Xung đột quân sự lan rộng ở Trung Đông tác động đến kinh tế toàn cầu ra sao?

một giờ trướcBài gốc

Những ngày qua, Iran đã đáp trả các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bằng cách phát động một loạt các cuộc phản công bằng tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) chống lại các mục tiêu của Mỹ từ sứ quán đến căn cứ quân sự trên khắp Trung Đông, gây ra hậu quả nghiêm trọng cho ngành công nghiệp dầu khí và nền kinh tế toàn cầu.

Tehran đã tấn công các cơ sở dầu mỏ ở các nước láng giềng ở Vùng Vịnh, trong khi hoạt động giao thông vận tải qua eo biển Hormuz ở cửa Vịnh Ba Tư – nơi dòng dầu xuất khẩu từ Trung Đông đi qua để tỏa đi toàn cầu gần như bị tê liệt hoàn toàn.

Eo biển Hormuz - tuyến đường biển giữa Iran và Oman – chỉ rộng hơn 32 km ở điểm hẹp nhất – là một điểm nghẽn không thể tránh khỏi, nơi khoảng 20% nguồn cung dầu của thế giới đi ra Ấn Độ Dương và đến phần còn lại của thế giới.

Mặc dù Iran chưa chính thức đóng cửa eo biển này, nhưng họ không cần phải làm vậy. Sự lo ngại đang lan rộng trong các công ty dầu mỏ và vận tải biển – chưa kể đến các công ty bảo hiểm của họ – khiến giao thông vận tải gần như bị đình trệ. Tối ngày 1/3, Iran tuyên bố sẽ “đốt cháy bất kỳ con tàu nào” cố gắng đi qua eo Hormuz.

Hình ảnh trực quan về giao thông hàng hải qua eo biển cho thấy dòng tàu thuyền giảm dần vào cuối tuần, với các cụm tàu ở hai bên bờ nơi các tàu chở dầu đã thả neo chờ xem diễn biến tình hình.

Dòng tàu thương mại chở dầu và các loại hàng hóa khác đi qua eo biển Hormuz - eo biển huyết mạch của nền kinh tế toàn cầu - Ảnh: MarineTraffic

Những lo ngại này là có cơ sở, khi ít nhất ba tàu chở dầu bị hư hại và một thủy thủ thiệt mạng vào cuối tuần qua. Cảng Jebel Ali của Dubai, cảng container bận rộn nhất thế giới nằm ngoài khu vực Đông và Nam Á, đã tạm ngừng hoạt động trước khi mở cửa trở lại sau khi chứng kiến mảnh vỡ rơi xuống từ một vụ đánh chặn tên lửa trên không gây ra hỏa hoạn tại một trong các bến tàu của nó.

Số lượng tàu chở hàng di chuyển qua eo biển Hormuz đã giảm từ hơn 50 tàu mỗi ngày xuống chỉ còn 7 tàu vào ngày 1/3, theo Lloyds List - nhà xuất bản thông tin tình báo hàng hải có trụ sở tại London.

Lực lượng Iran hôm 1/3 tuyên bố đã tấn công tàu chở nhiên liệu Athe Nova mang cờ Honduras trong eo biển bằng hai máy bay không người lái khiến nó bốc cháy. Tehran cũng tấn công một cơ sở cảng ở Oman và một tàu ở phía tây bắc Muscat, khi quân đội Iran phát đi cảnh báo trên radio cho các tàu có ý định vượt qua eo biển Hormuz.

Trong bối cảnh hỗn loạn đang diễn ra, giá một thùng dầu đã tăng hơn 10% lên trên 80 đô la Mỹ/thùng vào cuối tuần trước khi giảm nhẹ vào ngày 1/3.

Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng cuộc giao tranh sẽ kéo dài không quá vài tuần, nhưng một số chuyên gia dự đoán rằng nếu xung đột kéo dài thì giá một thùng dầu Brent có thể tăng vọt lên 100 USD.

Fiona Cincotta, một nhà phân tích thị trường cấp cao tại City Index, cho rằng giá dầu thô của Mỹ có thể bị đẩy lên 90 USD/thùng do lo ngại về nguồn cung nếu giao thông qua eo biển không được nối lại.

Dòng chảy dầu có thể bị hạn chế hơn nữa do các cuộc tấn công của cả hai bên vào các cơ sở khai thác và lọc dầu trong khu vực, với việc Iran nhắm mục tiêu vào cơ sở hạ tầng của các đồng minh của Mỹ bằng một loạt các cuộc tấn công.

Công ty dầu khí nhà nước Ả Rập Xê Út Aramco đã đóng cửa nhà máy lọc dầu Ras Tanura trên bờ biển phía đông của nước này - nơi xử lý khoảng 550.000 thùng mỗi ngày - vào sáng sớm ngày 1/3 sau khi bị trúng mảnh vỡ từ máy bay không người lái của Iran bị đánh chặn.

Cuộc xung đột cũng đã làm gián đoạn nguồn cung cấp khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG). QatarEnergy, nhà cung cấp LNG lớn nhất thế giới, đã buộc phải ngừng sản xuất vào ngày 1/3 sau một cuộc tấn công bằng máy bay không người lái, dường như do Iran thực hiện.

Qatar cung cấp khoảng 20% lượng LNG của thế giới, vốn đã trở thành nguồn cung cấp khí đốt ngày càng quan trọng khi châu Âu cố gắng giảm sự phụ thuộc vào nguồn cung từ Nga. Cuộc xung đột đã khiến giá khí đốt ở châu Âu tăng vọt vào ngày 1/3 lên mức cao nhất kể từ khi Nga tấn công quân sự nhắm vào Ukraine vào năm 2022.

Mặc dù giá khí đốt ở châu Âu vẫn thấp hơn nhiều so với mức đỉnh năm 2022, và giá dầu chỉ ở mức của hai năm trước, nhưng việc tiếp tục tăng giá sẽ gây thêm áp lực lên các nền kinh tế phương Tây vốn chỉ mới bắt đầu phục hồi sau cú sốc lạm phát tồi tệ nhất do xung đột ở Ukraine gây ra.

Khói bốc lên từ cảng Jebel Ali ở Dubai (UAE) sau khi mảnh vỡ từ vụ đánh chặn tên lửa Iran rơi trúng - đây là cảng container có quy mô rất lớn trên Thế giới - Ảnh: AP

Chỉ tuần trước trong bài phát biểu Thông điệp Liên bang, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã tuyên bố lạm phát và giá khí đốt đang giảm. Bất kỳ sự tăng vọt nào về chi phí sinh hoạt đều có thể gây tổn hại đến cơ hội của đảng ông (đảng Cộng hòa) trong cuộc bầu cử giữa kỳ vào mùa thu này. Nguy cơ lạm phát cũng phủ bóng đen lên Bộ trưởng Tài chính Anh - Rachel Reeves, khi bà trình bày tuyên bố ngân sách mùa xuân hàng năm vào ngày 2/3.

Hiện tại, tác động từ xung đột giữa Iran với Mỹ và đồng minh của Mỹ là Israel tương đối khiêm tốn. Jim Reid, một nhà phân tích của Deutsche Bank chỉ ra rằng mức tăng đột biến giá dầu hàng ngày hôm 1/3 đạt 8,2% vào giữa buổi chiều cùng ngày, chỉ là mức tăng hàng ngày lớn thứ 38 kể từ năm 1990.

Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng Iran càng kéo dài, nguy cơ giá cả tăng mạnh càng lớn, có thể gây ra hiệu ứng domino nhấn chìm hầu hết mọi khía cạnh của nền kinh tế toàn cầu. Giá dầu tăng sẽ đồng nghĩa với giá xăng tăng tại các trạm xăng và trên thị trường nhiên liệu toàn cầu, kéo theo chi phí vận chuyển hàng hóa bằng đường hàng không, đường biển hoặc đường bộ tăng theo.

“Với nhiều hộ gia đình vẫn đang gánh nợ từ cuộc khủng hoảng khí đốt trước đây, sự tăng vọt giá cả là một dấu hiệu đáng lo ngại cho thấy hóa đơn cho cả hộ gia đình và doanh nghiệp có thể tăng trở lại” - Jess Ralston thuộc tổ chức tư vấn Energy and Climate Intelligence Unit nhận định với tờ The Guardian.

Vị trí nhà máy lọc dầu Ras Tanura của Ả Rập Xê Út bị mảnh vỡ của thiết bị bay không người lái (UAV) của Iran bị đánh chặn rơi trúng - Ảnh: Institute for the Study of War

Trong khi đó, các nhà phân tích tại công ty quản lý tài sản Quilter của Anh ước tính rằng việc giá dầu tăng thêm 10 đô la Mỹ một thùng có thể làm tăng lạm phát tiêu dùng lên tới 0,4%. Nó cũng có thể làm giảm tăng trưởng GDP toàn cầu tới 30 điểm cơ bản nếu cuộc khủng hoảng kéo dài.

Anh Duy

Nguồn CA TP.HCM : http://congan.com.vn/quoc-te/thoi-su-quoc-te/xung-dot-quan-su-lan-rong-o-trung-dong-tac-dong-den-kinh-te-toan-cau-ra-sao_189686.html