Xuất khẩu rau quả tăng mạnh nhưng nỗi lo chất lượng vẫn hiện hữu

2 giờ trướcBài gốc

Khởi đầu thuận lợi

- Ông đánh giá như thế nào về bức tranh xuất khẩu rau quả trong 4 tháng đầu năm?

- Có thể nói, ngành rau quả đã khởi đầu khá thuận lợi với nhiều tín hiệu tích cực cả về thị trường lẫn cơ cấu xuất khẩu. Theo số liệu của Vinafruit, kim ngạch xuất khẩu rau quả 4 tháng đạt gần 2,06 tỷ USD, tăng khoảng 22% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng tương đối ấn tượng trong bối cảnh kinh tế thế giới vẫn còn nhiều biến động, sức mua tại một số thị trường chưa phục hồi hoàn toàn và chi phí logistics vẫn ở mức cao.

Phó Chủ tịch Hiệp hội Rau quả Việt Nam Nguyễn Đình Tùng

Trung Quốc tiếp tục giữ vai trò là thị trường chủ lực, chiếm hơn 50% tổng kim ngạch với giá trị đạt trên 1 tỷ USD. Với việc hai nước ký kết Nghị định thư với quả bưởi và chanh tạo ra dư địa rất lớn, giúp doanh nghiệp mở rộng quy mô xuất khẩu chính ngạch và khai thác thị trường này hiệu quả hơn. Nhiều thị trường trọng điểm khác như Mỹ, Nhật Bản, Hàn Quốc hay khu vực Trung Đông cũng tăng trưởng tương đối khả quan. Đặc biệt, nhu cầu tiêu dùng các sản phẩm trái cây nhiệt đới tại các thị trường này vẫn đang tăng lên nhờ xu hướng tiêu dùng xanh, tiêu dùng tốt cho sức khỏe.

Một điểm tích cực khác là cơ cấu xuất khẩu đang dần thay đổi theo hướng bền vững hơn. Nếu trước đây phần lớn sản phẩm xuất khẩu dưới dạng tươi thì hiện nay nhiều doanh nghiệp đã chú trọng hơn đến đầu tư chế biến sâu như: đông lạnh, sấy khô hoặc các sản phẩm tiện lợi phục vụ tiêu dùng hiện đại.

Từ đà tăng trưởng này, toàn ngành đang quyết tâm hướng tới kim ngạch 10 tỷ USD trong năm 2026. Tuy nhiên, cũng cần thẳng thắn nhìn nhận những rào cản và vướng mắc lớn đang hiện hữu để tìm cách tháo gỡ.

- Cụ thể là vướng mắc gì, thưa ông?

- Trước hết là câu chuyện logistics và chi phí vận tải. Hơn một năm trở lại đây, giá cước vận tải biến động rất bất lợi, tăng 2 - 3 lần so với giai đoạn 2024 - 2025 do tác động từ các bất ổn địa chính trị trên thế giới. Bên cạnh đó, hạ tầng tại các vùng nguyên liệu chưa đáp ứng được yêu cầu sản xuất, thu hoạch và bảo quản. Sự thiếu hụt kho lạnh và chuỗi cung ứng lạnh đang khiến chi phí bị dội lên cao và tỷ lệ hao hụt sau thu hoạch vẫn lớn hơn nhiều so với các quốc gia cạnh tranh.

Một vấn đề khác rất đáng lo ngại hiện nay là chất lượng và an toàn thực phẩm. Một số mặt hàng xuất khẩu như sầu riêng, thanh long, chanh leo hay ớt liên tục bị các thị trường nhập khẩu cảnh báo do vi phạm quy định về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật hoặc kiểm dịch thực vật. Trong khi các thị trường khó tính như EU, Nhật Bản hay Trung Quốc ngày càng siết chặt các tiêu chuẩn kỹ thuật và truy xuất nguồn gốc. Các nước nhập khẩu cũng áp đặt nhiều tiêu chuẩn kỹ thuật nghiêm ngặt và rào cản phi thuế quan, gây thêm khó khăn cho sản phẩm Việt.

Việc quản lý mã số vùng trồng và giám định cũng còn nhiều vấn đề. Tình trạng vi phạm mã số vùng trồng, mã số cơ sở đóng gói vẫn xảy ra, tiềm ẩn rủi ro rất lớn về việc bị đình chỉ xuất khẩu nếu không kiểm soát chặt chẽ. Hệ thống truy xuất nguồn gốc mới đưa vào thử nghiệm còn nhiều bất cập khiến doanh nghiệp mơ hồ. Ngoài ra, hệ thống các cơ sở giám định đôi khi chưa đáp ứng kịp thời yêu cầu xuất khẩu của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, năng lực chế biến sâu còn rất hạn chế, sản phẩm chế biến khá nghèo nàn về chủng loại, bao bì chưa thực sự thu hút và chưa đủ sức tham gia điều tiết tiêu thụ sản phẩm vào thời điểm rộ mùa vụ.

Tập trung xử lý dứt điểm bài toán chất lượng

- Theo ông, làm thế nào để sớm khắc phục được những vấn đề đó?

- Trong ngắn hạn, quan trọng nhất vẫn là phải tập trung xử lý dứt điểm bài toán chất lượng. Đây là điều kiện tiên quyết để giữ thị trường và mở rộng xuất khẩu. Chúng ta cần chấm dứt tình trạng hàng xuất khẩu có dư lượng chất cấm vượt quy định; siết chặt quản lý mã số vùng trồng và mã số cơ sở đóng gói, tăng cường hậu kiểm và xử lý nghiêm các trường hợp gian lận.

Đồng thời, cần nâng cao năng lực của hệ thống kiểm nghiệm và giám định. Tiếp tục đẩy mạnh đàm phán mở cửa thị trường cho nhiều loại trái cây tiềm năng như dứa, bơ, na dai, roi…; đẩy mạnh xúc tiến thương mại số, thương mại điện tử xuyên biên giới để mở rộng đầu ra. Đặc biệt là ưu tiên hỗ trợ doanh nghiệp tiếp cận các luồng vận tải ưu tiên, nhất là vận tải hàng không cho trái cây cao cấp có thời gian bảo quản ngắn.

- Những giải pháp trong dài hạn thì sao, thưa ông?

- Hiện nay, hơn 70% rau quả vẫn xuất khẩu tươi. Muốn ngành phát triển bền vững, chúng ta phải đầu tư mạnh cho công nghiệp chế biến sâu để chủ động hơn trong điều tiết thị trường và nâng giá trị gia tăng.

Bên cạnh đó, cần thúc đẩy nông nghiệp xanh, tuần hoàn và áp dụng mạnh các tiêu chuẩn như Global GAP, hữu cơ để đáp ứng yêu cầu ngày càng khắt khe của thị trường quốc tế. Đặc biệt là các tiêu chuẩn liên quan đến phát thải và môi trường của EU nhằm duy trì lợi thế cạnh tranh dài hạn.

Một yếu tố rất quan trọng nữa là phải củng cố và nâng cao hiệu quả mô hình liên kết "Nhà nước - Nhà nông - Doanh nghiệp - Nhà khoa học - Ngân hàng " để xây dựng chuỗi cung ứng ổn định và bền vững về cả lượng và chất.

Cuối cùng, ngành rau quả cần được đầu tư bài bản cho xây dựng thương hiệu quốc gia, từ chỉ dẫn địa lý đến câu chuyện sản phẩm và văn hóa tiêu dùng. Khi thương hiệu mạnh lên, giá trị rau quả Việt Nam trên thị trường thế giới cũng sẽ được nâng tầm tương xứng.

- Xin cảm ơn ông!

Lam Ngọc thực hiện

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/xuat-khau-rau-qua-tang-manh-nhung-noi-lo-chat-luong-van-hien-huu-10417259.html