Xung đột Trung Đông và những rủi ro đối với triển vọng kinh tế châu Á - Thái Bình Dương

2 giờ trướcBài gốc

Trụ sở Ngân hàng Phát triển châu Á (ADB). Ảnh: FT

Đáng chú ý, Chủ tịch Ngân hàng phát triển Châu á (ADB) Masato Kanda nhận định rằng, cuộc khủng hoảng hiện nay là một “phép thử khắc nghiệt” đối với đà phục hồi của kinh tế khu vực, trong bối cảnh môi trường kinh tế toàn cầu vốn đã tiềm ẩn nhiều bất ổn. Nhận định này không chỉ phản ánh quan ngại trước tác động trực tiếp của xung đột tại Trung Đông đối với giá năng lượng và thương mại quốc tế, mà còn cho thấy mức độ dễ tổn thương ngày càng gia tăng của các nền kinh tế châu Á trong một hệ thống kinh tế toàn cầu đang biến động nhanh và khó dự đoán.

Theo báo cáo Triển vọng Phát triển châu Á mới nhất, ADB đưa ra một số kịch bản tăng trưởng dựa trên thời gian kéo dài của xung đột. Trong kịch bản cơ sở, giả định giá dầu dần ổn định và trở về mức trước xung đột vào cuối năm, tăng trưởng khu vực dự kiến giảm từ 5,4% năm 2025 xuống còn 5,1% năm 2026.

Trong trường hợp xung đột kéo dài đến hết quý III/2026, tăng trưởng có thể giảm sâu hơn, xuống khoảng 4,7%. Nếu tình hình tiếp diễn kéo dài khoảng một năm, mức tăng trưởng của khu vực có thể mất khoảng 1,3 điểm phần trăm trong giai đoạn 2026–2027.

Chủ tịch Ngân hàng phát triển Châu á (ADB) Masato Kanda. Ảnh: Bloomberg

Cùng với đó, áp lực lạm phát được dự báo gia tăng đáng kể. ADB cho biết lạm phát tại các nền kinh tế châu Á có thể lên tới 5,6% trong kịch bản xung đột kéo dài, cao hơn nhiều so với mức 3,0% của năm 2025. Ngay cả trong kịch bản lạc quan hơn, lạm phát vẫn có thể duy trì ở mức khoảng 3,6%.

Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, ông Albert Park, bày tỏ thận trọng trước thỏa thuận ngừng bắn vừa đạt được giữa Mỹ và Iran, cho rằng thỏa thuận này còn mong manh và chưa đủ cơ sở để cải thiện đáng kể triển vọng kinh tế khu vực.

Chuyên gia kinh tế trưởng của ADB, ông Albert Park. Ảnh: FT

Một “phép thử khắc nghiệt” đối với tăng trưởng khu vực

Theo đánh giá của Ngân hàng phát triển Châu á (ADB), tăng trưởng của khu vực châu Á – Thái Bình Dương trong năm 2026 có thể suy giảm so với kỳ vọng ban đầu, tùy thuộc vào mức độ và thời gian kéo dài của xung đột tại Trung Đông.

Trong kịch bản cơ sở, khi giá dầu dần ổn định trở lại, tăng trưởng khu vực vẫn có thể duy trì ở mức trên 5%, nhưng đã thấp hơn so với năm trước. Tuy nhiên, nếu xung đột kéo dài sang nửa cuối năm hoặc xa hơn, mức tăng trưởng có thể giảm sâu hơn, phản ánh tác động trực tiếp của giá năng lượng, chi phí vận tải và gián đoạn thương mại quốc tế.

ADB nhấn mạnh rằng đây không chỉ là một cú sốc ngắn hạn, mà có thể trở thành “phép thử khắc nghiệt” đối với năng lực chống chịu của các nền kinh tế trong khu vực – vốn đang phụ thuộc ngày càng lớn vào thương mại và chuỗi cung ứng toàn cầu.

Từ năng lượng đến chuỗi cung ứng toàn cầu

Tác động của xung đột Trung Đông đối với châu Á không diễn ra trực tiếp, mà thông qua nhiều kênh truyền dẫn phức tạp.

Trước hết là kênh năng lượng. Trung Đông vẫn là một trong những trung tâm cung ứng dầu mỏ và khí đốt lớn nhất thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào trong khu vực này đều lập tức tác động đến giá dầu toàn cầu. Khi giá năng lượng tăng, chi phí sản xuất, vận tải và logistics tại châu Á đều chịu áp lực tăng theo, làm giảm biên lợi nhuận của doanh nghiệp và gia tăng áp lực lạm phát.

Thứ hai là kênh thương mại. Châu Á – Thái Bình Dương là khu vực có độ mở kinh tế cao, phụ thuộc lớn vào xuất nhập khẩu. Khi chi phí vận tải biển tăng, các tuyến thương mại bị gián đoạn hoặc kéo dài thời gian vận chuyển, hoạt động xuất khẩu – đặc biệt là các ngành công nghiệp chế tạo – sẽ bị ảnh hưởng đáng kể.

Thứ ba là kênh chuỗi cung ứng. Báo cáo ADB chỉ ra rằng nhiều ngành công nghiệp then chốt như nông nghiệp và công nghệ cao đang chịu tác động gián tiếp từ việc thiếu hụt nguyên liệu đầu vào. Ví dụ, phân bón như urê và amoniac có nguồn cung lớn từ Trung Đông, trong khi ngành bán dẫn lại phụ thuộc vào các vật liệu như heli hay lưu huỳnh. Khi các chuỗi cung ứng này bị gián đoạn, hiệu ứng lan tỏa có thể kéo dài và khó khắc phục trong ngắn hạn.

Lạm phát quay trở lại khu vực Châu á - Thái Bình Dương do xung đột Trung Đông. Ảnh: Bloomberg

Lạm phát quay trở lại như một rủi ro tiềm ẩn

Một trong những điểm đáng chú ý trong báo cáo là nguy cơ lạm phát gia tăng trở lại. Sau giai đoạn các ngân hàng trung ương nỗ lực kiểm soát lạm phát toàn cầu, khu vực châu Á đang dần bước vào chu kỳ ổn định hơn. Tuy nhiên, nếu giá dầu và chi phí vận tải tăng mạnh trở lại, áp lực giá cả có thể tái xuất hiện.

ADB cảnh báo rằng trong kịch bản xấu, lạm phát khu vực có thể tăng lên trên 5%, cao hơn đáng kể so với mức hiện tại. Điều này sẽ tạo ra thách thức kép: vừa làm giảm sức mua của người dân, vừa hạn chế dư địa chính sách tiền tệ của các quốc gia trong khu vực.

Đối với các nền kinh tế đang phát triển, nơi dư địa tài khóa còn hạn chế, việc kiểm soát lạm phát trong khi vẫn duy trì tăng trưởng sẽ trở nên khó khăn hơn, đặc biệt nếu giá lương thực và năng lượng cùng tăng đồng thời.

Tác động theo ngành: từ nông nghiệp đến du lịch

Báo cáo của ADB cũng chỉ ra những tác động phân hóa rõ rệt theo ngành.

Trong lĩnh vực nông nghiệp, chi phí sản xuất có thể tăng mạnh do phụ thuộc vào phân bón nhập khẩu. Điều này không chỉ ảnh hưởng đến sản lượng mà còn có thể làm tăng giá lương thực tại nhiều quốc gia, đặc biệt là các nền kinh tế nhập khẩu ròng.

Trong lĩnh vực công nghệ cao, chuỗi cung ứng bán dẫn – vốn đã từng bị gián đoạn trong giai đoạn trước – có nguy cơ chịu thêm áp lực mới. Việc thiếu hụt nguyên liệu đầu vào có thể ảnh hưởng đến sản xuất chip, từ đó tác động lan sang nhiều ngành công nghiệp khác như điện tử, ô tô và thiết bị viễn thông.

Ngành du lịch của khu vực cũng bị tổn thương trước cú sốc năng lượng do xung đột Trung Đông. Ảnh: FT

Ngành du lịch cũng là một trong những lĩnh vực dễ bị tổn thương. Khi bất ổn địa chính trị gia tăng, tâm lý e ngại rủi ro khiến nhu cầu du lịch quốc tế suy giảm. Đồng thời, chi phí vận tải hàng không tăng cũng làm giảm khả năng phục hồi của ngành sau đại dịch.

Bối cảnh bất định và bài toán điều hành chính sách

Điểm đáng chú ý trong đánh giá của ADB là sự thận trọng trước các thỏa thuận giảm căng thẳng ngắn hạn giữa các bên liên quan. Ngay cả khi có các thỏa thuận ngừng bắn hoặc giảm leo thang, thị trường vẫn không coi đó là yếu tố ổn định lâu dài.

Điều này phản ánh một thực tế: kinh tế toàn cầu đang vận hành trong trạng thái “bất định kéo dài”, nơi các cú sốc địa chính trị có thể xuất hiện bất cứ lúc nào và tác động nhanh chóng đến thị trường tài chính, hàng hóa và thương mại.

Trong bối cảnh đó, các quốc gia châu Á buộc phải điều chỉnh chính sách theo hướng linh hoạt hơn. Chính sách tiền tệ cần cân bằng giữa kiểm soát lạm phát và hỗ trợ tăng trưởng. Chính sách tài khóa cần tập trung vào bảo đảm an ninh năng lượng, an ninh lương thực và ổn định chuỗi cung ứng.

Hàm ý đối với châu Á – Thái Bình Dương

Đối với khu vực châu Á – Thái Bình Dương, cảnh báo của ADB mang nhiều hàm ý quan trọng.

Trước hết là nhu cầu tăng cường khả năng tự chủ kinh tế, đặc biệt trong các lĩnh vực chiến lược như năng lượng, lương thực và công nghệ cao. Việc phụ thuộc quá lớn vào nguồn cung bên ngoài khiến khu vực dễ bị tổn thương trước các cú sốc địa chính trị.

Thứ hai là yêu cầu đa dạng hóa chuỗi cung ứng. Các nền kinh tế cần tiếp tục mở rộng mạng lưới đối tác thương mại, giảm phụ thuộc vào một số khu vực cung ứng truyền thống, đồng thời thúc đẩy sản xuất trong nước ở những lĩnh vực then chốt.

Thứ ba là tăng cường hợp tác khu vực. Trong bối cảnh các rủi ro mang tính xuyên biên giới gia tăng, các cơ chế hợp tác kinh tế – tài chính khu vực đóng vai trò quan trọng trong việc ổn định thị trường và hỗ trợ các nền kinh tế dễ bị tổn thương.

Có thể thấy, nhận định của ADB không chỉ là một dự báo kinh tế đơn thuần, mà còn là lời cảnh báo về một giai đoạn phát triển mới của kinh tế toàn cầu – nơi các yếu tố địa chính trị và kinh tế ngày càng đan xen chặt chẽ. Xung đột tại Trung Đông, dù không diễn ra trực tiếp tại châu Á, vẫn đang tạo ra những tác động sâu rộng thông qua giá năng lượng, thương mại và chuỗi cung ứng. Trong bối cảnh đó, tăng trưởng kinh tế của khu vực châu Á – Thái Bình Dương sẽ không chỉ phụ thuộc vào các yếu tố nội tại, mà còn chịu ảnh hưởng mạnh mẽ từ môi trường bên ngoài đầy biến động. Vấn đề đặt ra cho các nền kinh tế trong khu vực không chỉ là duy trì tăng trưởng, mà còn là nâng cao khả năng chống chịu trước các cú sốc mới có thể xuất hiện trong tương lai. Đây chính là thách thức lớn nhất của giai đoạn phát triển hiện nay – một giai đoạn mà ổn định kinh tế không còn là trạng thái mặc định, mà trở thành mục tiêu cần được chủ động kiến tạo và bảo vệ.

Vân Bình

Nguồn: FT, Bloomberg

Nguồn Thanh Hóa : http://baothanhhoa.vn/xung-dot-trung-dong-va-nhung-rui-ro-doi-voi-trien-vong-kinh-te-chau-a-thai-binh-duong-284359.htm