình trạng rác thải phát sinh, không kịp xử lý, gây ô nhiễm môi trường đang là thách thức đặt ra cho nhiều địa phương, trong đó có tỉnh Hưng Yên. Ảnh: N.Long

Hưng Yên đang đứng trước bài toán xử lý lượng lớn rác thải tồn đọng, đòi hỏi sự vào cuộc của chính quyền, các cơ quan có thẩm quyền và mỗi người dân nơi đây.

Gần 1,9 triệu tấn rác tồn lưu phải xử lý

Tại khu vực đường liên xã Triệu Việt Vương, rác thải chất thành từng mảng, bốc mùi, ảnh hưởng trực tiếp đến sinh hoạt của người dân xung quanh. Không chỉ gây mất mỹ quan, tình trạng này còn tiềm ẩn nguy cơ phát sinh dịch bệnh, đặc biệt trong thời điểm nắng nóng.

Tương tự, tại xã Châu Ninh, tình trạng rác được đổ tràn lan, ngoài khu vực tập kết và chậm được xử lý đang gây ô nhiễm, ảnh hưởng đến cuộc sống của người dân sống gần đó. Trao đổi với Báo Kiểm toán, lãnh đạo UBND xã thông tin: Trung bình mỗi ngày địa bàn xã phát sinh khoảng trên 3 tấn rác thải sinh hoạt. Trong khi đó, việc vận chuyển gặp khó khăn do thay đổi về đơn giá và phương tiện vận chuyển không đáp ứng được khối lượng rác phát sinh.

Theo lãnh đạo xã, thời gian qua, địa phương đã sử dụng chế phẩm và một số biện pháp khác để xử lý rác. Tuy nhiên, việc xử lý gặp khó khăn do chưa có nơi tập kết rác đảm bảo.

Bên cạnh đó, hạn chế về nguồn kinh phí cũng khiến việc duy trì hoạt động thu gom rác gặp trở ngại. Ngoài ra, thói quen tiện đâu bỏ đó của người dân khiến tình trạng ô nhiễm rác thải càng thêm nghiêm trọng... Những yếu tố này được cho là có tác động trực tiếp đến tiến độ thu gom, vận chuyển và xử lý rác tại cơ sở, đặc biệt tại các khu vực phát sinh khối lượng rác lớn.

Tình trạng rác thải được đổ tràn lan xuất hiện tại nhiều khu vực cánh đồng, đường dẫn vào khu dân cư

Rác xâm lấn lòng đường… Ảnh: N.Lộc

Theo báo cáo của Sở Nông nghiệp và Môi trường (NNMT) tỉnh Hưng Yên, tổng lượng rác thải phát sinh trên địa bàn hiện khoảng 1.977 tấn/ngày, trong đó, thu gom, vận chuyển khoảng 1.937 tấn (chiếm 98%). Ngoài ra, địa bàn tỉnh có 532 điểm tồn đọng rác thải với khối lượng tồn lưu phải xử lý là 1,845 triệu tấn.

Giám đốc Sở NNMT Nguyễn Đức Kiền cho biết, ước tính lượng rác thải được xử lý tại các khu xử lý chất thải tập trung khoảng 570 tấn/ngày (chiếm tỷ lệ 29,43%), còn lại được xử lý tại các khu xử lý chất thải phân tán (hộ gia đình, một số lò đốt quy mô nhỏ của 33 xã và các bãi chôn lấp, hố ủ rác, điểm tập kết).

“Năng lực xử lý rác thải tại các khu tập trung chưa đáp ứng yêu cầu xử lý toàn bộ lượng rác phát sinh hằng ngày. Trong khi đó, hầu hết các điểm tập kết, bãi chôn lấp tại các xã, thôn đã quá tải; nhiều lò đốt quy mô nhỏ xuống cấp, hư hỏng” - ông Kiền thông tin.

Năm 2026, lượng rác thải sinh hoạt phát sinh của tỉnh được dự báo khoảng 2.172 tấn/ngày, năm 2030 là 2.337 tấn/ngày, 2035 là 2.556 tấn/ngày, năm 2050 là 3.244 tấn/ngày.

Trước thực trạng rác thải xâm lấn, ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống, người dân, cử tri đã kiến nghị, phản ánh vấn đề này đối với Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên. Tại buổi tiếp xúc cử tri sau Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, nhiều cử tri mong muốn các cơ quan có thẩm quyền tại địa phương sớm xử lý triệt để tình trạng ô nhiễm rác thải kéo dài.

Chính phủ xác định việc chuyển đổi từ chôn lấp sang xử lý rác thải bằng công nghệ hiện đại là ưu tiên hàng đầu. Mục tiêu là xóa bỏ các bãi chôn lấp nhỏ lẻ, không hợp vệ sinh ở cấp xã; thay vào đó là các khu xử lý tập trung quy mô liên tỉnh, liên xã để đảm bảo hiệu quả kinh tế và công nghệ. Bộ NNMT đã ban hành các bộ tài liệu hướng dẫn kỹ thuật về ủ phân hữu cơ từ phụ phẩm nông nghiệp và rác sinh hoạt. Chính quyền địa phương cũng quyết liệt xử lý rác thải tồn đọng, phát sinh với những giải pháp căn cơ, gốc rễ.

Do đó, ngoài sự vào cuộc của chính quyền địa phương, mỗi người dân thay đổi nhận thức, hành động từ việc làm nhỏ là tự phân loại, xử lý rác hữu cơ trong sinh hoạt sẽ góp phần quan trọng để bảo vệ môi trường, gìn giữ cảnh quan, tiết kiệm được chi phí lớn trong thu gom và xử lý rác thải sinh hoạt.

Đoàn Đại biểu Quốc hội tỉnh Hưng Yên thông tin với cử tri

Tập trung đầu tư các dự án xử lý rác thải quy mô với công nghệ hiện đại

Để khắc phục tình trạng rác thải gây ảnh hưởng nghiêm trọng đến cuộc sống của người dân, tỉnh Hưng Yên đang tập trung tháo gỡ vấn đề này với các giải pháp trước mắt, cũng như lâu dài.

Tại buổi làm việc với Sở NNMT mới đây về tình hình xử lý rác thải, Chủ tịch Ủy ban nhân dân (UBND) tỉnh Nguyễn Mạnh Quyền yêu cầu các xã, phường tăng cường kiểm tra, giám sát, đôn đốc công tác thu gom, vận chuyển và xử lý rác thải sinh hoạt trên địa bàn; kiên quyết chấm dứt tình trạng đổ, đốt rác không đúng quy định, gây ô nhiễm môi trường; gắn công tác quản lý rác thải với chỉnh trang đô thị, xây dựng nông thôn mới, nâng cao ý thức của người dân trong giữ gìn vệ sinh môi trường.

Về lâu dài, Chủ tịch UBND tỉnh yêu cầu xây dựng quy hoạch từ 3 - 5 địa điểm đầu tư nhà máy xử lý rác thải, không dàn trải, manh mún; bố trí hợp lý tại khu vực phía Bắc, trung tâm và phía Nam. Trên cơ sở đó, xác định rõ địa bàn, khối lượng rác phát sinh từng vùng để phân vùng đầu tư phù hợp; khẩn trương xây dựng bản đồ phân vùng các dự án xử lý rác, tích hợp vào quy hoạch chung của tỉnh.

Từ nay đến năm 2030, Sở NNMT tỉnh đề xuất phân vùng xử lý rác thải cho 3 tổ hợp xử lý rác thải tập trung, gồm: Khu xử lý Đại Đồng xử lý rác thải cho 16 xã, phường với khối lượng dự kiến đến năm 2030 là 519 tấn/ngày; Khu xử lý chất thải Đoàn Đào xử lý cho 54 xã, phường với khối lượng rác thải dự kiến đến năm 2030 là 1.130 tấn/ngày; Khu xử lý Thụy Trình, Thái Thụy xử lý rác thải cho 34 xã, phường với khối lượng rác dự kiến đến năm 2030 là 752 tấn/ngày.

Sở NNMT được giao chủ trì, phối hợp hoàn thiện phương án đầu tư, báo cáo UBND tỉnh trong tháng 5/2026, phấn đấu đến hết năm 2027 xử lý dứt điểm toàn bộ lượng rác thải tồn lưu.

“Phép thử” với chính quyền địa phương

Dưới góc nhìn của các chuyên gia, nhiều ý kiến cho rằng những vấn đề dân sinh, trong đó có câu chuyện xử lý rác thải, sẽ phát sinh trong quá trình các địa phương chuyển sang mô hình chính quyền địa phương hai cấp, không riêng tại tỉnh Hưng Yên.

Điều quan trọng là vấn đề này cần được xử lý tận gốc, bảo đảm hiệu quả bền vững thay vì chỉ áp dụng những giải pháp mang tính tạm thời như trước đây.

TS. Nguyễn Thị Thủy (Trường Đại học Luật Hà Nội) cho biết, việc xây dựng mô hình chính quyền địa phương 2 cấp đem lại rất nhiều lợi ích cho người dân. Với mô hình mới, bộ máy được tinh gọn hơn, giảm tầng nấc trung gian và trách nhiệm cũng rõ ràng hơn trong xử lý công việc.

Tuy nhiên, việc tăng thẩm quyền cho cấp xã, phường hiện nay, trong khi đội ngũ cán bộ chưa đảm bảo cả về số lượng, lẫn năng lực sẽ dẫn đến những khó khăn, vướng mắc trong công tác tổ chức triển khai. “Điều này đòi hỏi cần có thời gian, cũng như mỗi cán bộ cần phải không ngừng trau dồi, nâng cao trình độ, kỹ năng để đáp ứng yêu cầu công việc” - TS. Thủy nói; đồng thời cho rằng, câu chuyện xử lý rác thải cũng là vấn đề dai dẳng, đòi hỏi cách tiếp cận mới và cần có thời gian để áp dụng.

Kết quả kiểm toán của Kiểm toán nhà nước những năm gần đây cho thấy, nhiều địa phương chưa ban hành chính sách khuyến khích việc phân loại rác; chưa ban hành quy định cụ thể về mức chi trả cho công tác xử lý rác; thiếu các nhà máy, khu xử lý rác tập trung… Từ đó, Kiểm toán nhà nước kiến nghị các địa phương cần tổ chức triển khai việc phân loại riêng rác thải; đầu tư hạ tầng đảm bảo để thu gom, phân loại, xử lý rác theo đúng quy định của Luật Bảo vệ môi trường...

Ông Hồ Kiên Trung - Phó Cục trưởng Cục Môi trường (Bộ NNMT) - cho biết, theo Luật Bảo vệ môi trường, đến năm 2025, người dân sẽ phải trả phí thu gom rác thải sinh hoạt dựa trên khối lượng hoặc thể tích, thay vì tính theo hộ như hiện nay. Tuy nhiên, tiến độ triển khai còn chậm. Đây là vấn đề cần được các địa phương lưu tâm triển khai.

Bên cạnh đó, Bộ đang triển khai hàng loạt các giải pháp, đẩy mạnh trách nhiệm tái chế của các cá nhân, doanh nghiệp; chú trọng đến các nguồn nguyên liệu tái chế, giảm nhập khẩu túi nilon khó phân hủy sinh học… “Tất cả các giải pháp này cần đến vai trò triển khai của địa phương, đặc biệt là cấp xã, khi mô hình chính quyền địa phương hai cấp đã hoạt động ổn định” - ông Trung cho biết; đồng thời nhận định việc tạo sự chuyển biến trong vấn đề này cũng không hề dễ dàng.

Tuyên truyền để thay đổi ý thức của người dân, cũng như chú trọng phân loại rác tại nguồn sẽ góp phần giải bài toán rác thải tồn đọng

Các ý kiến cho rằng, “nút thắt” rất lớn hiện nay là thói quen sinh hoạt của người dân. Do đó, các xã, phường cần tăng trường công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức của người dân trong việc phân loại, xử lý rác thải tại nguồn…

Điều quan trọng là chính quyền địa phương hai cấp cần có tư duy, cách làm mới trong cách tiếp cận, xử lý vấn đề.

“Cùng vấn đề cần xử lý, như phân loại rác đầu nguồn, nhưng bao lâu nay các địa phương loay hoay. Giờ là lúc phát huy sức sáng tạo, đổi mới của mô hình chính quyền địa phương hai cấp để giúp giải quyết các vấn đề được triệt để hơn” - một chuyên gia trong lĩnh vực môi trường nhấn mạnh./.

N.LỘC

Nguồn Kiểm Toán : https://baokiemtoan.vn/bai-viet/xu-ly-rac-thai-va-phep-thu-voi-chinh-quyen-dia-phuong