Mô hình của làng Guyang-ri là thí điểm của chương trình "làng thu nhập từ điện mặt trời" tại Hàn Quốc. Ảnh: Hợp tác xã điện mặt trời làng Guyang-ri
Tại làng Guyang-ri, cách Seoul khoảng 90 phút lái xe, một hệ thống điện mặt trời công suất 1 MW đang tạo ra thay đổi rõ rệt trong đời sống người dân. Khoản lợi nhuận khoảng 10 triệu won (6.800 USD)/tháng được dùng để tổ chức bữa trưa miễn phí sáu ngày/tuần cho cư dân.
Trưởng làng Jeon Joo-young cho biết: “Người dân ăn trưa cùng nhau mỗi ngày nên gặp mặt, trò chuyện thường xuyên. Tình cảm và sự gắn kết giữa các cư dân trở nên bền chặt hơn”.
Ông nói thêm, trước đây làng không có nhà hàng và thiếu các tiện ích sinh hoạt chung. Từ khi dự án vận hành năm 2022, nguồn thu điện mặt trời đã được dùng cho bữa ăn, xe buýt phục vụ người cao tuổi và các hoạt động cộng đồng.
“Nếu chia tiền trực tiếp sẽ làm giảm tính gắn kết giữa người dân,” ông nói.
Mô hình này đang được xem là thí điểm cho chương trình “làng thu nhập từ điện mặt trời”, với mục tiêu mở rộng lên 2.500 làng vào năm 2030. Riêng năm nay, chính phủ dự kiến triển khai khoảng 700 làng, tăng mạnh so với khoảng 150 làng hiện có.
Bộ trưởng Khí hậu, Năng lượng và Môi trường Kim Sung-whan cho biết: “Trên toàn thế giới, chiến tranh Trung Đông đang thúc đẩy nhanh hơn quá trình chuyển đổi năng lượng tái tạo, vì vậy Hàn Quốc cũng cần đẩy nhanh tiến trình này”.
Tổng thống Lee Jae Myung coi phụ thuộc năng lượng nhập khẩu là điểm yếu chiến lược, trong bối cảnh Hàn Quốc nhập hơn 90% năng lượng sơ cấp, với khoảng 70% dầu thô đi qua Eo biển Hormuz.
Chính phủ đặt mục tiêu đạt 20% điện từ năng lượng tái tạo vào năm 2030 và loại bỏ dần than vào năm 2040, đồng thời thừa nhận tốc độ triển khai đang được đẩy nhanh dưới áp lực khủng hoảng.
Một gói ngân sách bổ sung khoảng 500 tỷ won (338 triệu USD) được phân bổ cho nâng cấp lưới điện và chuyển đổi năng lượng, đồng thời nâng tổng hỗ trợ hằng năm lên mức 1,1 nghìn tỷ won (743 triệu USD). Ngoài ra, 400 tỷ won (270 triệu USD) vốn vay ưu đãi cũng được dành để mở rộng mô hình làng điện mặt trời.
Tuy nhiên, quá trình mở rộng đang gặp trở ngại lớn khi nhiều khu vực phía nam và tây nam – nơi tập trung điện gió và điện mặt trời – đã gần chạm giới hạn lưới điện, khiến nhiều dự án phải chờ đấu nối.
Theo chuyên gia môi trường Gahee Hanm thuộc tổ chức Solutions for Our Climate (tạm dịch Giải pháp vì khí hậu), chính sách năng lượng của Hàn Quốc đang tồn tại song song giữa thúc đẩy chuyển đổi và duy trì trợ giá nhiên liệu truyền thống. Bà cho rằng điều này tạo ra mâu thuẫn khi “vừa kêu gọi tiết kiệm năng lượng, vừa giữ giá năng lượng thấp”.
Bà cho biết khoảng 5 nghìn tỷ won (3,4 tỷ USD) đang được dùng để hỗ trợ nhiên liệu hóa thạch, trong khi chỉ khoảng 500 tỷ won dành cho chuyển đổi năng lượng.
Chính phủ cũng trì hoãn đóng cửa một số nhà máy than và khởi động lại một số lò phản ứng hạt nhân để đảm bảo ổn định hệ thống điện. Các nhà máy than vẫn sẽ nhận các khoản thanh toán duy trì công suất sau năm 2040 để làm dự phòng.
Theo giới chuyên gia, cơ hội tăng tốc chuyển đổi đang mở ra trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng, nhưng việc Hàn Quốc có tận dụng được hay không sẽ quyết định tương lai năng lượng của nước này.
Đỗ Hương