Xung đột Mỹ-Iran: Phía sau bàn đàm phán

2 giờ trướcBài gốc

Nguy cơ xung đột leo thang trở lại không chỉ là câu chuyện của hai quốc gia, mà còn gây mối lo ngại sâu sắc đối với sự ổn định của nền kinh tế và an ninh toàn cầu.

Đàm phán ngoại giao “giậm chân tại chỗ”

Lệnh ngừng bắn đạt được giữa hai bên một tháng trước đã mở ra cơ hội đàm phán giữa Mỹ và Iran để chấm dứt xung đột. Tuy nhiên, do lập trường còn quá khác biệt, cuộc đàm phán được kỳ vọng giúp giải quyết mâu thuẫn và chấm dứt xung đột giữa hai bên đang “giậm chân tại chỗ”, chưa có tiến triển.

Gần đây, thông qua Pakistan, Tehran đã gửi tới Washington một đề xuất mới gồm 14 điểm. Theo đó, Iran yêu cầu Mỹ chấm dứt vĩnh viễn các hành động thù địch, rút toàn bộ quân đội khỏi khu vực Trung Đông và hai bên ngừng bắn 30 ngày để giải quyết các vấn đề then chốt như dỡ bỏ phong tỏa hải quân, giải phóng các tài sản của Iran bị đóng băng, nới lỏng trừng phạt và bồi thường.

Ngoài ra, Iran yêu cầu chấm dứt xung đột trên nhiều mặt trận, trong đó có Lebanon, thiết lập cơ chế quản lý mới dành cho eo biển Hormuz. Đề xuất mới của Tehran tập trung vào các giải pháp chấm dứt xung đột trong khu vực, không liên quan đến vấn đề hạt nhân.

Về phía Mỹ, Tổng thống Donald Trump cho biết ông đang xem xét đề xuất mới nhất từ Iran. Tuy nhiên, ông Trump nhiều lần nhấn mạnh Tehran không được sở hữu vũ khí hạt nhân và phải chấm dứt toàn bộ hoạt động làm giàu uranium. Đây là yêu cầu then chốt trong đàm phán của phía Mỹ nhưng lại rất khó dung hòa với lập trường của Iran khi nước này vẫn khẳng định họ có quyền làm giàu uranium.

Hai bên hiện đang tiếp tục có những chỉ trích qua lại về việc làm chậm trễ tiến trình hòa bình. Trong cuộc gặp với các nhà ngoại giao nước ngoài tại Tehran ngày 1/5, Thứ trưởng Ngoại giao Iran Kazem Gharibabadi cho rằng trách nhiệm chấm dứt cuộc xung đột hiện nằm ở phía Mỹ.

“Về việc lựa chọn ngoại giao hay tiếp tục cách tiếp cận đối đầu, quả bóng đang ở trong phần sân của Mỹ”, ông Kazem nói, đồng thời nhấn mạnh Iran sẵn sàng chiến đấu nếu xung đột quân sự giữa hai nước tái diễn. Trong khi đó, Mỹ vẫn siết chặt việc phong tỏa kinh tế toàn diện đối với Iran. Tổng thống Trump cảnh báo Mỹ vẫn để ngỏ khả năng tấn công Iran lần nữa nếu Tehran “hành xử không đúng mực”.

Nguy cơ vòng xoáy căng thẳng tái diễn?

Khi các kênh đối thoại chưa đạt tiến triển rõ rệt, các bên liên quan thường có xu hướng nối lại các hoạt động quân sự nhằm tăng vị thế trên bàn đàm phán. Dù cả hai khẳng định ưu tiên cho giải pháp ngoại giao, hiện cả Washington và Tehran đều sẵn sàng cho kịch bản đối đầu quân sự trở lại. Tình hình xung đột tại Trung Đông tiếp tục diễn biến phức tạp khi các bên duy trì trạng thái đối đầu cao giữa bối cảnh thỏa thuận ngừng bắn đứng trước nguy cơ bị phá vỡ.

Về phía Mỹ, theo Fox News ngày 4/5, nước này đang tiến gần hơn tới việc nối lại các hoạt động tác chiến quy mô lớn chống lại Iran. Đánh giá này được đưa ra trong bối cảnh lệnh ngừng bắn bị thử thách tại eo biển Hormuz ngay khi chiến dịch “Dự án Tự do” (Freedom Project) được Mỹ triển khai tại Trung Đông bắt đầu.

“Chúng tôi đang tiến gần hơn tới việc nối lại các hoạt động tác chiến quy mô lớn, sau khi Iran nổ súng vào các tàu Mỹ và tập kích UAE bằng tên lửa, thiết bị bay không người lái (UAV) và xuồng cao tốc”, các quan chức cấp cao Mỹ nói với Fox News.

Tại Trung Đông, diễn biến đáng chú ý nhất là việc Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất (UAE) tiếp tục hứng chịu các đợt tấn công bằng tên lửa và thiết bị UAV từ Iran trong ngày thứ hai liên tiếp. Theo phía UAE, Iran đã phóng 12 tên lửa đạn đạo, ba tên lửa hành trình và bốn UAV nhằm vào lãnh thổ nước này. Các cuộc tấn công này được đánh giá là bước leo thang rõ rệt, làm gia tăng lo ngại về việc xung đột lan rộng ra toàn khu vực Vùng Vịnh.

Giải thích cho các cuộc tấn công này, người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei nói các cuộc tấn công của nước này nhằm vào khu vực Vùng Vịnh chỉ mang tính chất “tự vệ”, không nhằm vào các quốc gia trong khu vực, mà nhắm tới các mục tiêu liên quan đến Mỹ trong bối cảnh căng thẳng tiếp tục leo thang. Tehran kêu gọi Washington thể hiện thiện chí nếu thực sự muốn thúc đẩy giải pháp ngoại giao, đồng thời cảnh báo sẽ tiếp tục duy trì trạng thái cảnh giác cao trước mọi diễn biến.

Các diễn biến gần đây cho thấy tình hình bất ổn ở Trung Đông có nguy cơ kéo dài, khi các hoạt động quân sự trên thực địa vẫn song hành với những nỗ lực ngoại giao chưa đạt được đột phá. Trong bối cảnh khu vực Vùng Vịnh giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với an ninh năng lượng toàn cầu, bất kỳ nguy cơ leo thang nào cũng có thể tạo ra tác động dây chuyền tới kinh tế thế giới.

Triển vọng hạ nhiệt căng thẳng vì vậy sẽ phụ thuộc nhiều vào khả năng các bên tìm được điểm cân bằng giữa sức ép quân sự và đối thoại ngoại giao.

Ngọc Hùng

Nguồn TG&VN : https://baoquocte.vn/xung-dot-my-iran-phia-sau-ban-dam-phan-390101.html