Xuất khẩu thủy sản Việt Nam: Nhận diện thách thức để vươn lên

4 giờ trướcBài gốc

Từ các hội chợ quốc tế quy mô lớn đến số liệu xuất khẩu trong những tháng đầu năm, bức tranh chung cho thấy gam màu sáng đang dần chiếm ưu thế. Tuy nhiên, phía sau đà tăng trưởng ấy vẫn có không ít rào cản về thị trường, chính sách và chi phí, đòi hỏi doanh nghiệp phải chủ động thích ứng để giữ vững đà đi lên.

Tín hiệu khởi sắc

Ngay từ đầu năm 2026, ngành thủy sản Việt Nam đã ghi nhận những bước chuyển tích cực về cả quy mô lẫn chất lượng xuất khẩu. Theo Hiệp hội Chế biến và Xuất khẩu thủy sản Việt Nam (VASEP), kim ngạch xuất khẩu thủy sản trong 2 tháng đầu năm đạt khoảng 1,7 tỷ USD, tăng hơn 20% so với cùng kỳ năm trước.

Xuất khẩu thủy sản ghi nhận tăng trưởng những tháng đầu năm. Ảnh: Đỗ Phong

Động lực tăng trưởng đến từ nhiều nhóm sản phẩm chủ lực. Trong đó, tôm tiếp tục giữ vai trò “đầu tàu” với kim ngạch gần 690 triệu USD trong 2 tháng, tăng gần 20%. Cá tra cũng cho thấy sự phục hồi mạnh mẽ khi đạt hơn 330 triệu USD, tăng tới 28%. Không chỉ dừng lại ở các mặt hàng truyền thống, nhiều nhóm sản phẩm khác như nhuyễn thể có vỏ, cua ghẹ hay mực, bạch tuộc cũng ghi nhận mức tăng trưởng ấn tượng, cho thấy cơ cấu xuất khẩu đang dần đa dạng hơn.

Đại diện Công ty cổ phần Vĩnh Hoàn cho biết, từ đầu năm 2026, đơn hàng cá tra đã phục hồi tích cực tại nhiều thị trường, đặc biệt là Trung Quốc và châu Âu. Tuy nhiên, doanh nghiệp cũng đối mặt với áp lực gia tăng về tiêu chuẩn chất lượng và truy xuất nguồn gốc.

Một doanh nghiệp cá tra tại Đồng Tháp cũng nhận định, thị trường đang có xu hướng ưu tiên sản phẩm giá trị gia tăng thay vì hàng nguyên liệu. “Nếu không đầu tư công nghệ, không nâng cấp sản phẩm, rất khó cạnh tranh trong giai đoạn tới”, đại diện doanh nghiệp nhấn mạnh.

Cùng với đó, việc tham gia các hội chợ quốc tế lớn tiếp tục mở ra cơ hội tiếp cận thị trường. Tại Triển lãm Thủy sản Bắc Mỹ 2026 tổ chức ở Boston (Hoa Kỳ), Việt Nam có 21 doanh nghiệp tham gia gian hàng quốc gia. Theo đại diện VASEP, đây là dịp quan trọng để doanh nghiệp gặp gỡ trực tiếp các nhà nhập khẩu, đồng thời nắm bắt xu hướng tiêu dùng mới, đặc biệt là các sản phẩm tiện lợi, tốt cho sức khỏe.

Bên cạnh thị trường truyền thống như Hoa Kỳ, các thị trường châu Á đang nổi lên là động lực tăng trưởng quan trọng. Trong 2 tháng đầu năm, xuất khẩu sang Trung Quốc và Hồng Kông (Trung Quốc) đạt hơn 513 triệu USD, tăng tới 54%. Theo phản ánh của các doanh nghiệp xuất khẩu thủy sản, nhu cầu từ thị trường Trung Quốc tăng mạnh trong dịp đầu năm, đặc biệt đối với các sản phẩm tươi sống như cua, ghẹ. Đây là thị trường gần, chi phí logistics thấp, nên nếu tận dụng tốt sẽ là điểm tựa rất quan trọng trong ngắn hạn.

Khu vực ASEAN và Liên minh châu Âu (EU) cũng duy trì đà tăng ổn định, cho thấy chiến lược đa dạng hóa thị trường đang phát huy hiệu quả. Tuy nhiên, theo Chủ tịch VASEP Đỗ Ngọc Tài, Hoa Kỳ vẫn giữ vai trò đặc biệt đối với ngành thủy sản Việt Nam. “Đây không chỉ là thị trường tiêu thụ lớn mà còn có tính định hướng về giá và tiêu chuẩn. Do đó, dù gặp khó khăn, doanh nghiệp vẫn phải duy trì hiện diện tại thị trường này”, ông Tài nhấn mạnh.

Nhận diện thách thức và hướng đi bền vững

Dù có nhiều tín hiệu tích cực, ngành thủy sản Việt Nam vẫn phải đối mặt với hàng loạt thách thức. Trước hết là những rào cản từ thị trường Hoa Kỳ. Các quy định như Đạo luật Bảo vệ Động vật có vú biển (MMPA), các đợt rà soát thuế chống bán phá giá hay yêu cầu truy xuất nguồn gốc đang làm gia tăng chi phí và rủi ro cho doanh nghiệp.

Tôm là mặt hàng có sự tăng trưởng trong những năm qua. Ảnh: Phong Đỗ

Tổng Giám đốc Saky Foods Nguyễn Kim Thanh - doanh nghiệp xuất khẩu cá ngừ tại Khánh Hòa cho rằng, việc đáp ứng các quy định mới khiến chi phí tăng đáng kể. Không chỉ là chi phí giấy tờ mà còn là đầu tư vào hệ thống truy xuất, kiểm soát nguồn nguyên liệu. Nếu không đáp ứng, nguy cơ mất thị trường là rất lớn.

Theo đánh giá của lãnh đạo ngành thủy sản, trong tháng 2-2026, xuất khẩu sang Hoa Kỳ giảm mạnh cho thấy tác động rõ rệt của các yếu tố chính sách và tâm lý thận trọng từ phía nhà nhập khẩu. Đại diện Bộ Công Thương cũng nhận định, môi trường thương mại quốc tế đang ngày càng phức tạp với xu hướng gia tăng biện pháp phòng vệ thương mại và rào cản kỹ thuật. Bộ Công Thương cũng khuyến cáo các doanh nghiệp cần theo dõi sát diễn biến chính sách tại các thị trường lớn để có phương án ứng phó kịp thời, tránh bị động.

Ngoài ra, chi phí logistics gia tăng do biến động địa chính trị cùng nhu cầu tiêu dùng chưa ổn định tại một số thị trường lớn cũng đang tạo áp lực không nhỏ lên ngành thủy sản.

Trước những thách thức đó, việc nâng cao năng lực cạnh tranh và chủ động thích ứng đang trở thành yêu cầu cấp thiết. Theo Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp, ngành thủy sản cần tập trung vào ba trụ cột: Nâng cao chất lượng sản phẩm, bảo đảm tính bền vững và mở rộng thị trường. “Chúng ta không thể cạnh tranh bằng giá mãi, mà phải chuyển sang cạnh tranh bằng chất lượng, thương hiệu và sự minh bạch trong chuỗi cung ứng”, ông Nguyễn Hoàng Hiệp nhấn mạnh.

Các mặt hàng thủy sản của Việt Nam đang được mở rộng thị trường. Ảnh: Phong Đỗ

Các doanh nghiệp cũng đang chủ động thay đổi. Nhiều đơn vị đã đầu tư mạnh vào công nghệ chế biến sâu, xây dựng vùng nguyên liệu đạt chuẩn, đồng thời áp dụng các tiêu chuẩn quốc tế về môi trường và trách nhiệm xã hội.

Một số doanh nghiệp đầu tư vào sản phẩm giá trị gia tăng, giúp doanh nghiệp cải thiện đáng kể biên lợi nhuận. Bên cạnh đó, việc tận dụng các hiệp định thương mại tự do (FTA) cũng được xem là giải pháp quan trọng để mở rộng thị trường. Các chuyên gia cho rằng, nếu khai thác tốt các ưu đãi thuế quan và nâng cao năng lực đáp ứng tiêu chuẩn, thủy sản Việt Nam hoàn toàn có thể gia tăng thị phần tại nhiều thị trường tiềm năng.

Có thể thấy, xuất khẩu thủy sản Việt Nam đang trên đà khởi sắc với nhiều cơ hội mở ra từ thị trường và xu hướng tiêu dùng mới. Tuy nhiên, để duy trì và phát triển bền vững, ngành cần vượt qua không ít thách thức. Sự chủ động của doanh nghiệp, sự đồng hành của hiệp hội và định hướng kịp thời từ cơ quan quản lý sẽ giúp thủy sản Việt Nam không chỉ phục hồi mà còn vươn lên mạnh mẽ trên thị trường quốc tế.

Đỗ Minh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/xuat-khau-thuy-san-viet-nam-nhan-dien-thach-thuc-de-vuon-len-740028.html