Xung đột tại Trung Đông: Vòng xoáy xung đột và những toan tính chiến lược

2 giờ trướcBài gốc

Một thiết bị bay không người lái của Iran tấn công nhà ga sân bay tại Nakhchivan. Ảnh chụp màn hình/Al Jazeera

Chỉ trong vòng một tuần, các cuộc không kích, tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) liên tiếp được sử dụng, làm dấy lên lo ngại rằng khu vực vốn bất ổn này có thể bước vào một vòng xoáy xung đột mới.

Bước sang ngày thứ 7, “chảo lửa” Trung Đông tiếp tục sục sôi, thậm chí vượt ra khỏi phạm vi khu vực. Azerbaijan thông báo 2 drone xuất phát từ lãnh thổ Iran đã xâm nhập vào vùng lãnh thổ Nakhichevan của nước này vào khoảng đầu giờ chiều 5/3, khiến 2 dân thường bị thương và làm hư hại cơ sở hạ tầng. Một ngày trước, Bộ trưởng Quốc phòng Mỹ Pete Hegseth thông báo một tàu ngầm của Mỹ đã phóng ngư lôi đánh chìm một tàu chiến của Iran ở ngoài khơi bờ biển Sri Lanka. Đây là lần đầu tiên Mỹ đánh chìm tàu khác bằng ngư lôi kể từ Chiến tranh Thế giới thứ 2. Hôm 2/3, Bộ Quốc phòng Anh cho biết vụ tấn công nghi do UAV nhằm vào căn cứ Không quân Hoàng gia Anh (RAF) Akrotiri tại miền Nam Cộng hòa Cyprus.

Kết thúc một tuần giao tranh ác liệt, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) thông báo đợt tấn công thứ 23 của Chiến dịch "Lời hứa đích thực 4", với các tên lửa thế hệ mới, đã nhắm trúng các mục tiêu của Mỹ và Israel. Còn Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) tuyên bố đã tấn công hơn 400 mục tiêu trên khắp miền Tây Iran trong ngày 6/3, bao gồm các bệ phóng tên lửa đạn đạo và các cơ sở chứa UAV. Theo IDF, kể từ khi xung đột bùng phát, không quân Israel đã thả hơn 6.500 quả bom xuống Iran, thực hiện khoảng 2.500 phi vụ trong 150 đợt tấn công.

Về phần mình, Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) xác nhận nước này đã tấn công hơn 3.000 mục tiêu trong tuần đầu tiên của cuộc xung đột. Các mục tiêu bao gồm các trung tâm chỉ huy và kiểm soát, hệ thống phòng không, các địa điểm phóng tên lửa, và các tàu chiến và tàu ngầm của hải quân Iran.

Khói bốc lên từ địa điểm ở Beirut, Liban sau cuộc tập kích của Israel ngày 4/3/2026. Ảnh: THX/TTXVN

Theo truyền thông nhà nước Iran và Liban, các cuộc tấn công dồn dập một tuần qua đã cướp đi sinh mạng của hơn 1.320 người. Riêng tại Iran, hơn 1.200 người đã thiệt mạng và 3.000 ngôi nhà bị phá hủy. Trong đó, vụ không kích trúng một trường tiểu học nữ sinh tại thành phố miền Nam Minab khiến ít nhất 168 trẻ em và 14 giáo viên thiệt mạng. Tại Liban, Bộ Y tế cho biết ít nhất 217 người đã thiệt mạng và gần 800 người bị thương. Phía Mỹ ghi nhận 6 binh sĩ thiệt mạng, tất cả đều xảy ra trong 2 ngày giao tranh đầu tiên. Còn phía Israel có ít nhất 12 người thiệt mạng do tên lửa của Iran.

Về triển vọng chấm dứt xung đột, Tổng thống Mỹ Donald Trump đưa ra thông điệp cứng rắn, nêu rõ sẽ không có bất kỳ thỏa thuận nào với Iran và kêu gọi Tehran “đầu hàng vô điều kiện”. Trong khi đó, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố Tehran hiện không yêu cầu ngừng bắn và cũng không có kế hoạch đàm phán với Mỹ. Trước thông tin một số quan chức Mỹ tuyên bố ý định đưa vài nghìn binh sĩ tiến vào lãnh thổ Iran bằng đường bộ, Tổng Thư ký Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran Ali Larijani cảnh báo Mỹ không được tiến hành các cuộc tấn công trên bộ vào lãnh thổ Iran, khẳng định quân đội Iran sẵn sàng đối phó với binh sĩ Mỹ.

Điểm khởi phát trực tiếp của cuộc xung đột hiện nay là cuộc tấn công phối hợp của Mỹ và Israel vào rạng sáng 28/2 nhằm vào nhiều mục tiêu quân sự và an ninh trọng yếu của Iran. Tổng thống Mỹ và các quan chức Israel xác nhận các đợt không kích của IDF vào Tehran khiến Lãnh tụ tối cao Iran Ayatollah Ali Khamenei cùng nhiều chỉ huy cấp cao của IRGC thiệt mạng.

Phía Iran đã đáp trả chỉ vài giờ sau đó bằng cách phóng tên lửa đạn đạo và UAV vào Israel cũng như các căn cứ quân sự của Mỹ tại vùng Vịnh, bao gồm Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Qatar, Bahrain, Saudi Arabia và một số địa điểm quân sự khác. Theo nhà phân tích Sanam Vakil của tổ chức tư vấn chính trị và kinh tế Chatham House (Anh), cuộc xung đột đang diễn ra đánh dấu sự chuyển đổi từ xung đột ngầm sang công khai giữa Israel và Iran, khi hai bên lần đầu tiên tấn công trực tiếp vào lãnh thổ của nhau với quy mô lớn.

Dù bề ngoài cuộc xung đột hiện nay mang tính chất quân sự trực tiếp, nhưng phía sau đó là những tính toán chiến lược phức tạp của các bên. Đối với Israel, mục tiêu quan trọng nhất là ngăn chặn sự phát triển của các năng lực quân sự chiến lược của Iran, đặc biệt là chương trình tên lửa và các cơ sở liên quan tới hạt nhân. Theo phân tích của The Jerusalem Post, giới lãnh đạo Israel từ lâu coi Iran là mối đe dọa an ninh lớn nhất đối với quốc gia này. Các cuộc tấn công hiện nay được xem là một phần trong chiến lược nhằm làm suy yếu khả năng quân sự của Tehran trước khi các năng lực này đạt đến mức khó kiểm soát.

Trong khi đó, Mỹ cũng có những lợi ích chiến lược riêng tại Trung Đông. Sau nhiều năm giảm hiện diện quân sự trong khu vực, Washington đang tìm cách tái lập khả năng răn đe trước các đối thủ chiến lược. Theo các phân tích của báo chí Mỹ và Israel, việc Mỹ tham gia hỗ trợ Israel – từ cung cấp hậu cần đến các hoạt động quân sự trực tiếp – cho thấy Washington vẫn coi Trung Đông là một khu vực chiến lược quan trọng.

Hiện trường trúng tên lửa Iran tại Beit Shemesh, phía Tây Jerusalem. Ảnh: THX/TTXVN

Ở chiều ngược lại, Iran cũng đang tìm cách bảo vệ vị thế của mình như một cường quốc khu vực. Trong nhiều thập kỷ qua, Tehran đã xây dựng một mạng lưới ảnh hưởng rộng lớn tại Trung Đông thông qua các đồng minh và lực lượng vũ trang thân Iran. Nếu Iran không phản ứng mạnh mẽ trước các cuộc tấn công của Israel, điều đó có thể làm suy yếu uy tín và ảnh hưởng của nước này trong khu vực. Vì vậy, các cuộc phản công bằng UAV và tên lửa không chỉ mang ý nghĩa quân sự mà còn là thông điệp chính trị cho thấy Iran vẫn sẵn sàng đối đầu với các đối thủ.

Giới chuyên gia cảnh báo cuộc chiến hiện nay có nguy cơ nhanh chóng lan rộng ra nhiều điểm nóng tại Trung Đông. Theo nhà phân tích Firas Maksad của Hội đồng Đại Tây Dương (Atlantic Council), bất kỳ cuộc chiến nào giữa Iran và Israel đều có nguy cơ nhanh chóng trở thành chiến tranh khu vực bởi lực lượng thân Iran trải dài từ vùng Levant đến vùng Vịnh. Tại Liban, phong trào Hezbollah đã tuyên bố tiến hành loạt cuộc tấn công nhằm vào quân đội Israel. Trong khi đó, tại Iraq, các lực lượng dân quân dòng Shiite thân Iran có thể tấn công các căn cứ Mỹ trong khu vực. Tại Yemen, lực lượng Houthi nối lại các cuộc tấn công nhắm vào tàu thương mại di chuyển qua Biển Đỏ. Theo giới phân tích, nếu không có các nỗ lực ngoại giao mạnh mẽ nhằm hạ nhiệt căng thẳng, cuộc chiến hiện nay có thể leo thang thành một cuộc xung đột khu vực toàn diện, với những tác động sâu rộng đối với an ninh Trung Đông, thị trường năng lượng và kinh tế toàn cầu.

Thanh Bình - Nguyễn Trường - Nguyễn Hằng (TTXVN)

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/xung-dot-tai-trung-dong-vong-xoay-xung-dot-va-nhung-toan-tinh-chien-luoc-20260307112445331.htm