Xuất khẩu Việt Nam trước làn sóng siết chuẩn toàn cầu

5 giờ trướcBài gốc

Văn phòng SPS Việt Nam vừa công bố danh sách 41 thông báo về các biện pháp an toàn thực phẩm và kiểm dịch động, thực vật (SPS) do các thành viên WTO ban hành trong nửa cuối tháng 4/2026. Con số không chỉ đáng chú ý ở quy mô, mà còn ở việc ít nhất 5 thị trường xuất khẩu chủ lực của Việt Nam đồng loạt nâng tiêu chuẩn, trong đó phần lớn quy định đã có hiệu lực.

Tiêu chuẩn nội tại nâng cao

Đáng chú ý nhất là Quyết định số 3898 của Ukraine (có hiệu lực từ 14/4/2026), đưa mặt hàng sầu riêng tươi và ướp lạnh có xuất xứ từ Việt Nam vào diện kiểm soát tăng cường về dư lượng thuốc bảo vệ thực vật. Đây là quy định mang tính “chỉ định”, áp dụng trực tiếp đối với hàng hóa từ Việt Nam.

Điều đáng lo hơn nằm ở phương pháp kiểm tra. Ukraine áp dụng phân tích đa dư lượng bằng công nghệ sắc ký ghép khối phổ (GC-MS và LC-MS). Đây là công nghệ có khả năng phát hiện dư lượng ở ngưỡng rất thấp. Các hợp tác xã và doanh nghiệp xuất khẩu sang thị trường Đông Âu cần coi đây là tín hiệu cảnh báo sớm, thay vì xem là trường hợp cá biệt.

Tại Trung Quốc, danh mục 21 loài ngoại lai thuộc diện kiểm soát tại cửa khẩu đã chính thức có hiệu lực từ ngày 1/5/2026, bao phủ nhiều nhóm sinh vật từ côn trùng, cá đến lưỡng cư . Điều này cho thấy xu hướng tăng cường kiểm soát sinh học nhằm hạn chế rủi ro xâm nhập loài ngoại lai .

Trong khi đó, Hoa Kỳ liên tục điều chỉnh mức dư lượng tối đa (MRL) đối với thuốc bảo vệ thực vật trên nhiều nhóm hàng như đậu, ngô, gạo và trái cây nhiệt đới . Riêng hoạt chất methoxyfenozide trên nhóm lúa gạo 15-22F được ấn định ở mức 30 ppm. Đây là ngưỡng mà doanh nghiệp cần rà soát ngay với quy trình canh tác hiện tại.

Đài Loan (Trung Quốc) thực hiện điều chỉnh ở quy mô lớn hơn. Thị trường này sửa đổi đồng thời 186 tổ hợp hoạt chất và nông sản, liên quan đến 39 hoạt chất thuốc bảo vệ thực vật. Phạm vi điều chỉnh bao phủ rộng từ rau gia vị, trà, cà phê đến trái cây. Đây là một trong những đợt cập nhật MRL có quy mô lớn nhất của thị trường này trong nhiều năm gần đây.

Không dừng lại ở đó, Hàn Quốc chuyển sang cơ chế kiểm nghiệm dựa trên rủi ro thay vì áp dụng cố định, với tần suất kiểm tra có thể lên tới 20 lần đối với sản phẩm có tiền sử vi phạm. Điều này đồng nghĩa với việc doanh nghiệp không chỉ cần đạt chuẩn, mà còn phải duy trì ổn định trong dài hạn.

Áp lực cạnh tranh gia tăng

Không chỉ siết nhập khẩu, một số quốc gia còn nâng chuẩn nội tại. Thái Lan dự thảo tiêu chuẩn GMP đối với sầu riêng đông lạnh, yêu cầu duy trì nhiệt độ -18°C xuyên suốt chuỗi bảo quản, đồng thời nhấn mạnh vai trò của lãnh đạo trong xây dựng văn hóa an toàn thực phẩm.

Khi các quốc gia trong khu vực chủ động nâng chuẩn, áp lực cạnh tranh đối với nông sản Việt Nam cũng gia tăng, đặc biệt ở các thị trường xuất khẩu trọng điểm.

Liên minh châu Âu tiếp tục cập nhật các quy định liên quan đến kiểm soát thực phẩm, trong đó bổ sung yêu cầu đối với một số nhóm sản phẩm có nguy cơ. Đáng chú ý, Vương quốc Anh đã nâng mạnh mức dư lượng tối đa đối với một số nhóm rau gia vị và hoa ăn được lên tới 20 mg/kg, trong khi vẫn giữ mức thấp đối với nhiều nhóm thực phẩm khác. Điểm tích cực là Việt Nam vẫn được duy trì trong danh sách các quốc gia được phép xuất khẩu một số sản phẩm có nguồn gốc động vật vào EU.

Tuy nhiên, với các mặt hàng đang tăng trưởng như thủy sản và nông sản chế biến, doanh nghiệp cần chủ động đáp ứng các yêu cầu mới về truy xuất nguồn gốc, kiểm soát dịch bệnh và tiêu chuẩn an toàn trước các mốc thời gian áp dụng.

41 thông báo trong vòng 15 ngày không phải là hiện tượng bất thường, mà phản ánh tốc độ ban hành tiêu chuẩn quốc tế đang ngày càng nhanh hơn, phạm vi điều chỉnh rộng hơn và yêu cầu kỹ thuật khắt khe hơn.

Đáng chú ý, với khoảng 97% doanh nghiệp nông sản Việt Nam là doanh nghiệp nhỏ và vừa, thiếu bộ phận chuyên trách về pháp lý thương mại quốc tế, khoảng cách giữa “quy định được ban hành” và “doanh nghiệp kịp thời thích ứng” vẫn là một điểm yếu mang tính cấu trúc.

Trong bối cảnh đó, yêu cầu đặt ra không chỉ là cập nhật thông tin, mà còn là xây dựng hệ thống cảnh báo sớm hiệu quả, giúp người sản xuất và doanh nghiệp chủ động điều chỉnh trước khi rủi ro trở thành hiện thực.