"Tàu dầu thương mại VYOM bị một phương tiện mặt nước không người lái (USV) tấn công, thủy thủ đoàn đã sơ tán lên bờ. Giới chức đang điều tra sự việc. Các tàu được khuyến cáo di chuyển thận trọng và thông báo mọi hoạt động đáng ngờ", Cơ quan Điều hành Thương mại Hàng hải Vương quốc Anh (UKMTO) cho biết hôm 2/3.
Công ty sở hữu V.Ships Asia trước đó cũng thông báo về vụ nổ và đám cháy "sau khi vật thể nghi là đạn pháo" đánh trúng tàu VYOM ở ngoài khơi thành phố cảng Muscat, Oman. Sự việc khiến một thủy thủ ở phòng máy thiệt mạng.
Đây được coi là lần đầu tiên Iran sử dụng USV tấn công trên biển...
... kể từ khi Tehran bắt đầu phát triển và tích hợp loại vũ khí này vào kho quân sự của mình.
USV khác với máy bay không người lái trên không (UAV) ở chỗ nó hoạt động trên mặt nước, tự động điều khiển và nổ tung khi lao vào mục tiêu, tương tự chiến thuật “kamikaze” trong không gian biển.
Các loại USV Iran và các lực lượng đồng minh trong khu vực thường được trang bị chất nổ mạnh và hệ thống dẫn đường tự động hoặc từ xa, với kích thước và kiểu dáng khác nhau tùy theo nhiệm vụ. Một số mẫu được dùng để tấn công tàu đến phạm vi vài trăm km.
Chúng thường có thân nhỏ gọn, khả năng điều khiển từ xa bằng liên lạc vệ tinh hoặc định vị quán tính, và lượng thuốc nổ mạnh đủ để xuyên thủng mạn tàu lớn khi va chạm.
Vụ tấn công tàu VYOM diễn ra trong bối cảnh xung đột Trung Đông tiếp tục leo thang sau các đợt tấn công phối hợp của Mỹ và Israel nhằm vào Iran, trong đó có các cuộc không kích vào căn cứ và cơ sở quân sự của Tehran từ cuối tháng 2/2026.
Iran sau đó đáp trả bằng một loạt đòn tấn công tên lửa, UAV và USV nhắm vào các mục tiêu Mỹ, Israel và đồng minh trong khu vực.
Hơn nữa, việc xuồng tự sát của Iran đánh trúng tàu thương mại đánh dấu một bước ngoặc chiến thuật mới trong xung đột.
Trước đây, các quốc gia và lực lượng quân sự sử dụng loại vũ khí này chủ yếu ở đội tàu nhỏ, hoặc trong chiến tranh ven biển hạn chế.
Nhưng giờ đây, Iran đã triển khai USV trong vùng biển rộng hơn như Vịnh Oman, nơi có mật độ tàu vận tải dầu mỏ lớn và có vị trí chiến lược quốc tế.
Chiến thuật tấn công bằng USV có thể mang lại hiệu quả đáng kể trong môi trường hải quân phức tạp. So với tên lửa hành trình hoặc UAV, xuồng tự sát có thể ẩn mình trong dòng chảy biển, khó bị radar phát hiện, và chỉ lộ diện khi áp sát mục tiêu với tốc độ lớn.
Khi va chạm vào thân tàu dầu nặng hàng chục nghìn tấn, đầu đạn chất nổ mạnh của USV tạo ra vụ nổ có thể dẫn đến cháy lan rộng và hư hại cơ sở vật chất nghiêm trọng, buộc tàu phải ngừng hoạt động trong thời gian dài.
Thương mại hàng hải trong khu vực Vịnh Oman và Eo biển Hormuz vốn đã chịu áp lực từ các động thái chiến lược của Iran và các lực lượng liên minh.
Trước đó, đã có nhiều tàu bị tấn công bằng UAV hoặc vật thể bay chưa xác định, khiến giao thông hàng hải bị gián đoạn và nhiều tàu tạm dừng hành trình.
Một số chuyên gia quân sự nhận định USV là một phần trong chiến lược chiến tranh bất đối xứng của Iran, giúp Tehran tận dụng các phương tiện rẻ, dễ sản xuất và khó bị đánh chặn để gây thiệt hại cho các mục tiêu trên biển, đặc biệt là tàu chở dầu, vốn là huyết mạch kinh tế của khu vực.
Việc sử dụng USV thành công lần này có thể khuyến khích Tehran và nhóm đồng minh tiếp tục áp dụng chiến thuật tương tự trong các đợt tấn công tiếp theo.
Tuy nhiên việc tấn công tàu thương mại có thể khiến giá dầu tăng mạnh, gây áp lực lên thị trường năng lượng toàn cầu; đồng thời khiến các lực lượng quốc tế tăng cường bảo vệ tuyến đường biển chiến lược này, dẫn tới leo thang quân sự trực tiếp giữa các bên liên quan.
Việt Hùng