Một máy bay Boeing E-3 Sentry của Mỹ bị Iran phá hủy ở căn cứ Hoàng từ Sultan, Saudi Arabia hồi tháng 3. Ảnh: Reuters.
Từ khi xung đột bùng phát, một số công ty vệ tinh phương Tây như Vantor hay Planet đã hạn chế tiếp cận các hình ảnh vệ tinh ở khu vực Trung Đông do yêu cầu từ chính phủ Mỹ - khách hàng lớn nhất của các công ty này.
Tuy nhiên, truyền thông Iran thường xuyên đăng tải hình ảnh có độ phân giải cao về thiệt hại với các căn cứ quân sự Mỹ. Washington Post đã phân tích các hình ảnh này, đối chiếu với các nguồn ảnh vệ tinh khác và nhận thấy quy mô thiệt hại lớn hơn nhiều so với những gì giới chức Mỹ công khai thừa nhận.
Các cuộc không kích của Iran đã gây thiệt hại ít nhất 228 cấu trúc hoặc khí tài của quân đội Mỹ trên khắp Trung Đông - từ nhà chứa máy bay, doanh trại, kho xăng dầu tới máy bay, radar, thiết bị phòng không hay thiết bị liên lạc - kể từ khi xung đột nổ ra.
Theo giới chuyên gia, thiệt hại trên cho thấy Mỹ đã đánh giá thấp năng lực của Iran, không thích ứng kịp với chiến thuật máy bay không người lái (UAV) và chưa đầu tư đủ vào năng lực phòng thủ ở một số căn cứ.
Thiệt hại chưa công bố
Trong thời gian qua, một số cơ quan truyền thông Mỹ đã đăng tải thông tin và hình ảnh về các căn cứ Mỹ bị tấn công. Khi cuộc xung đột mới bùng phát, New York Times phát hiện 14 căn cứ quân sự và trận địa phòng không bị không kích, trong khi CNN hồi cuối tháng 4 phát hiện 16 căn cứ bị tấn công.
Tuy nhiên, con số 228 mục tiêu bị thiệt hại của Washington Post là cột mốc mới chưa từng được công bố. Đây nhiều khả năng cũng chưa phải thống kê đầy đủ do một số mục tiêu bị phá hủy có thể chưa được Iran công bố.
Đáng chú ý, hơn một nửa số căn cứ được theo dõi có dấu hiệu của các công trình bị phá hủy - như thiết bị liên lạc vệ tinh tại căn cứ không quân al-Udeid (Qatar), tên lửa Patriot tại căn cứ không quân Ali al-Salem (Kuwait), hay đĩa thu tín hiệu vệ tinh ở trụ sở Hạm đội 5 của hải quân Mỹ tại Bahrain.
“Ở nhiều căn cứ, Iran cố ý nhằm vào khu sinh hoạt để gây thương vong cao nhất”, ông chuyên gia phân tích William Goodhind đánh giá. “Không chỉ là khí tài, kho xăng dầu hay căn cứ không quân mà còn là các mục tiêu ‘mềm’ như phòng gym, nhà ăn và nơi ở”.
Hình ảnh vệ tinh một số căn cứ của Mỹ bị Iran tấn công. Ảnh: Washington Post.
Hơn một nửa thiệt hại được xác định ở trụ sở Hạm đội 5 tại Bahrain, cũng như ba căn cứ Ali al-Salem, Arifjan và Buehring tại Kuwait. Một quan chức Mỹ đánh giá các căn cứ tại Bahrain và Kuwait bị thiệt hại nặng nề hơn do hai nước này cho phép Mỹ tấn công từ lãnh thổ của mình.
Do mối đe dọa bị tấn công, nhiều căn cứ của Mỹ đã di tản nhân sự để tránh thiệt hại về người, giới chức Mỹ cho biết. Từ đầu cuộc xung đột, bảy binh sĩ Mỹ đã thiệt mạng do các cuộc không kích của Iran - sáu ở Kuwait và một ở Saudi Arabia. Ngoài ra, hơn 400 binh sĩ khác đã bị thương, trong đó có ít nhất 12 trường hợp bị thương nghiêm trọng.
Giới chức Mỹ đến nay chưa công khai chi tiết thiệt hại hứng chịu do các đòn tấn công của Iran. NBC News hôm 25/4 dẫn các nguồn tin từ giới chức Mỹ cho biết mức độ phá hủy mà Mỹ hứng chịu lớn hơn nhiều con số được công bố, khiến công tác khôi phục sẽ tiêu tốn hàng tỷ USD.
Năng lực của Iran và sự chủ quan của Mỹ
Theo giới chuyên gia, hàng loạt nguyên nhân dẫn đến việc nhiều mục tiêu quân sự Mỹ bị Iran đánh trúng đến vậy.
Nguyên nhân chính là năng lực của quân đội Iran. Ông Kelly Grieco, chuyên gia tại Trung tâm Stimson (Mỹ), chỉ ra chiến lược của quân đội Mỹ là phá hủy lực lượng tên lửa và UAV của Iran đủ nhanh, khiến Iran không thể phản đòn đủ mạnh. Tuy nhiên, Mỹ đã không đánh giá đúng năng lực tình báo giúp khóa mục tiêu và tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng của Mỹ.
Một nguyên nhân khác là kho vũ khí phòng không của Mỹ và Israel đã bị tiêu hao đáng kể từ cuộc xung đột 12 ngày với Iran tháng 6/2025, khiến nguồn lực dành cho cuộc chiến lần này giảm đáng kể.
Theo ước tính của Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), trong khoảng thời gian từ ngày 28/2 đến ngày 8/4, quân đội Mỹ đã tiêu tốn ít nhất 190 tên lửa của hệ thống THAAD và 1.060 tên lửa Patriot, lần lượt tương đương với 53% và 43% kho vũ khí trước xung đột.
Ông Justin Bronk, chuyên gia về phòng không - không quân tại Viện Nghiên cứu Liên quân Anh (RUSI), đánh giá dù lực lượng phòng không của Mỹ và đồng minh đã thể hiện tương đối tốt, nhưng lượng tên lửa phải phóng ra là quá lớn.
Bên cạnh đó, quân đội Mỹ chưa có kinh nghiệm trong việc chống lại các UAV tự sát - điều đáng ra họ có thể học từ cuộc xung đột tại Ukraine.
Lược đồ các căn cứ Mỹ bị Iran tấn công. Đồ họa: Washington Post.
“Dù UAV không mang được nhiều đạn và một số có sức sát thương không cao, chúng có độ chính xác cao hơn và khó bị chặn đánh hơn, do đó trở thành mối đe dọa lớn hơn với các lực lượng Mỹ”, ông Decker Eveleth, chuyên gia tại Trung tâm Phân tích Hải quân (CNA), đánh giá.
Năng lực phòng thủ của lực lượng Mỹ tại Trung Đông cũng không hoàn hảo. Một số căn cứ của Mỹ thiếu công trình phòng thủ kiên cố có thể bảo vệ binh sĩ và khí tài.
Ví dụ, căn cứ nơi 6 binh sĩ Mỹ thiệt mạng tại Kuwait hồi đầu tháng 3 thiếu khả năng bảo vệ từ trên cao. Do đó, căn cứ đã chịu thiệt hại nặng nề khi UAV Iran tấn công. Vấn đề này đã được các nghị sĩ Dân chủ chỉ ra khi điều tra về vụ việc.
Trong khi đó, một chiếc máy bay chỉ huy - cảnh báo sớm Boeing E-3 Sentry tại căn cứ Hoàng tử Sultan ở Saudi Arabia bị phá hủy hồi cuối tháng 3, sau khi bị phát hiện thường xuyên đỗ ở cùng một đường lăn mà không được bảo vệ, theo hình ảnh vệ tinh. Loại máy
Bên cạnh đó, không loại trừ khả năng một số cơ sở, khí tài bị tấn công đã bị Mỹ cố ý bỏ lại do không còn khả năng phòng ngự hoặc cố tình thu hút nguồn lực của Iran.
“Các đòn tấn công của Iran khá chính xác. Tôi không nhận thấy các hố tên lửa xuất hiện ngẫu nhiên - bằng chứng của việc đánh trượt”, ông Mark Cancian, cựu đại tá thủy quân lục chiến Mỹ, cố vấn cao cấp tại CSIS, đánh giá.
Đa số căn cứ Mỹ tại Trung Đông bị hư hại Cuộc điều tra của CNN cho thấy ít nhất 16 cơ sở quân sự của Mỹ đã bị hư hại sau các đợt tập kích từ Iran. Việc nhiều mục tiêu quan trọng bị đánh trúng đang đặt ra nghi vấn về khả năng duy trì sự hiện diện và vị thế của quân đội Mỹ trong khu vực. Trong khi đó, Iran cho rằng xung đột Trung Đông khiến Mỹ mất 100 tỷ USD.