Ba lợi thế giúp Iran ở 'kèo trên' trước Mỹ tại Hormuz

3 giờ trướcBài gốc

Iran đang nắm một loạt lợi thế để kiểm soát eo biển Hormuz. Ảnh: CNN

Eo biển Hormuz gần như đã bị “đóng băng” trong suốt gần 4 tuần qua, khiến thị trường dầu mỏ toàn cầu rơi vào hỗn loạn, và vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc rõ ràng.

Các mối đe dọa và cuộc tấn công của Iran nhằm vào tàu thuyền tại Vùng Vịnh đã đẩy rủi ro lên mức cao đến mức gần như toàn bộ hoạt động vận tải qua tuyến đường biển hẹp này bị đình trệ. Đây vốn là tuyến vận chuyển chính của khoảng 20% nguồn cung dầu và khí đốt toàn cầu, cùng với phân bón phục vụ sản xuất nông nghiệp.

Khi khủng hoảng năng lượng ngày càng nghiêm trọng, Tổng thống Mỹ Donald Trump vừa thúc đẩy các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt phong tỏa, vừa điều thêm hàng nghìn binh sĩ tới Trung Đông, đồng thời cân nhắc khả năng hải quân Mỹ hộ tống các tàu chở dầu.

Tuy nhiên, Iran vẫn nắm giữ lợi thế trên nhiều phương diện - một phần nhờ các phương thức tác chiến phi đối xứng như drone giá rẻ và thủy lôi, phần khác đến từ yếu tố địa lý. Sự kết hợp này khiến Mỹ và các nước khác gặp nhiều khó khăn trong việc bảo vệ tàu thuyền hoặc đảm bảo an ninh quân sự cho eo biển.

Không chỉ vậy, việc kiểm soát tuyến đường này còn mang lại lợi ích kinh tế cho Iran. Các quan chức Iran cho biết họ sẽ tiếp tục thu phí đối với một số tàu chở dầu để đảm bảo “an toàn” khi đi qua eo biển, sau khi có báo cáo cho thấy ít nhất hai tàu đã trả số tiền lớn để được phép vượt qua.

Địa lý – “vũ khí tự nhiên” của Iran

Theo công ty phân tích vận tải biển Vortexa, eo biển Hormuz chỉ rộng khoảng 24 dặm (gần 39 km) tại điểm hẹp nhất, và phần lớn tàu thuyền phải đi qua hai luồng vận tải chính còn hẹp hơn nữa.

“Đây được gọi là ‘điểm nghẽn’ là có lý do. Có nhiều điểm nghẽn trên thế giới, nhưng đây có thể là một trong những nơi khó xử lý nhất vì gần như không có tuyến thay thế", Nick Childs, chuyên gia tại Viện Nghiên cứu Chiến lược Quốc tế (IISS), nhận định.

Không gian hạn chế khiến tàu thuyền gần như không có khả năng cơ động. Trong đại dương rộng lớn, tàu có thể đổi hướng để tránh nguy hiểm, nhưng tại một eo biển hẹp, điều đó gần như bất khả thi.

Điều này tạo ra một “vùng tiêu diệt” tiềm tàng, nơi thời gian cảnh báo trước khi bị tấn công có thể chỉ tính bằng giây. Iran không cần phải truy tìm mục tiêu, họ chỉ cần “chờ sẵn”.

Ngoài ra, Iran sở hữu hơn 1.600 km bờ biển, từ đó có thể triển khai tên lửa chống hạm. Các bệ phóng này có tính cơ động cao, khó bị phát hiện và phá hủy. Địa hình phía bắc eo biển - gồm núi, đồi, thung lũng và các đảo - càng giúp Iran dễ dàng che giấu vũ khí và tăng độ khó cho đối phương trong việc phát hiện mối đe dọa.

Những mối đe dọa mà tàu thuyền phải đối mặt

Các chuyên gia cho rằng năng lực tấn công tàu thương mại của Iran đã suy giảm phần nào kể từ khi chiến sự bắt đầu. Tuy nhiên, rủi ro vẫn không thể bị loại bỏ hoàn toàn.

“Không thể giảm rủi ro về 0. Các tàu vẫn sẽ đối mặt với một mức độ đe dọa nhất định từ nhiều hệ thống vũ khí khác nhau", một chuyên gia nhận định.

Do tính chất phức tạp của các mối đe dọa, bất kỳ chiến dịch hộ tống nào cũng cần vượt xa mô hình truyền thống. Thay vì chỉ có tàu chiến đi trước và sau, các lực lượng có thể phải triển khai hệ thống phòng thủ nhiều lớp, bao gồm giám sát bằng vệ tinh, máy bay tuần tra và drone.

Mỹ đã làm suy yếu đáng kể năng lực hải quân truyền thống của Iran, nhưng mối đe dọa lớn nhất vẫn đến từ các phương tiện phi đối xứng như tàu tấn công nhanh, drone và thậm chí tàu không người lái chứa chất nổ.

Bản đồ khu vực vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Nguồn: CNN

Iran cũng có thể triển khai thủy lôi một cách kín đáo, chẳng hạn thả từ những con thuyền nhỏ trông có vẻ vô hại. Ngoài ra, các tàu ngầm mini hoạt động ở vùng nước nông cũng là một yếu tố khó lường.

Các đồng minh của Mỹ như Anh, Pháp và Bahrain cũng đang xây dựng kế hoạch nhằm bảo vệ hoạt động vận tải biển quốc tế tại khu vực.

Cục diện hiện tại và những tính toán chiến lược

Iran đã tấn công ít nhất 19 tàu thuyền tại khu vực eo biển Hormuz, vịnh Ba Tư và vịnh Oman. Tuy nhiên, để đạt mục tiêu gây gián đoạn thương mại năng lượng toàn cầu, Tehran không nhất thiết phải phá hủy tàu - chỉ cần duy trì mức độ rủi ro đủ cao là các công ty vận tải đã ngần ngại quay trở lại.

Một số tàu có liên hệ với Iran, Trung Quốc, Ấn Độ và Pakistan vẫn vượt qua được eo biển. Iran cũng tuyên bố các tàu “không thù địch” có thể đi qua nếu phối hợp với cơ quan chức năng nước này.

Ngay cả khi hoạt động vận tải được nối lại hoàn toàn, quá trình giải tỏa ách tắc cũng sẽ mất nhiều thời gian. Hiện có gần 2.000 tàu bị mắc kẹt trong vịnh Ba Tư, theo Tổ chức Hàng hải Quốc tế.

Trong khi đó, Mỹ vừa thúc đẩy đàm phán, vừa tăng cường hiện diện quân sự. Các đơn vị thủy quân lục chiến và nhóm tác chiến đổ bộ đang được điều tới khu vực, làm dấy lên suy đoán về khả năng mở rộng chiến dịch.

Dù Washington chưa có kế hoạch triển khai lực lượng trên bộ, việc điều động khí tài quân sự vẫn được xem là cách gây sức ép nhằm thay đổi tính toán của Iran.

Tổng thống Trump cũng cảnh báo sẽ tấn công thêm các mục tiêu liên quan đến ngành dầu mỏ Iran nếu nước này tiếp tục phong tỏa eo biển Hormuz - một bước đi có thể đẩy xung đột leo thang hơn nữa.

Thu Hằng/Báo Tin tức và Dân tộc

Nguồn Tin Tức TTXVN : https://baotintuc.vn/the-gioi/ba-loi-the-giup-iran-o-keo-tren-truoc-my-tai-hormuz-20260327160621179.htm