AI 'thanh lọc' thị trường lao động, ngành nghề lương cao

9 giờ trướcBài gốc

Nhân viên chăm sóc khách hàng, tư vấn tài chính,... đang dần bị AI thay thế. Ảnh minh họa

Những tấm bằng "ngàn đô" lép vế trước AI

Tại một quán cà phê sang trọng ở phường Sài Gòn, TP.HCM, chị Huỳnh Kiều Lan (35 tuổi), nguyên Trưởng nhóm phân tích dữ liệu của một công ty tài chính lớn, nhìn vào màn hình laptop với một nụ cười chua chát. Cách đây một năm, mức lương 50 triệu đồng/tháng cùng các đặc quyền quản lý khiến chị tin rằng sự nghiệp của mình là "bất khả xâm phạm". Thế nhưng, sự xuất hiện của AI tạo sinh (GenAI) đã thay đổi tất cả chỉ trong vòng vài tháng. Bộ phận của chị Lan từ 15 nhân sự nay chỉ còn lại 3 người, vì AI có khả năng thực hiện 80% các báo cáo phân tích và dự báo thị trường mà chị từng mất hàng tuần để hoàn thành. Câu chuyện của chị Lan không phải là cá biệt; nó là tín hiệu báo trước cho một cuộc chuyển dịch việc làm sâu sắc đang quét qua thị trường lao động Việt Nam.

Từ trước đến nay, chúng ta thường tin rằng chỉ những lao động chân tay, kỹ năng thấp mới dễ bị thay thế bởi máy móc. Tuy nhiên, các báo cáo nghiên cứu mới nhất năm 2025-2026 cho thấy một thực tế: AI đang nhắm trực tiếp vào những công việc đòi hỏi trình độ cao, tư duy phức tạp - đây vốn là thế mạnh của lao động trí óc có thu nhập cao.

Theo báo cáo từ Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO), ngành Tài chính và Bảo hiểm tại Việt Nam đang đứng trước rủi ro tự động hóa mạnh mẽ nhất với tỷ lệ ảnh hưởng lên tới 82,60%. Những chuyên viên phân tích rủi ro, môi giới chứng khoán hay quản lý hồ sơ, là những vị trí từng là mơ ước của hàng triệu sinh viên, nay phải đối mặt với các thuật toán có khả năng xử lý thông tin chuẩn hóa với tốc độ và độ chính xác vượt xa con người.

Lĩnh vực Marketing, Truyền thông và Quảng cáo đang trải qua một cuộc "thanh lọc" khốc liệt của AI. Ảnh minh họa

Không dừng lại ở đó, lĩnh vực Marketing, Truyền thông và Quảng cáo cũng đang trải qua một cuộc "thanh lọc" khốc liệt. Anh Võ Minh Hoàng, một Senior Copywriter (chuyên gia viết nội dung quảng cáo/marketing), chia sẻ rằng trước đây anh có thể đòi hỏi mức lương 2.000 USD nhờ khả năng sáng tạo nội dung. Nhưng nay, các công cụ AI như ChatGPT hay Gemini có thể tạo ra hàng trăm phương án kịch bản và thông điệp quảng cáo chỉ trong vài giây. Khảo sát cho thấy có tới 46,3% lao động trong nhóm phi IT đang sử dụng AI để viết nội dung và phát triển ý tưởng hàng ngày. Khi AI có thể làm thay "phần xác" của sự sáng tạo, giá trị của những người làm nghề viết lách thuần túy đang bị kéo xuống thấp kỷ lục.

Theo Khảo sát về Lực lượng lao động toàn cầu năm 2025 – Báo cáo Việt Nam của PwC với trên 1.000 người lao động cho thấy một bức tranh tâm lý phức tạp. Mặc dù 81% người lao động Việt cảm thấy hài lòng với công việc hiện tại, cao hơn mức trung bình toàn cầu, nhưng ẩn sau đó là những áp lực tài chính và sự mệt mỏi đang gia tăng. Đặc biệt, thế hệ Gen Z, nhóm lao động trẻ và nhạy bén nhất lại là những người lo ngại nhất về tính ổn định của sự nghiệp trong kỷ nguyên số.

Sự lo lắng này là có cơ sở, bởi theo dự báo, giai đoạn 2025-2030 sẽ chứng kiến quá trình tái cấu trúc việc làm quy mô lớn tại Việt Nam. Nhóm nhân viên hỗ trợ hành chính đối mặt với rủi ro thất nghiệp cao nhất, chiếm tới 84,4% tổng số việc làm bị ảnh hưởng nặng nề bởi GenAI trên cả nước. Ngay cả trong ngành IT, nơi tưởng chừng là "vùng an toàn", các doanh nghiệp cũng đang ưu tiên tuyển dụng các kỹ sư AI và lập trình viên bậc cao, trong khi những vị trí lập trình cơ bản bắt đầu bị thay thế bởi khả năng tự viết mã nguồn của AI (chiếm 51,6% nhiệm vụ chuyên môn IT).

"Sống sót" nhờ tái cấu trúc kỹ năng

Đứng trước cơn bão AI, thị trường lao động Việt Nam không chỉ có sự mất đi mà còn có sự tái sinh. Các chuyên gia nhận định AI không làm mất việc làm hàng loạt ngay lập tức mà chủ yếu là tái cấu trúc nhiệm vụ. Mức lương cho các vị trí liên quan đến AI đang "nhảy múa" ở mức cao ngất ngưởng để thu hút nhân tài. Một kỹ sư AI có từ 3-5 năm kinh nghiệm tại Việt Nam hiện có thể nhận mức đãi ngộ từ 2.000 đến 3.500 USD/tháng. Thậm chí, các lập trình viên Backend/Frontend nếu biết tích hợp hệ thống AI (như RAG, Vector Database) có thể đàm phán mức lương cao hơn mặt bằng chung từ 15-20%.

Ảnh minh họa

Để thích ứng, theo khuyến nghị, người lao động cần phải trang bị những kỹ năng mà máy móc chưa thể bắt chước hoàn hảo: quản lý, xây dựng mối quan hệ, đàm phán và tư duy phản biện.

Thực tế tại Việt Nam cho thấy, 88% nhân viên lao động trí óc đã bắt đầu tích hợp AI vào quy trình làm việc hằng ngày để tiết kiệm trung bình 32 ngày làm việc mỗi năm (theo khảo sát của Microsoft & LinkedIn - 2024). Tuy nhiên, khoảng trống về kỹ năng vẫn còn rất lớn khi gần 71% lực lượng lao động quốc gia chưa qua đào tạo chuyên môn kỹ thuật có bằng cấp. Đây chính là "gót chân Achilles" khiến nhiều người dễ bị tổn thương trước làn sóng tự động hóa.

Thị trường lao động Việt Nam đang đứng trước một bài toán kép: vừa tận dụng AI để tăng năng suất (ước tính đóng góp 12% GDP vào năm 2030), vừa phải kiểm soát rủi ro dịch chuyển việc làm.

Đối với mỗi cá nhân, kỷ nguyên AI không phải là dấu chấm hết cho nghề nghiệp, mà là một lời mời gọi để bước ra khỏi vùng an toàn. Những ngành nghề lương cao có thể biến mất, nhưng nhu cầu về những con người có khả năng cộng tác hiệu quả với máy móc và giữ vững những giá trị nhân bản độc nhất sẽ luôn tồn tại. Thay vì lo sợ bị thay thế, người lao động cần chủ động làm chủ "trợ lý" AI để biến nó thành đòn bẩy cho sự nghiệp của chính mình.

HTK

Nguồn Phụ Nữ VN : https://phunuvietnam.vn/ai-thanh-loc-thi-truong-lao-dong-nganh-nghe-luong-cao-238260510123706814.htm