Ba 'chân kiềng' ngành ô tô đồng loạt kiến nghị lên Thủ tướng

3 giờ trướcBài gốc

Khi "tấm khiên" của ô tô bị đề nghị tháo bỏ

Đây không chỉ là câu chuyện về thủ tục hành chính, mà là bài toán định vị tương lai của Việt Nam trên bản đồ công nghiệp toàn cầu.

Suốt nhiều thập kỷ, ngành sản xuất, lắp ráp và nhập khẩu ô tô tại Việt Nam luôn được đặt trong "lồng kính" của các quy định nghiêm ngặt. Tuy nhiên, dự thảo mới nhất của Bộ Tài chính về việc cắt giảm, đơn giản hóa điều kiện kinh doanh đã tạo nên một cơn địa chấn.

Việc đề xuất loại bỏ ngành nghề này khỏi danh mục đầu tư kinh doanh có điều kiện được xem là một bước đi "táo bạo" nhằm hiện thực hóa mục tiêu giảm chi phí tuân thủ, khơi thông nguồn lực xã hội.

Ngay lập tức, ba "chân kiềng" của ngành ô tô nội địa là Thaco, TC Group và VinFast đã đồng loạt gửi kiến nghị lên Thủ tướng. Họ cho rằng, ô tô không đơn thuần là một món hàng tiêu dùng, mà là một sản phẩm kết tinh của công nghệ, an toàn và trách nhiệm quốc gia.

Lo sức ép cạnh tranh và chiến lược phát triển ô tô bị ảnh hưởng, ba "ông lớn" trong ngành đề nghị giữ ô tô trong danh mục "kinh doanh có điều kiện".

Theo Tập đoàn Thaco, việc đáp ứng các điều kiện về nhà xưởng, dây chuyền và cơ sở bảo trì không phải là một thủ tục rườm rà, mà là cam kết về chất lượng. Một chiếc xe lỗi không chỉ gây thiệt hại về tài chính mà còn là mối đe dọa trực tiếp đến tính mạng con người và môi trường.

"Người tiêu dùng cần được bảo đảm quyền tiếp cận các nhà sản xuất có đủ năng lực về bảo hành, cung ứng linh kiện và triệu hồi sản phẩm lỗi", Thaco nhấn mạnh trong văn bản kiến nghị.

Đồng quan điểm, VinFast lo ngại rằng nếu nới lỏng quá mức, thị trường sẽ đón nhận những doanh nghiệp "tay không bắt giặc", những đơn vị nhập khẩu không có hệ thống hậu mãi, gây rủi ro cực lớn cho người mua khi chiếc xe gặp sự cố kỹ thuật phức tạp.

Nguy cơ "rỗng hóa" và lẩn tránh xuất xứ

Một vấn đề mang tính chiến lược mà Bộ Công Thương và các doanh nghiệp nội địa cùng lo ngại chính là sự sụp đổ của chuỗi cung ứng vừa mới hình thành.

Kịch bản "lắp ráp hờ": Nếu không còn điều kiện kinh doanh, doanh nghiệp có thể nhập khẩu các bộ phận đã hoàn thiện tới 90% và chỉ thực hiện vài thao tác lắp ráp đơn giản. Điều này triệt tiêu hoàn toàn động lực nội địa hóa, vốn đã nhích dần lên mức hơn 400 nhà cung ứng cấp 1 như hiện nay.

Bẫy lẩn tránh thuế quan: Bộ Công Thương cảnh báo về tình trạng dư thừa công suất từ các quốc gia láng giềng. Việt Nam có nguy cơ trở thành "trạm trung chuyển" cho hàng hóa nước ngoài gắn mác "Made in Vietnam" để lẩn tránh thuế, từ đó khiến các ngành xuất khẩu khác của ta bị vạ lây bởi các lệnh trừng phạt quốc tế.

Sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước liên tục tăng, từ 323.892 xe năm trong 2020 lên khoảng hơn 500.000 xe trong năm 2025.

Ngược lại với nỗi lo lớn của các doanh nghiệp, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI) lại đưa ra những lập luận dựa trên nguyên lý thị trường và xu thế cải cách toàn cầu.

VCCI cho rằng hiện nay Việt Nam đã có một hệ thống "hậu kiểm" đủ mạnh. Mọi chiếc xe muốn lăn bánh đều phải đi qua "lưới lọc" của hệ thống đăng kiểm và các quy chuẩn kỹ thuật quốc gia.

Do đó, giấy phép kinh doanh có điều kiện thực chất là một lớp "tiền kiểm" chồng chéo, làm tăng chi phí mà không mang lại thêm giá trị bảo vệ thực tế.

Theo VCCI, giá ô tô tại Việt Nam vẫn thuộc nhóm cao nhất khu vực ASEAN. Rào cản gia nhập thị trường quá cao đã giúp một số ít doanh nghiệp lớn chi phối thị trường, hạn chế sự cạnh tranh và tước đi cơ hội sở hữu xe của đại đa số người dân.

"Việc dùng điều kiện kinh doanh như một hàng rào kỹ thuật trá hình không còn phù hợp với các cam kết quốc tế và không phải là công cụ hiệu quả để thúc đẩy nội địa hóa", VCCI khẳng định.

Trao đổi về vấn đề này, các chuyên gia kinh tế cho rằng Việt Nam đang đứng trước ngã ba đường. Một bên là bảo hộ để nuôi dưỡng các "sếu đầu đàn", một bên là mở cửa để kích thích cạnh tranh.

Luật sư Nguyễn Đức Minh (một luật sư kinh tế và cũng là chuyên gia tư vấn lao động tại Hà Nội) nhận định: "Chúng ta không thể bảo hộ mãi bằng các rào cản hành chính cứng nhắc. Tuy nhiên, việc bãi bỏ cũng không nên diễn ra theo kiểu 'đánh úp' chính sách.

Cần chuyển dịch từ quản lý bằng giấy phép sang quản lý bằng tiêu chuẩn. Nghĩa là, nhà nước không cần quan tâm anh có bao nhiêu mét vuông nhà xưởng, nhưng sản phẩm của anh ra đời phải đạt tiêu chuẩn Euro 5, phải có cam kết triệu hồi và bảo hành đủ mạnh".

Đồng quan điểm, các chuyên gia kinh tế cũng lưu ý rằng trong kỷ nguyên xe điện và xe tự hành, những quy định cũ về dây chuyền hàn, sơn truyền thống sẽ trở thành rào cản cho các startup công nghệ mới.

Việt Nam cần một hành lang pháp lý linh hoạt hơn, tập trung vào hậu kiểm và trách nhiệm dân sự của nhà sản xuất thay vì kiểm soát đầu vào theo kiểu "xin - cho".

Số liệu thống kê cho thấy ngành ô tô hiện đóng góp trên 3% GDP và tạo việc làm cho khoảng 200.000 lao động. Sản lượng xe sản xuất, lắp ráp trong nước liên tục tăng, từ 323.892 xe năm trong 2020 lên khoảng hơn 500.000 xe trong năm 2025, chiếm khoảng 65-75% tổng số xe bán ra.

Quyết định của Thủ tướng và các bộ ngành trong thời gian tới về việc có giữ ngành ô tô trong danh mục "kinh doanh có điều kiện" hay không sẽ là thông điệp quan trọng gửi đến các nhà đầu tư.

Nếu giữ lại, đó phải là một bộ điều kiện thông minh, tập trung vào kỹ thuật và an toàn môi trường thay vì rào cản hành chính. Nếu bãi bỏ, Chính phủ cần có ngay các công cụ phòng vệ thương mại sắc bén để bảo vệ sản xuất nội địa trước cơn lốc hàng giá rẻ từ bên ngoài.

Tuyết Nhung

Nguồn Một Thế Giới : https://1thegioi.vn/ba-chan-kieng-nganh-o-to-dong-loat-kien-nghi-len-thu-tuong-251266.html