Xuất khẩu nông sản sang Trung Quốc: 'Qua cửa' không còn là đích đến

2 giờ trướcBài gốc

Đà tăng xuất khẩu nông sản và bài toán tuân thủ tiêu chuẩn mới

Theo số liệu của Bộ Nông nghiệp và Môi trường, trong 2 tháng đầu năm 2026, tổng kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản ước đạt 11,3 tỷ USD, tăng 17,1% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, tất cả các nhóm hàng đều tăng trưởng: nông sản đạt 6,09 tỷ USD (tăng 17,1%); lâm sản 2,8 tỷ USD (tăng 7,4%); chăn nuôi 141 triệu USD (tăng 84,3%); thủy sản 1,76 tỷ USD (tăng 23,3%); đầu vào sản xuất 483 triệu USD (tăng 51,7%).

Chế biến hạt điều xuất khẩu. Ảnh: N.H

Xuất khẩu sang các khu vực thị trường cũng duy trì đà tăng. Châu Á chiếm 45,5% thị phần, tăng 27,7%; châu Mỹ 21%, tăng 10,4%; châu Âu 15,7%, tăng 12%; châu Đại Dương 1,4%, tăng 32,4%. Riêng châu Phi chiếm 2,2%, giảm 19,6%. Trung Quốc, Hoa Kỳ và Nhật Bản tiếp tục là ba thị trường lớn nhất của nông sản Việt Nam, với thị phần lần lượt 22,9%, 18,7% và 7,2%.

Những con số này cho thấy dư địa thị trường vẫn rất lớn. Tuy nhiên, cùng với tăng trưởng thương mại, các yêu cầu về tiêu chuẩn, truy xuất nguồn gốc và an toàn thực phẩm cũng ngày càng chặt chẽ.

Trong đó, Lệnh 280 của Tổng cục Hải quan Trung Quốc (GACC) về đăng ký doanh nghiệp sản xuất thực phẩm xuất khẩu vào Trung Quốc, có hiệu lực từ ngày 1/6/2026, sẽ thay thế Lệnh 248 áp dụng từ năm 2022. Văn phòng SPS Việt Nam cho hay, phía Trung Quốc khẳng định quy định mới không nhằm cản trở thương mại mà để chuẩn hóa hệ thống quản lý an toàn thực phẩm, tạo môi trường cạnh tranh minh bạch hơn.

Hiện có khoảng 90.000 doanh nghiệp từ 178 quốc gia đã được phê duyệt đăng ký trên hệ thống của Trung Quốc, trong đó Việt Nam có gần 4.000 cơ sở. Tuy vậy, quy định mới đặt ra nhiều thay đổi về cách quản lý và thủ tục đăng ký mà doanh nghiệp cần nhanh chóng thích ứng.

Tại Hội nghị Phổ biến đăng ký doanh nghiệp xuất khẩu thực phẩm có nguồn gốc thực vật sang Trung Quốc theo Lệnh 280, ông Nguyễn Quý Dương, Phó Cục trưởng Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, nhấn mạnh, Lệnh 280 không đơn thuần là thay đổi tên gọi của quy định trước đây. Điểm cốt lõi của quy định mới là chuyển sang quản lý dựa trên đánh giá rủi ro và tăng cường giám sát trong suốt thời gian hiệu lực của mã đăng ký. “Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp coi việc lấy mã số là đích đến, thì nay mã đăng ký chỉ là điểm khởi đầu”, ông Dương nhấn mạnh.

Theo quy định mới, thời hạn hiệu lực của mã đăng ký vẫn là 5 năm, nhưng cơ quan quản lý Trung Quốc có thể tiến hành kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất trong suốt thời gian này. Nếu phát hiện vi phạm, doanh nghiệp có thể bị yêu cầu khắc phục, tạm dừng nhập khẩu hoặc thậm chí hủy đăng ký.

Đặc biệt, doanh nghiệp có thể mất quyền xuất khẩu nếu xảy ra sự cố an toàn thực phẩm nghiêm trọng, cung cấp tài liệu giả, cho thuê mã đăng ký hoặc từ chối hợp tác trong quá trình kiểm tra. Việc đánh giá rủi ro không chỉ dừng ở sản phẩm, mà còn xét tới vùng nguyên liệu, quy trình sản xuất, hệ thống kiểm soát nội bộ và lịch sử tuân thủ.

Điều này buộc doanh nghiệp phải xây dựng một hệ thống quản trị toàn diện: Kiểm soát nguyên liệu đầu vào, nước sử dụng, vật liệu bao gói, kiểm nghiệm sản phẩm, truy xuất nguồn gốc và đào tạo nhân sự. Các tiêu chuẩn như GMP hay HACCP ngày càng trở thành nền tảng để chứng minh năng lực kiểm soát rủi ro của doanh nghiệp.

Khi lỗi nhỏ cũng có thể trở thành rào cản lớn

Một thực tế đáng chú ý là nhiều hồ sơ đăng ký của doanh nghiệp bị trả lại chỉ vì những lỗi tưởng chừng rất nhỏ. Theo Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, các lỗi phổ biến gồm: Khai sai thông tin tài khoản, lệch địa chỉ văn phòng và địa chỉ sản xuất, nhầm tên tiếng Anh hoặc tên khoa học của sản phẩm, ghi thiếu thông tin liên hệ hoặc mô tả chưa đầy đủ. “Đây đều là lỗi tưởng nhỏ nhưng có thể khiến hồ sơ bị gửi trả nhiều lần”, ông Nguyễn Quý Dương cho biết.

Ngay từ bước tạo tài khoản trên hệ thống CIFER, doanh nghiệp cũng cần cẩn trọng. Một số thông tin như tên tài khoản, đại diện pháp nhân, quốc gia đăng ký hoặc mã doanh nghiệp sau khi được cấp sẽ không thể chỉnh sửa.

Thực tế cho thấy ranh giới giữa lỗi hành chính và lỗi tuân thủ ngày càng mờ đi. Một doanh nghiệp có nhà xưởng đạt chuẩn vẫn có thể bị trả hồ sơ nếu khai báo thiếu chính xác; ngược lại, hồ sơ hoàn chỉnh nhưng hệ thống kiểm soát nội bộ yếu cũng có thể bị đánh trượt khi đánh giá trực tuyến hoặc kiểm tra thực địa.

Theo đại diện Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật, hiện chỉ còn khoảng 2,5 tháng trước khi Lệnh 280 chính thức có hiệu lực. Tuy nhiên, trong khi có hơn 3.000 doanh nghiệp liên quan đến xuất khẩu sang Trung Quốc, mới chỉ khoảng 280 doanh nghiệp tham gia các buổi cập nhật thông tin gần đây. Điều này cho thấy nhiều doanh nghiệp vẫn chưa nắm đầy đủ quy định mới.

Kinh nghiệm từ đợt gia hạn trước đây cho thấy, không ít doanh nghiệp đã “đến sát hạn mới làm hồ sơ”, dẫn tới nguy cơ ách tắc tại cửa khẩu. Để tránh lặp lại tình trạng này, các cơ quan quản lý khuyến nghị doanh nghiệp sớm rà soát lại hồ sơ, đặc biệt với những sản phẩm đã đăng ký theo Lệnh 248 hoặc qua hệ thống CIFER, đồng thời cập nhật kịp thời các thay đổi về địa chỉ, người đại diện pháp luật, bao bì và nhãn mác. Trong thời gian tới, thông tin hướng dẫn sẽ tiếp tục được cập nhật trên các kênh chính thức của Văn phòng SPS Việt Nam, Cục Trồng trọt và Bảo vệ thực vật và các cơ quan báo chí chuyên ngành.

Sự thay đổi trong cách quản lý nhập khẩu của nhiều thị trường lớn cho thấy một xu hướng rõ ràng xuất khẩu nông sản không còn là câu chuyện “qua cửa”, mà là hành trình vào thị trường. Muốn đi đường dài, doanh nghiệp không thể chỉ chuẩn bị hồ sơ khi cần, mà phải xây dựng một hệ thống sản xuất và quản trị minh bạch, đồng bộ với yêu cầu của thị trường. Đó cũng chính là con đường để nông sản Việt Nam không chỉ xuất khẩu nhiều hơn, mà còn xuất khẩu bền vững và có giá trị cao hơn.

Nếu trước đây nhiều doanh nghiệp coi việc lấy mã số là đích đến, thì với Lênh 280, mã đăng ký chỉ là điểm khởi đầu. Trung Quốc giữ thời hạn đăng ký 5 năm, nhưng tăng kiểm tra định kỳ hoặc đột xuất trong suốt thời gian hiệu lực. Doanh nghiệp có thể bị yêu cầu khắc phục, tạm dừng nhập khẩu, thậm chí hủy đăng ký nếu vi phạm nghiêm trọng.

Nguyễn Hạnh

Nguồn Công Thương : https://congthuong.vn/xuat-khau-nong-san-sang-trung-quoc-qua-cua-khong-con-la-dich-den-446948.html