Bắc Cực: Không gian cạnh tranh chiến lược mới giữa các cường quốc

3 giờ trướcBài gốc

Tám quốc gia ven Bắc Cực gồm Nga, Mỹ, Canada, Đan Mạch, Na Uy, Thụy Điển, Phần Lan và Iceland đang đẩy mạnh triển khai lực lượng quân sự, nhằm giành thế chủ động trong cạnh tranh chiến lược tại khu vực cực địa.

Quang cảnh thành phố Nuuk, Greenland, ngày 1-1-2025. Ảnh: Kyodo/TTXVN

Nga củng cố “pháo đài Bắc Cực”

Nga là quốc gia có lợi thế địa chiến lược nổi bật tại Bắc Cực. Từ năm 2005, Moskva đã tái khởi động và nâng cấp hàng chục căn cứ quân sự từ thời Liên Xô, hình thành mạng lưới phòng thủ chiều sâu tại các khu vực nằm trong Vòng Bắc Cực và trên các đảo ven biển.

Bãi thử hạt nhân Novaya Zemlya, dù không tiến hành vụ nổ hạt nhân nào kể từ năm 1990, vẫn duy trì trạng thái sẵn sàng chiến đấu cao. Tháng 10-2025, quân đội Nga thử nghiệm tại đây tên lửa hành trình chạy bằng năng lượng hạt nhân “Burevestnik”, được cho là có tầm bắn lên tới 14.000km.

Bán đảo Kola giữ vai trò đặc biệt quan trọng trong bố trí chiến lược của Nga, nơi tập trung khoảng hai phần ba lực lượng răn đe hạt nhân chiến lược thứ hai. Bộ Tư lệnh Hạm đội phương Bắc đặt tại đây, trực tiếp chỉ huy một nửa số tàu ngầm hạt nhân chiến lược của Nga. Theo đánh giá của Moskva, bảo đảm tuyến đường từ biển Barents ra Đại Tây Dương cho Hạm đội phương Bắc là nhiệm vụ then chốt nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia.

Mỹ và Canada tăng cường phòng thủ hướng Bắc

Mỹ và Canada dựa vào Bộ Tư lệnh phòng không Bắc Mỹ (NORAD) để thúc đẩy hiện đại hóa, từng bước dịch chuyển trọng tâm phòng không, phòng thủ tên lửa của lục địa Bắc Mỹ lên hướng Bắc Cực.

Canada đang triển khai kế hoạch mua sắm hai hệ thống radar vượt đường chân trời, trong đó hệ thống đầu tiên dự kiến đạt năng lực tác chiến ban đầu vào năm 2028, tập trung giám sát hoạt động của các phương tiện bay tại khu vực cực địa. Mỹ thúc đẩy xây dựng hệ thống phòng thủ tên lửa “Vòm Vàng”, coi Greenland là điểm tựa chiến lược quan trọng. Dựa trên thỏa thuận với Đan Mạch, quân đội Mỹ vận hành Căn cứ Không gian Pituffik tại phía bắc Greenland.

Tại Alaska, Mỹ duy trì 8 căn cứ quân sự với khoảng 22.000 quân nhân đồn trú, chủ yếu nằm ngoài Vòng Bắc Cực, đóng vai trò lực lượng dự bị chiến dịch có khả năng chi viện cho khu vực này. Canada có 5 căn cứ trong Vòng Bắc Cực, trong đó căn cứ Alert là điểm định cư thường trú có người ở vĩ độ cao nhất thế giới, thực hiện nhiệm vụ thu thập tình báo tín hiệu. Ngoài Vòng Bắc Cực, thành phố Yellowknife được Canada xây dựng thành trung tâm hậu cần cho các hoạt động quân sự tại Bắc Cực.

Phần Lan và Thụy Điển thay đổi cục diện sau khi gia nhập NATO

Việc Phần Lan và Thụy Điển gia nhập NATO đã làm thay đổi đáng kể cục diện chiến lược tại Bắc Cực, biến bán đảo Scandinavia thành tuyến đầu mới của liên minh.

Phần Lan duy trì căn cứ không quân gần thành phố Rovaniemi và triển khai lữ đoàn bộ binh săn bắn tại cực bắc vùng Lapland, chuyên tác chiến trong điều kiện khí hậu khắc nghiệt. Thụy Điển tuy không có căn cứ không quân lớn trong Vòng Bắc Cực, song căn cứ không quân Luleå–Kallax ở miền bắc nước này đã trở thành điểm trung chuyển cho hoạt động triển khai tiền phương và huấn luyện của máy bay ném bom Mỹ. Sau khi gia nhập NATO, Phần Lan và Thụy Điển tích cực thúc đẩy quá trình hội nhập lực lượng với NATO cả về chiến thuật và trang bị.

Bên cạnh đó, Na Uy giữ vai trò “người gác cổng” của NATO tại khu vực biển Bắc Cực, với nhiều cơ sở quân sự trong Vòng Bắc Cực, bao gồm căn cứ tiêm kích F-35 và các trung tâm tiếp nhận lực lượng tăng viện của liên minh.

Đan Mạch và Iceland: Những “chốt gác” đặc thù

Bộ Tư lệnh Bắc Cực liên hợp của Đan Mạch đặt tại thủ phủ Nuuk (Greenland), với khoảng 150 quân nhân thường trực. Đơn vị tuần tra chó kéo xe “Sirius” trực thuộc bộ tư lệnh này thực hiện nhiệm vụ trinh sát tại khu vực đông bắc Greenland.

Iceland không duy trì lực lượng vũ trang thường trực, chỉ có lực lượng bảo vệ bờ biển. Tuy nhiên, căn cứ không quân Keflavik vẫn giữ vai trò quan trọng khi là nơi luân phiên triển khai máy bay tuần tra chống ngầm P-8A của Mỹ và các lực lượng không quân NATO.

Có thể thấy, Bắc Cực không còn là “vùng biển hòa bình” như trước đây. Từ việc Nga củng cố mạng lưới căn cứ, Mỹ và Canada tái cấu trúc hệ thống radar, đến NATO tăng cường hợp nhất lực lượng tại sườn phía bắc, cạnh tranh tại Bắc Cực trong thời gian tới sẽ diễn ra gay gắt, tập trung vào kiểm soát ưu thế trên không, trên biển và các tuyến hàng hải chiến lược.

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/quan-su-the-gioi/tin-tuc/bac-cuc-khong-gian-canh-tranh-chien-luoc-moi-giua-cac-cuong-quoc-1024167