Bối cảnh nền kinh tế Việt Nam có mức độ hội nhập sâu vào mạng lưới thương mại toàn cầu, những biến động bất ổn từ môi trường kinh tế quốc tế đang đặt ra thách thức không nhỏ đối với hoạt động xuất khẩu; đồng thời yêu cầu nâng cao năng lực quản lý và tính linh hoạt của hệ thống chuỗi cung ứng.
Trong hệ thống vận tải biển quốc tế, Trung Đông được xem là một mắt xích chiến lược, đóng vai trò trung chuyển của nhiều tuyến hàng hải quan trọng kết nối các trung tâm kinh tế lớn tại Châu Á, Châu Âu và Châu Phi. Một tỷ lệ lớn lưu lượng hàng hóa thương mại toàn cầu, đặc biệt là năng lượng và container phải đi qua các hành lang hàng hải tại khu vực này. Do đó, bất ổn căng thẳng địa chính trị tại Trung Đông không chỉ tác động tới thị trường năng lượng mà còn làm gia tăng, gây nhiều rủi ro rất lớn đối với hoạt động vận tải và logistics toàn cầu. Việc chi phí bảo hiểm hàng hải tăng cao, cước vận tải biến động và lộ trình vận chuyển bị kéo dài đang tạo ra áp lực mới đối với các doanh nghiệp xuất khẩu.
Việt Nam chịu tác động khá lớn với những biến động địa chính trị tại Trung Đông, cụ thể như sự gia tăng chi phí logistics và những thách thức lớn trong việc bảo đảm tính ổn định của chuỗi cung ứng xuất khẩu. Nhiều năm qua, Việt Nam đối mặt với chi phí logistics ở mức tương đối cao so với mặt bằng chung của khu vực. Do vậy, mọi biến động đều làm gia tăng giá cước vận tải và chi phí bảo hiểm hàng hóa đều có thể tạo thêm áp lực đáng kể đối với hoạt động xuất khẩu, đặc biệt đối với các ngành hàng đòi hỏi nghiêm ngặt về thời gian giao hàng và điều kiện bảo quản như thủy sản, nông sản và thực phẩm chế biến. Những diễn biến này không chỉ đặt ra yêu cầu cấp thiết đối với việc kiểm soát chi phí logistics, mà còn đòi hỏi các cơ quan quản lý phải chủ động theo dõi, dự báo và điều chỉnh chính sách nhằm nâng cao khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng, qua đó bảo đảm tính ổn định của hoạt động xuất khẩu và duy trì năng lực cạnh tranh của hàng hóa Việt Nam trên thị trường quốc tế.
Một số mặt hàng xuất khẩu của Việt Nam
Dưới gốc độ quản lý kinh tế, bất ổn tại Trung Đông cũng đặt ra yêu cầu tăng cường năng lực điều hành và khả năng dự báo đối với các cơ quan quản lý nhà nước. Trong bối cảnh thương mại quốc tế ngày càng chịu ảnh hưởng từ các yếu tố địa chính trị, việc theo dõi sát diễn biến thị trường, kịp thời đưa ra các khuyến nghị đối với doanh nghiệp và chủ động điều chỉnh các chính sách thương mại, logistics là yếu tố rất quan trọng nhằm hạn chế các rủi ro từ bên ngoài. Bên cạnh đó, việc thúc đẩy phát triển hạ tầng logistics, nâng cao hiệu quả dịch vụ vận tải và tăng cường kết nối chuỗi cung ứng cũng là những giải pháp cần thiết để nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế.
Hạt điều, thủy sản và hạt tiêu là 3 mặt hàng có kim ngạch xuất khẩu lớn nhất sang thị trường Trung Đông năm 2025
Bên cạnh những thách thức mang tính ngắn hạn do bất ổn địa chính trị, Trung Đông vẫn được xe, là khu vực thị trường có tiềm năng đáng kể đối với hàng hóa xuất khẩu của Việt Nam trong trung và dài hạn. Với đặc điểm phụ thuộc rất lớn vào nguồn cung nhập khẩu với những sản phẩm lương thực, thực phẩm và những sản phẩm chế biến..., thì nhu cầu của khu vực này được dự báo tiếp tục duy trì ở mức cao trong những năm tới, đặc biệt trong bối cảnh thị trường Halal toàn cầu đang mở rộng nhanh chóng.
Đây chính cơ hội vừa là yêu cầu đặt ra đối với việc định hướng chiến lược phát triển thị trường xuất khẩu, thúc đẩy hệ thống tiêu chuẩn, chứng nhận Halal và nâng cao năng lực logistics phục vụ thương mại quốc tế. Nếu đẩy mạnh tập trung khai thác hiệu quả thông qua các chính sách hỗ trợ phù hợp và sự chủ động thích ứng của doanh nghiệp, Trung Đông có thể trở thành một trong những không gian thị trường quan trọng, góp phần đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nâng cao mức độ tham gia của Việt Nam trong chuỗi cung ứng khu vực và toàn cầu.
Bối cảnh môi trường kinh tế quốc tế ngày càng biến động phức tạp, bất ổn tại Trung Đông có thể xem là một phép thử đối với khả năng thích ứng của chuỗi cung ứng và hoạt động xuất khẩu của Việt Nam. Việc nâng cao năng lực dự báo, hoàn thiện chính sách logistics và hỗ trợ doanh nghiệp đa dạng hóa thị trường sẽ là những yếu tố quan trọng nhằm củng cố sức chống chịu của nền kinh tế và duy trì ổn định tăng trưởng xuất khẩu trong thời gian tới.
HOÀN NGUYÊN