40 năm Đổi mới: Thành tựu, bài học và khát vọng phát triển

3 giờ trướcBài gốc

40 năm Đổi mới là một hành trình đầy thử thách nhưng rất đỗi tự hào của dân tộc Việt Nam. Từ một nền kinh tế kém phát triển, đất nước đã từng bước vươn lên, đạt được những thành tựu to lớn, có ý nghĩa lịch sử trên nhiều lĩnh vực, hội nhập sâu rộng với thế giới. Thực tiễn sinh động của chặng đường 40 năm ấy khẳng định tính đúng đắn của đường lối Đổi mới, đồng thời để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu, có giá trị định hướng cho sự nghiệp xây dựng và phát triển đất nước trong giai đoạn mới.

Phóng viên Báo Điện tử Tiếng nói Việt Nam trò chuyện với GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương về chủ đề này.

GS.TS Vũ Văn Hiền, nguyên Tổng Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam, nguyên Phó Chủ tịch Hội đồng Lý luận Trung ương

PV: Thưa GS.TS Vũ Văn Hiền, nhìn lại từ năm 1986 đến nay, sau 40 năm Đổi mới, ông thấy đất nước ta đã có những thành quả, chuyển biến nổi bật nào?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Sau 40 năm Đổi mới, Việt Nam đã đạt được những thành tựu kinh tế - xã hội vượt bậc, được cộng đồng quốc tế ghi nhận như một “phép màu châu Á”. Những kết quả này không chỉ thể hiện qua các con số tăng trưởng, mà còn phản ánh sự thay đổi sâu sắc trong đời sống người dân, trong cấu trúc xã hội và vị thế quốc gia.

Từ một nền kinh tế nông nghiệp lạc hậu, Việt Nam đã vươn lên trở thành một trong những nền kinh tế tăng trưởng nhanh nhất thế giới. GDP bình quân đầu người tăng từ khoảng trên 100USD (năm 1986) lên khoảng 5.000USD (năm 2025), gia nhập nhóm nước có thu nhập trung bình cao. Cơ cấu kinh tế chuyển dịch mạnh mẽ từ nông nghiệp sang công nghiệp và dịch vụ. Tỷ trọng nông nghiệp giảm từ hơn 40% xuống dưới 15% GDP, trong khi công nghiệp và dịch vụ chiếm tỷ trọng ngày càng lớn.

Từ một nền kinh tế đóng cửa, Việt Nam đã trở thành một quốc gia xuất khẩu lớn. Ảnh: KT

Việt Nam từ một nền kinh tế đóng cửa đã trở thành một quốc gia xuất khẩu lớn. Kim ngạch xuất nhập khẩu năm 2025 đạt khoảng 900 tỷ USD, tăng gấp hàng chục lần so với năm 1990. Việt Nam là thành viên của nhiều hiệp định thương mại tự do thế hệ mới như CPTPP, EVFTA, RCEP, là điểm đến hấp dẫn cho các tập đoàn đa quốc gia. Các khu công nghiệp, khu chế xuất phát triển mạnh.

FDI đóng góp lớn vào công nghiệp hóa, tạo việc làm và chuyển giao công nghệ. Hệ thống hạ tầng kinh tế - xã hội được cải thiện rõ rệt. Mạng lưới đường cao tốc, cảng biển, sân bay, viễn thông phát triển mạnh. Tỷ lệ đô thị hóa tăng từ 19% (năm 1986) lên 45% (năm 2025). Tăng trưởng kinh tế giai đoạn 2021 - 2025 đạt bình quân khoảng 6,3%/năm, thuộc nhóm nước tăng trưởng cao trên thế giới. Quy mô GDP năm 2025 đạt khoảng 510 tỷ USD, xếp thứ 32 trên thế giới.

PV: Theo ông, dấu mốc lớn nhất, căn bản nhất của công cuộc Đổi mới là gì?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Một trong những thành tựu nổi bật nhất của 40 năm Đổi mới là giảm nghèo bền vững. Tỷ lệ hộ nghèo giảm từ hơn 58% vào đầu thập niên 1990 xuống còn 1,1% vào năm 2025. Việt Nam được Liên Hợp Quốc đánh giá là một trong những quốc gia thành công nhất trong việc xóa đói giảm nghèo. Chất lượng sống của người dân được cải thiện rõ rệt: tỷ lệ tiếp cận điện, nước sạch, dịch vụ y tế và giáo dục tăng mạnh; chỉ số phát triển con người (HDI) liên tục được cải thiện, xếp vào nhóm trung bình cao của thế giới.

Đến tháng 9/2025, hoàn thành việc xóa nhà tạm, nhà dột nát trên phạm vi cả nước. Đây là một biểu hiện tính nhân văn cao đẹp của nước ta. Tuổi thọ trung bình tăng từ 62 tuổi năm 1990 lên hơn 74 tuổi năm 2025, phản ánh sự tiến bộ vượt bậc trong chăm sóc sức khỏe cộng đồng.

Một trong những thành tựu nổi bật nhất của 40 năm Đổi mới là giảm nghèo bền vững. Ảnh: KT

Giáo dục là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư và cải cách mạnh mẽ. Việt Nam đã phổ cập giáo dục tiểu học và trung học cơ sở trên toàn quốc, đồng thời nâng cao chất lượng giáo dục đại học và đào tạo nghề. Học sinh Việt Nam đạt thành tích cao trong các kỳ thi quốc tế như PISA, Olympic Toán, Lý, Hóa.

Việt Nam cũng đạt nhiều tiến bộ trong bảo vệ quyền con người và thúc đẩy bình đẳng giới. Phụ nữ chiếm tỷ lệ cao trong lực lượng lao động và giữ nhiều vị trí lãnh đạo trong các cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, tổ chức xã hội.

Quyền trẻ em, người khuyết tật, người yếu thế được bảo vệ tốt hơn thông qua các chính sách an sinh xã hội, giáo dục hòa nhập và hỗ trợ đặc thù. Việt Nam tham gia nhiều công ước quốc tế về quyền con người và thực hiện nghiêm túc các cam kết, góp phần nâng cao hình ảnh quốc gia trên trường quốc tế.

Tầm vóc và uy tín quốc tế của đất nước ngày càng cao. Việt Nam là nước có quan hệ đối tác chiến lược toàn diện với các siêu cường thế giới, từ Mỹ, Nga, Trung Quốc, Pháp, Ấn Độ, Nhật Bản,...

Cùng với ngoại giao thì quốc phòng an ninh cũng được củng cố, tăng cường mạnh mẽ. Việt Nam là một trong những nước có nền an ninh, trật tự, an toàn xã hội rất tốt và ổn định. Trong tình hình thế giới hiện rất phức tạp, chúng ta lường được những khó khăn, nhận biết được thách thức, có những giải pháp để tháo gỡ, hóa giải, đảm bảo an ninh đất nước. Từng bước một, chúng ta đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác.

Giáo dục là lĩnh vực được ưu tiên đầu tư và cải cách mạnh mẽ. Ảnh: Đinh Trung

PV: Những cải cách về thể chế, chính sách đóng vai trò ra sao trong thành công của công cuộc Đổi mới, thưa ông?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Sau khi xác lập đường lối đổi mới, Việt Nam bước vào giai đoạn thử nghiệm và từng bước điều chỉnh chính sách. Một trong những chính sách đột phá đầu tiên là Khoán 10 trong nông nghiệp (1988), chính thức hóa việc giao đất và sản phẩm cho hộ gia đình. Chính sách này đã giải phóng sức sản xuất, khơi dậy động lực của người nông dân, đưa Việt Nam từ nước thiếu lương thực trở thành một trong những quốc gia xuất khẩu gạo hàng đầu thế giới. Tiếp đó, Luật Đầu tư nước ngoài (1987) ra đời, mở cửa nền kinh tế với thế giới. Đây là bước đi táo bạo trong bối cảnh Việt Nam vẫn đang bị cấm vận. Luật này tạo điều kiện cho các doanh nghiệp nước ngoài đầu tư vào Việt Nam, đặc biệt trong lĩnh vực sản xuất, chế biến và xuất khẩu.

Cùng với đó, cải cách doanh nghiệp nhà nước được triển khai mạnh mẽ. Hàng loạt doanh nghiệp được cổ phần hóa, tái cơ cấu, chuyển sang hoạt động theo cơ chế thị trường. Nhà nước giữ vai trò chủ đạo nhưng không can thiệp trực tiếp vào hoạt động sản xuất - kinh doanh.

Một đặc điểm nổi bật của quá trình đổi mới là sự linh hoạt trong chính sách, luôn điều chỉnh để phù hợp với thực tiễn. Chính phủ từng bước thị trường hóa giá cả, xóa bỏ cơ chế bao cấp, để giá cả vận hành theo cung cầu. Điều này giúp khơi thông lưu thông hàng hóa, giảm méo mó thị trường và kích thích sản xuất. Cải cách thuế và tài chính cũng được thực hiện đồng bộ. Hệ thống thuế hiện đại, minh bạch được xây dựng, tạo nguồn thu ổn định cho ngân sách nhà nước.

Chính sách tài khóa và tiền tệ được điều hành linh hoạt, góp phần kiểm soát lạm phát và ổn định kinh tế vĩ mô. Đặc biệt, khu vực kinh tế tư nhân được thừa nhận và khuyến khích phát triển. Từ chỗ bị xem là “phi chính thống", kinh tế tư nhân trở thành một trong những động lực quan trọng nhất của tăng trưởng. Hàng triệu hộ kinh doanh cá thể, doanh nghiệp vừa và nhỏ ra đời đóng góp lớn vào GDP và tạo nhiều việc làm.

Cải cách hành chính được thực hiện quyết liệt đã nâng cao hiệu quả phục vụ người dân. Ảnh: Đinh Trung

Chính phủ từng bước cải cách hành chính, tỉnh giản bộ máy, nâng cao hiệu quả điều hành. Các quy trình thủ tục được số hóa, minh bạch hóa, tạo thuận lợi cho người dân và doanh nghiệp. Trên bình diện quốc tế, Việt Nam chủ động hội nhập kinh tế toàn cầu. Việc gia nhập ASEAN (1995), ký kết hàng loạt hiệp định thương mại tự do, đặc biệt là WTO (2007), CPTPP, EVFTA... đã mở rộng thị trường xuất khẩu, thu hút đầu tư và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong những năm gần đây, Việt Nam bắt đầu chuyển sang kinh tế số và đổi mới sáng tạo. Các doanh nghiệp công nghệ phát triển mạnh mẽ, tạo nền tảng cho nền kinh tế tri thức trong tương lai.

PV: Thưa GS.TS Vũ Văn Hiền, vai trò của Đảng trong lãnh đạo công cuộc Đổi mới được thể hiện như thế nào qua thực tiễn 40 năm qua?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Công cuộc đổi mới của đất nước ta thành công là do có sự lãnh đạo của Đảng. Đảng ta đã mở lối dẫn đường cho đất nước phát triển. Những chủ trương, chính sách, đường lối đều là trí tuệ của Đảng gắn với với nguyện vọng, đòi hỏi của nhân dân, của cuộc sống. Đảng biết khơi nguồn những giá trị của Việt Nam, khơi dậy được trí tuệ, nhân cách, bản lĩnh Việt Nam. Vì thế, sự phát triển mang tính đồng bộ, xã hội phát triển, đời sống của nhân dân được cải thiện. Đây là những bài học rất sâu sắc. Mỗi bước phát triển là mỗi bước mang lại đời sống tốt đẹp và hạnh phúc cho nhân dân. Đặc biệt, trong quá trình đổi mới, phải có bản lĩnh giữ được độc lập dân tộc, tự chủ và sáng tạo.

PV: Vậy theo ông, sau 40 năm Đổi mới, chúng ta rút ra được những bài học kinh nghiệm nào?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Thứ nhất, luôn luôn tự tin vào sức mình. Thứ hai, phải làm chủ được những điều kiện của mình. Thứ ba, phải biết mình, biết người, biết được những điều cần khắc phục và đưa ra được cách giải quyết những vấn đề đặt ra để vươn tới, theo kịp thời đại; đồng thời, việc nào mình làm được rồi thì phải tiếp tục giữ được thành quả ấy và có những giải pháp thích hợp cho sự phát triển lâu dài, bền vững.

Việt Nam cần tiếp tục đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, đầu tư vào con người và hội nhập sâu rộng để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Ảnh: KT

Trong kỷ nguyên mới, Việt Nam cần tiếp tục đổi mới sáng tạo, phát triển bền vững, đầu tư vào con người và hội nhập sâu rộng để hiện thực hóa khát vọng trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045. Đó không chỉ là mục tiêu kinh tế, mà còn là lý tưởng xây dựng một xã hội công bằng, dân chủ, vận minh - nơi mỗi người dân đều được sống trong tự do, hạnh phúc và phát triển toàn diện.

Việc xây dựng hệ sinh thái đổi mới sáng tạo quốc gia, thúc đẩy nghiên cứu và phát triển (R&D), hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ là động lực mới cho tăng trưởng. Chuyển đổi số trong quản lý nhà nước, doanh nghiệp, giáo dục, y tế... sẽ giúp nâng cao hiệu quả hoạt động và tạo ra giá trị mới. Phát triển trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn, Internet vạn vật là xu thế tất yếu. Xây dựng chính phủ số, kinh tế số, xã hội số không chỉ là mục tiêu mà còn là phương thức để nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Việc chuyển sang mô hình phát triển xanh là xu thế toàn cầu mà Việt Nam cần nắm bắt. Thúc đẩy năng lượng tái tạo, nông nghiệp hữu cơ, giao thông xanh sẽ giúp giảm phát thải, bảo vệ môi trường và nâng cao chất lượng sống. Bảo vệ đa dạng sinh học, quản lý tài nguyên hiệu quả cũng là những nhiệm vụ quan trọng trong chiến lược phát triển quốc gia.

Con người là trung tâm của phát triển. Việt Nam tiếp tục xây dựng nền giáo dục quốc dân hiện đại, nâng cao chất lượng đào tạo nghề, phát triển kỹ năng số, kỹ năng mềm cho lực lượng lao động, đổi mới phương pháp giảng dạy, kết nối giữa nhà trường và doanh nghiệp sẽ giúp nâng cao năng lực cạnh tranh của nguồn nhân lực. Nâng cao chất lượng y tế, an sinh xã hội, chăm sóc người cao tuổi là những yếu tố không thể thiếu trong một xã hội phát triển toàn diện.

Việt Nam chủ động tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Việc tham gia các hiệp định thương mại thế hệ mới không chỉ là cơ hội mà còn là động lực cải cách thể chế. Thúc đẩy ngoại giao và hội nhập quốc tế về kinh tế, văn hóa, khoa học công nghệ, quốc phòng, an ninh sẽ giúp nâng tầm vị thế quốc gia. Góp phần xây dựng hòa bình, hợp tác và phát triển bền vững trong khu vực và thế giới là trách nhiệm và cơ hội của Việt Nam đang vươn lên mạnh mẽ.

Việt Nam chủ động tham gia các chuỗi giá trị toàn cầu, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia. Ảnh: KT

PV: Thưa GS.TS Vũ Văn Hiền, ông kỳ vọng gì vào chặng đường phát triển của đất nước trong thời gian tới?

GS.TS Vũ Văn Hiền: Khát vọng vươn lên trở thành quốc gia phát triển có thu nhập cao vào năm 2045 là hoàn toàn khả thi vì Việt Nam tiếp tục phát huy tinh thần đổi mới, giữ vững ổn định chính trị - xã hội, nâng cao năng lực nội sinh, tận dụng hiệu quả các cơ hội từ hội nhập quốc tế và chuyển đổi công nghệ. Những yếu tố về thiên thời, địa lợi, nhân hòa đều có, tôi tin là đất nước sẽ có những cơ hội để phát triển và nhất định sẽ phát triển tốt đẹp hơn trước. Thành công của 40 năm Đổi mới là kỳ tích mang tầm thời đại, kiến tạo một cơ đồ vững chắc đầy năng lượng để Việt Nam tự tin bước vào kỷ nguyên vươn mình của dân tộc, vì hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh, hạnh phúc, vững bước đi lên chủ nghĩa xã hội.

PV: Trân trọng cảm ơn ông về cuộc trò chuyện này!

Ngọc Vũ/VOV.VN

Nguồn VOV : https://vov.vn/chinh-tri/40-nam-doi-moi-thanh-tuu-bai-hoc-va-khat-vong-phat-trien-post1261607.vov