AI 'truy tìm' vi khuẩn lao: Cách mạng công nghệ chống lao tại Việt Nam

3 giờ trướcBài gốc

Sự kết hợp giữa trí tuệ nhân tạo (AI) và công nghệ GeneXpert đang tạo ra bước đột phá trong tầm soát bệnh lao tại Việt Nam. Với mục tiêu phát hiện sớm 184.000 ca mắc mỗi năm, y tế nước nhà đang hướng tới lộ trình xóa sổ căn bệnh này vào năm 2035.

Gánh nặng dịch tễ và sự "tàng hình" của vi khuẩn Koch

Suốt hàng thế kỷ, vi khuẩn lao (Mycobacterium tuberculosis) luôn là "bóng ma" thách thức nền y học nhân loại. Dù thế giới đã bước vào kỷ nguyên công nghệ sinh học và y học chính xác, bệnh lao vẫn âm thầm gieo rắc nỗi đau và là một trong những nguyên nhân gây tử vong hàng đầu.

Vi khuẩn Mycobacterium tuberculosis gây ra bệnh lao - Ảnh: minh họa

Tại Việt Nam, cuộc chiến này đang bước sang một chương mới mang tính lịch sử. Theo dữ liệu từ Chương trình Chống lao Quốc gia công bố vào tháng 3.2026, nước ta xếp thứ 12 trong 30 quốc gia có gánh nặng bệnh lao cao nhất thế giới và đứng thứ 10 về gánh nặng lao kháng thuốc.

Mỗi năm, Việt Nam ghi nhận khoảng 184.000 ca mắc mới và gần 10.000 ca lao kháng thuốc đặc biệt nguy hiểm. Số ca tử vong hàng năm lên tới 12.000 người, vượt xa con số tử vong do tai nạn giao thông. Khu vực phía Nam chịu áp lực lớn nhất khi chiếm đến 60% tổng số ca mắc cả nước.

TS-BS Đinh Văn Lượng, Giám đốc Bệnh viện Phổi Trung ương, nhận định khó khăn lớn nhất nằm ở khả năng "tàng hình" của vi khuẩn. Thống kê cho thấy gần 40% người mắc bệnh trong cộng đồng hoàn toàn không có triệu chứng lâm sàng rõ rệt. Họ vô tình trở thành nguồn lây nhiễm cho gia đình và xã hội. Hệ quả là năm 2024, toàn hệ thống chỉ phát hiện được khoảng 113.000 ca, mới đạt hơn 60% số ca bệnh thực tế. Việt Nam cần một "mắt thần" công nghệ để nhìn xuyên thấu các triệu chứng mơ hồ này.

Đòn bẩy chính sách và sức mạnh của "Chiến lược 2X"

Từ năm 2026, theo Nghị quyết 72-NQ/TW của Bộ Chính trị, mọi người dân đều được quyền khám sức khỏe định kỳ hoặc tầm soát lao miễn phí ít nhất một lần mỗi năm. Đây là bước chuyển mình từ thế thụ động sang chủ động truy tìm ca bệnh ngay tại cộng đồng qua mạng lưới y tế cơ sở.

Cốt lõi của cuộc cách mạng này là "Chiến lược 2X" – kết hợp giữa máy chụp X-quang và hệ thống xét nghiệm GeneXpert, với AI là "vũ khí" sắc bén nhất.

AI được tích hợp trực tiếp vào quy trình sàng lọc, đóng vai trò như một chuyên gia chẩn đoán hình ảnh siêu tốc.

Hiện tại, 500 máy xét nghiệm sinh học phân tử GeneXpert đã được triển khai đồng bộ khắp 34 tỉnh thành trọng điểm. Khi người dân chụp X-quang phổi, phần mềm AI sẽ ngay lập tức phân tích và nhận diện những tổn thương siêu nhỏ mà mắt thường có thể bỏ sót. Nhận được cảnh báo từ AI, bệnh nhân sẽ được xét nghiệm GeneXpert để tìm ADN vi khuẩn lao chỉ trong vài giờ, thay vì chờ đợi nuôi cấy hàng tuần. Quy trình này tạo ra một màng lọc y tế thông minh, giúp người dân không phải chịu đựng các xét nghiệm xâm lấn không cần thiết và giúp y tế tối ưu hóa nguồn lực.

Nhờ chiến lược này, năm 2025 ghi nhận tỷ lệ phát hiện bệnh tăng gần 5% (đạt hơn 119.000 ca), với 75% bệnh nhân có bằng chứng vi khuẩn. Đặc biệt, tỷ lệ điều trị thành công tại Việt Nam luôn duy trì trên 90%, vượt mức trung bình toàn cầu.

Khát vọng Việt Nam không bệnh lao

Cuộc chiến y khoa không chỉ diễn ra tại bệnh viện mà còn trải dài đến những vùng sâu, vùng xa. Với 45 xe X-quang lưu động, Chương trình Chống lao Quốc gia đã mang công nghệ đỉnh cao đến tận nhà người dân, giúp xóa tan sự kỳ thị về căn bệnh từng bị gán mác là "bệnh nghèo".

Tầm nhìn của y tế Việt Nam còn vươn xa hơn khi Bệnh viện Phổi Trung ương đã lồng ghép tầm soát lao với các bệnh hô hấp khác như COPD, hen phế quản và ung thư phổi. TS-BS Đinh Văn Lượng khẳng định: “Cách tiếp cận đa mục tiêu này giúp tiết kiệm ngân sách và bảo vệ lá phổi người dân toàn diện hơn”.

Trong tương lai gần, mỗi công dân sẽ sở hữu một hồ sơ sức khỏe điện tử để theo dõi sát sao diễn biến bệnh lý trọn đời. Chính phủ cũng đặt mục tiêu mỗi tỉnh thành có ít nhất một bệnh viện chuyên sâu về lao và bệnh phổi, đồng thời đưa AI vào đào tạo y khoa để đảm bảo yếu tố nhân văn khi vận hành công nghệ.

Dù lao kháng thuốc và chi phí điều trị vẫn là thách thức lớn, nhưng với thông điệp "Quốc gia dẫn dắt – Người dân đồng hành" của năm 2026, Việt Nam hoàn toàn tự tin vào mục tiêu chấm dứt bệnh lao vào năm 2035. Việc ứng dụng AI không chỉ là tiến bộ kỹ thuật mà còn là lời khẳng định nhân văn: Không để ai phải chết vì một căn bệnh có thể chữa khỏi.

Hồ Quang

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ai-truy-tim-vi-khuan-lao-cach-mang-cong-nghe-chong-lao-tai-viet-nam-248940.html