Văn bản kiến nghị của VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh.
Không phải mọi quyền dân sự đều có thể tự nhiên được bảo đảm nếu thiếu sự chủ động của cơ quan có thẩm quyền. Với nhóm trẻ em khuyết tật nặng, đặc biệt là các trường hợp bại não mức độ đặc biệt nặng, rào cản không chỉ nằm ở thủ tục hành chính mà còn ở khả năng di chuyển, tiếp cận cơ quan chức năng.
Qua công tác phổ biến pháp luật và nắm bắt tình hình thực tiễn triển khai Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội về việc thí điểm Viện kiểm sát nhân dân khởi kiện vụ án dân sự để bảo vệ quyền dân sự của các chủ thể là nhóm dễ bị tổn thương hoặc bảo vệ lợi ích công, VKSND Khu vực 2 TP Hồ Chí Minh ghi nhận tại Hội gia đình trẻ em và người khuyết tật Việt Nam có 15 trường hợp trẻ em bị bại não, chưa được cấp Căn cước công dân. Đây là nhóm đối tượng đặc biệt yếu thế, gặp nhiều khó khăn trong sinh hoạt và giao tiếp, không thể tự mình thực hiện thủ tục theo quy trình thông thường.
Theo Luật Căn cước năm 2023, công dân có quyền được xác lập số định danh cá nhân và được cấp thẻ căn cước theo quy định. Đây không chỉ là giấy tờ tùy thân, mà là nền tảng để thực hiện các quyền dân sự, tiếp cận chính sách an sinh xã hội và các dịch vụ công thiết yếu. Đối với trẻ em khuyết tật, việc chậm cấp căn cước đồng nghĩa với việc quyền lợi hợp pháp có nguy cơ bị gián đoạn.
Trên cơ sở chức năng được giao theo Luật Tổ chức Viện kiểm sát nhân dân và tinh thần bảo vệ nhóm dễ bị tổn thương theo Nghị quyết số 205/2025/QH15, VKSND Khu vực 2 đã ban hành văn bản kiến nghị gửi Ban Chỉ huy Công an phường Thủ Đức, đề nghị xem xét, tạo điều kiện thực hiện thủ tục cấp căn cước cho 15 trẻ em khuyết tật; đồng thời tiếp tục rà soát các trường hợp tương tự trên địa bàn để không bỏ sót quyền lợi của người yếu thế.
Điểm đáng chú ý là sau khi VKSND Khu vực 2 ban hành kiến nghị, Hội gia đình trẻ em và người khuyết tật Việt Nam tiếp tục rà soát lại danh sách, phát hiện và bổ sung thêm 6 trường hợp có hoàn cảnh tương tự. Thông tin bổ sung được chuyển đến VKSND Khu vực 2 để cập nhật và hoàn thiện hồ sơ đề nghị gửi Công an phường Thủ Đức.
Từ 15 trường hợp ban đầu, danh sách được nâng lên 21 trẻ em khuyết tật cần được bảo đảm quyền cấp Căn cước công dân. Việc kịp thời tiếp nhận thông tin, bổ sung danh sách và hoàn thiện hồ sơ thể hiện rõ vai trò chủ động, linh hoạt của cơ quan Kiểm sát trong thực hiện cơ chế bảo vệ quyền theo luật định.
Và mới đây, các thủ tục cấp Căn cước công dân cho toàn bộ 21 trẻ em khuyết tật đã được hoàn tất theo quy định. Như vậy, chỉ trong thời gian hơn 1 tháng kể từ khi ban hành kiến nghị, quyền nhân thân của các cháu đã được bảo đảm đầy đủ.
Đại diện VKSND Khu vực 2 phối hợp trao Căn cước công dân và quà Tết tại nhà một trẻ được cấp đợt này.
Ở góc độ pháp lý, đây không đơn thuần là việc hoàn tất một thủ tục hành chính. Đó là quá trình bảo vệ quyền được xác lập danh tính công dân - quyền nền tảng để thực hiện các quyền dân sự khác. Với trẻ em khuyết tật, mỗi giấy tờ pháp lý hoàn thiện là một bước tháo gỡ rào cản, mở rộng cơ hội tiếp cận giáo dục, y tế và chính sách bảo trợ xã hội.
Trường hợp từ 15 trẻ ban đầu đến 21 trẻ được cấp Căn cước cho thấy hiệu ứng lan tỏa tích cực của việc ban hành kiến nghị theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội. Khi cơ quan Kiểm sát chủ động phát hiện, kiến nghị và theo dõi đến cùng việc thực hiện, những khoảng trống về quyền dân sự dần được lấp đầy.
Trong tiến trình xây dựng Nhà nước pháp quyền, giá trị của một cơ chế pháp lý mới không chỉ nằm ở phạm vi thẩm quyền được xác lập, mà ở khả năng bảo vệ được những người yếu thế nhất. Nghị quyết số 205/2025/QH15 đặt ra yêu cầu Viện kiểm sát không chỉ thực hành quyền công tố, kiểm sát hoạt động tư pháp, mà còn chủ động bảo vệ quyền dân sự của nhóm dễ bị tổn thương. Việc 21 trẻ em khuyết tật được cấp Căn cước công dân là minh chứng cho vai trò của VKSND Khu vực 2 trong việc cụ thể hóa tinh thần bảo vệ quyền con người, quyền công dân ngay từ cơ sở.
Việc ban hành kiến nghị kịp thời, xác định rõ căn cứ pháp lý và nhóm đối tượng cần bảo vệ đã tạo cơ sở để quyền lợi của các cháu được thực thi đầy đủ. Điều này thể hiện vai trò chủ động của cơ quan Kiểm sát trong bảo đảm quyền con người, quyền công dân theo Hiến pháp và pháp luật.
Từ một danh sách 15 trường hợp ban đầu đến việc bảo đảm quyền lợi cho 21 trẻ em, cơ chế bảo vệ theo Nghị quyết số 205/2025/QH15 của Quốc hội đã được vận hành theo hướng chủ động, trách nhiệm và thực chất. Và khi quyền nhân thân của nhóm yếu thế được bảo đảm, đó chính là thước đo rõ ràng nhất cho hiệu quả của việc triển khai nghị quyết trong đời sống.
Trân Định- Việt An