Với lớp giáp dày, pháo cỡ nòng khổng lồ và thân tàu đồ sộ, thiết giáp hạm được sinh ra để làm một nhiệm vụ duy nhất: tiến thẳng vào đối thủ và loại bỏ chúng bằng hỏa lực áp đảo.
Tuy nhiên, sau Chiến tranh Thế giới thứ hai, sự trỗi dậy của tàu sân bay và vũ khí chính xác đã khiến thiết giáp hạm nhanh chóng trở nên lỗi thời. Dù vậy, hình ảnh những con tàu khổng lồ này vẫn sống mãi trong lịch sử – thậm chí từng có những lời kêu gọi khôi phục thiết giáp hạm trong thời hiện đại.
Dù kỷ nguyên thiết giáp hạm đã khép lại, những chiến hạm dưới đây vẫn giữ kỷ lục là những con tàu chiến lớn nhất từng được con người chế tạo.
Với trọng tải hơn 44.000 tấn, lớp King George V phản ánh cách tiếp cận thực tế của Anh trong bối cảnh bị ràng buộc bởi các hiệp ước hạn chế vũ khí. Thay vì pháo 16 inch như Mỹ, tàu sử dụng 10 khẩu pháo 14 inch nhưng bù lại bằng hệ thống điều khiển hỏa lực hiện đại và lớp giáp rất chắc chắn. Khoảnh khắc nổi bật nhất của lớp tàu này là khi HMS Prince of Wales góp phần truy đuổi và đánh bại chiến hạm Đức Bismarck. Tuy nhiên, chỉ vài tháng sau, chính Prince of Wales lại bị máy bay Nhật Bản đánh chìm.
Dù có thân tàu gọn gàng, USS South Dakota vẫn sở hữu sức mạnh đáng gờm với trọng tải 44.500 tấn và chín khẩu pháo 16 inch. Con tàu nổi bật nhờ hệ thống radar điều khiển hỏa lực tiên tiến, cho phép bắn chính xác trong đêm tối – điều cực kỳ quan trọng trong các trận hải chiến ở Thái Bình Dương. Trong trận Guadalcanal năm 1942, dù hứng chịu hàng chục phát đạn, South Dakota vẫn chiến đấu kiên cường và gây thiệt hại nặng cho hải quân Nhật Bản, khẳng định trình độ kỹ thuật vượt trội của Mỹ.
Lớp Vittorio Veneto là niềm tự hào của hải quân Italia thời Mussolini, với trọng tải hơn 45.000 tấn và tốc độ lên tới 30 hải lý/giờ, rất nhanh so với thiết giáp hạm cùng thời. Tàu được trang bị chín khẩu pháo 15 inch, hệ thống phòng thủ ngư lôi hiện đại và điều khiển hỏa lực tiên tiến. Dù không đạt được những chiến thắng quyết định, Veneto vẫn thể hiện tham vọng lớn của Italia tại Địa Trung Hải trước khi bị Anh tịch thu sau khi Italia đầu hàng năm 1943.
Khi hạ thủy, HMS Hood là tàu chiến lớn nhất thế giới, nặng 47.400 tấn và dài tới 262 mét. Với tám khẩu pháo 15 inch và tốc độ cao, Hood trở thành biểu tượng sức mạnh hải quân Anh giữa hai cuộc thế chiến. Tuy nhiên, năm 1941, trong trận chiến với tàu Bismarck, một phát đạn Đức đã làm nổ kho đạn của Hood, khiến con tàu chìm chỉ trong vài phút, cướp đi sinh mạng của gần như toàn bộ thủy thủ đoàn.
Với trọng tải gần 49.000 tấn, Richelieu là một trong những thiết giáp hạm hiện đại nhất châu Âu thời bấy giờ. Điểm đặc biệt của tàu là toàn bộ tám khẩu pháo 15 inch được bố trí ở phía mũi, giúp tăng cường hỏa lực khi truy đuổi đối phương. Sau khi thoát khỏi nguy cơ rơi vào tay Đức Quốc xã, Richelieu gia nhập phe Đồng minh, tham chiến ở Ấn Độ Dương và hộ tống các đoàn tàu vận tải quan trọng. Dù thời gian chiến đấu không dài, Richelieu vẫn được đánh giá cao về thiết kế tinh tế và sức mạnh.
Tàu Bismarck là nỗi khiếp sợ của hải quân Anh với trọng tải 50.000 tấn và tám khẩu pháo 15 inch cực kỳ uy lực. Trong chuyến ra khơi đầu tiên năm 1941, nó đã đánh chìm HMS Hood. Tuy nhiên, chiến thắng này cũng khiến Bismarck trở thành mục tiêu săn đuổi của toàn bộ hạm đội Anh. Sau khi bị máy bay ngư lôi làm tê liệt bánh lái, con tàu bị bao vây và đánh chìm chỉ sau chín ngày hoạt động. Dù sự nghiệp ngắn ngủi, Bismarck vẫn là chiến hạm huyền thoại nhất của Đức.
Vanguard là thiết giáp hạm lớn nhất và cũng là chiếc cuối cùng được Anh chế tạo, với trọng tải 51.000 tấn. Được trang bị radar hiện đại và pháo 15 inch tái sử dụng từ các tàu đời cũ, Vanguard kết hợp kinh nghiệm chiến sự với công nghệ hậu chiến. Tuy nhiên, khi tàu hoàn thiện thì kỷ nguyên thiết giáp hạm đã kết thúc. Vanguard phục vụ không lâu trước khi bị tháo dỡ năm 1960, khép lại thời đại huy hoàng của thiết giáp hạm Anh.
Với trọng tải 57.500 tấn, lớp Iowa là đỉnh cao của thiết kế thiết giáp hạm Mỹ: nhanh, mạnh và chính xác. Chín khẩu pháo 16 inch, tốc độ hơn 33 hải lý/giờ và radar tiên tiến giúp chúng vừa hộ tống tàu sân bay vừa bắn phá bờ biển. Tàu USS Missouri là nơi Nhật Bản ký văn kiện đầu hàng năm 1945, chấm dứt Chiến tranh Thế giới thứ hai. Đáng chú ý, các tàu lớp Iowa còn được tái kích hoạt trong thập niên 1980 và tham chiến ở Vùng Vịnh năm 1991 với tên lửa hành trình Tomahawk.
Yamato từng là thiết giáp hạm lớn nhất lịch sử, nặng tới 72.800 tấn và mang pháo 18,1 inch – lớn nhất từng lắp trên tàu chiến. Nhật Bản hy vọng Yamato sẽ áp đảo mọi đối thủ trong các trận hải chiến quyết định. Thế nhưng, thời đại tàu sân bay đã khiến chiến hạm khổng lồ này gần như trở nên thừa thãi. Năm 1945, Yamato được lệnh thực hiện nhiệm vụ cảm tử tới Okinawa và bị máy bay Mỹ đánh chìm.
Chị em của Yamato là Musashi, đây là thiết giáp hạm lớn nhất từng được chế tạo, với trọng tải tương đương 72.800 tấn. Khi hạ thủy, con tàu khổng lồ đến mức làm nước tràn ngập cả ngôi làng gần cảng đóng tàu. Dù sở hữu sức mạnh lớn, Musashi lại không để lại nhiều chiến công. Năm 1944, trong trận Vịnh Leyte, nó bị hàng loạt máy bay Mỹ tấn công và chìm sau nhiều giờ hứng chịu ngư lôi.
Xuân Minh