Bài toán chi phí trong cuộc đối đầu trên không: Ukraine đang thắng thế trước Nga?

4 giờ trướcBài gốc

Khi cuộc xung đột đã kéo dài gần 4 năm, Nga đang đẩy mạnh các chiến dịch không kích nhằm phá hủy những mục tiêu kinh tế và quân sự quan trọng của Ukraine. Trọng tâm trong nỗ lực này là dòng UAV Geran, vốn đang trở thành công cụ chủ lực trong các đợt tập kích của Moscow.

Geran là một loại máy bay không người lái cỡ lớn có tầm hoạt động lên đến 2.000 km và mang theo khoảng 40 kg thuốc nổ mạnh. Loại UAV này di chuyển chậm và bay thấp, phá hủy mục tiêu bằng cách lao thẳng vào mục tiêu và kích nổ đầu đạn. Các phiên bản ban đầu có giá ước tính khoảng 35.000 USD mỗi chiếc, cho phép Nga triển khai chúng với số lượng lớn. Tuy nhiên, máy bay không người lái này đã trải qua nhiều lần nâng cấp để luôn đi trước các biện pháp đối phó của Ukraine, khiến chi phí chế tạo chúng gia tăng đáng kể.

Một quân nhân Ukraine điều khiển UAV. Ảnh: Reuters

Những nâng cấp ban đầu của Nga cho UAV Geran

Khi được đưa vào sử dụng lần đầu vào cuối năm 2022, máy bay không người lái Geran nhanh chóng chứng tỏ hiệu quả đáng kể. Khi đó, hệ thống phòng không của Ukraine chỉ được tối ưu hóa để đối phó với số lượng hạn chế tên lửa hành trình và máy bay có người lái, chứ không phải trước các đợt tấn công ồ ạt bằng những phương tiện bay chậm, bay thấp. Trong giai đoạn này, lực lượng Nga thường triển khai Geran theo từng loạt tấn công phối hợp, đạt tỷ lệ đánh trúng mục tiêu tương đối cao.

Tuy nhiên, hiệu quả của phương thức này suy giảm rõ rệt trong năm 2023, khi Ukraine chuyển trọng tâm sang đối phó bằng tác chiến điện tử. Các lực lượng Ukraine ngày càng dựa nhiều hơn vào hệ thống gây nhiễu và giả mạo tín hiệu GPS, được bố trí xung quanh các đô thị trọng điểm và những cơ sở hạ tầng then chốt. Các biện pháp này làm gián đoạn hệ thống dẫn đường vệ tinh của Geran, khiến nhiều máy bay không người lái lệch khỏi quỹ đạo dự kiến. Những chiếc vượt qua được “lưới nhiễu” sau đó cũng thường xuyên bị các hệ thống phòng không mặt đất bắn hạ.

Trong suốt năm 2024, giới chức Ukraine báo cáo tỷ lệ đánh chặn hoặc vô hiệu hóa vượt quá 90% tại nhiều khu vực, thậm chí có những tháng chỉ còn rất ít máy bay không người lái tiếp cận được mục tiêu. Dẫu vậy, cách tiếp cận này cũng đặt ra gánh nặng lớn về chi phí, bởi cả tác chiến điện tử lẫn các hệ thống phòng không mặt đất đều đắt đỏ khi triển khai và đồng thời chúng cũng trở thành mục tiêu ưu tiên trong các đợt tấn công của Nga.

Để khắc phục thế bất lợi, Nga sau đó đã triển khai hàng loạt nâng cấp nhằm khôi phục và tăng cường độ tin cậy của hệ thống dẫn đường. Một trong những cải tiến quan trọng nhất là tích hợp mô-đun định vị vệ tinh Kometa-M, một bộ thu GPS được thiết kế để chống nhiễu và giả mạo tín hiệu. Mô-đun này sử dụng khả năng thu sóng đa băng tần, các thuật toán lọc tín hiệu tiên tiến cùng ăng-ten định hướng nhằm phân biệt tín hiệu vệ tinh hợp pháp với dữ liệu giả. Phiên bản ban đầu trang bị 4 ăng-ten bổ sung, sau đó tăng lên 8 và gần đây là 16, qua đó nâng cao đáng kể khả năng chống chế áp. Tuy nhiên, các cải tiến này cũng đẩy chi phí nền tảng lên cao, bởi mô-đun Kometa-M được cho là có giá gần tương đương phần chi phí còn lại của một chiếc Geran.

Song song với đó, Nga cũng điều chỉnh một số biến thể Geran để cho phép điều khiển từ xa. Trong các kịch bản này, nếu máy bay không người lái mất tín hiệu định vị, người điều khiển có thể tiếp quản và dẫn hướng trực quan tới mục tiêu thông qua mạng lưới liên lạc vô tuyến hoặc vệ tinh. Cách vận hành này đòi hỏi bổ sung nhiều thành phần mới, từ camera, thiết bị thu phát cho tới hệ thống điều khiển bay tiên tiến hơn, qua đó tiếp tục đẩy giá của những chiếc Geran lên cao.

Cách Ukraine phản công

Nhờ những nâng cấp trên, Geran dần cho thấy khả năng vượt qua các biện pháp tác chiến điện tử của Ukraine tốt hơn. Trước thực tế đó, Kiev buộc phải mở rộng mạng lưới phòng thủ theo hướng “động”, bổ sung thêm các hệ thống tên lửa đất đối không và triển khai máy bay có người lái trang bị pháo để đánh chặn.

Mục đích của quân Nga khi tung UAV Geran ra chiến trường là làm quá tải mạng lưới phòng không của Ukraine, qua đó tạo ra những “khe hở” cần thiết để các phương tiện tấn công có sức công phá lớn hơn của Nga tiếp cận những mục tiêu trọng yếu. Mục tiêu thứ hai là buộc Ukraine phải tiêu hao các nguồn lực đắt đỏ và để lộ những hệ thống phòng không có giá trị cao để đối phó với các phương tiện tấn công tương đối rẻ. Tuy nhiên, Ukraine đã phần nào đảo ngược logic này thông qua việc triển khai rộng rãi máy bay không người lái đánh chặn, qua đó làm thay đổi đáng kể cán cân chi phí theo hướng có lợi cho Kiev.

Nga bắt đầu triển khai với quy mô lớn máy bay không người lái Geran nhằm gia tăng sức ép và làm quá tải hơn nữa hệ thống phòng không của Ukraine, với hơn 5.000 chiếc được đưa vào sử dụng riêng trong tháng 12/2025. Song song với việc mở rộng số lượng, Moscow tiếp tục nâng cấp loại UAV này, bổ sung nhiều tính năng mới nhằm cải thiện độ chính xác và khả năng xuyên phá mục tiêu. Đáng chú ý, lực lượng Nga đã kết hợp Geran với các máy bay không người lái mồi nhử giá rẻ hơn, được gọi là Gerbera, qua đó tạo ưu thế áp đảo về mặt số lượng trước các hệ thống phòng thủ động học của Ukraine. Ngoài ra, Nga được cho là đã tích hợp camera và các hệ thống thị giác máy tính, cho phép một số biến thể Geran thực hiện các thao tác né tránh, cũng như phát hiện và nhắm mục tiêu trực tiếp vào các tổ hợp phòng không. Trong một số trường hợp hiếm hoi, Geran thậm chí còn mang theo tên lửa không đối đất nhằm tấn công thẳng vào các hệ thống phòng thủ này.

Trước áp lực đó, Ukraine gần đây đã ghi nhận hiệu quả đáng kể của máy bay không người lái đánh chặn trong việc đối phó với Geran, tiêu biểu là dòng Sting do công ty Wild Hornets sản xuất. Sau khi tiếp cận đủ gần, Sting sẽ lao thẳng vào mục tiêu và kích nổ, phá hủy cả hai máy bay không người lái.

Hiện nay, nhiều công ty đang phát triển các mẫu máy bay đánh chặn với những cấu hình cảm biến khác nhau. Brave1 mới đây đã công bố giá thành của các biến thể Wild Hornets, dao động từ khoảng 1.400 USD đối với phiên bản trang bị camera ban ngày analog, đến khoảng 2.400 USD cho phiên bản sử dụng camera nhiệt kỹ thuật số. Ngay cả ở mức giá cao nhất, các máy bay đánh chặn này vẫn rẻ hơn đáng kể so với Geran, đặc biệt là những biến thể đã được Nga nâng cấp.

Diệp Thảo/VOV.VN Tổng hợp

Nguồn VOV : https://vov.vn/the-gioi/bai-toan-chi-phi-trong-cuoc-doi-dau-tren-khong-ukraine-dang-thang-the-truoc-nga-post1266144.vov