Bản sắc văn hóa độc đáo của người S'tiêng trong lễ cầu phúc, cầu an

2 giờ trướcBài gốc

Giữa đại ngàn xanh thẳm, từ xa xưa, người S’tiêng ở Đồng Nai đã hình thành nên một thế giới quan đầy huyền bí với tín ngưỡng đa thần sâu sắc.

Trong tâm thức của đồng bào, vạn vật đều có linh hồn, từ cây rừng, dòng suối đến đất trời, nhà cửa; để rồi mỗi dịp đầu xuân, tiếng cồng chiêng lại vang lên rộn rã như lời mời gọi thần linh hội tụ trong lễ cầu phúc, cầu an.

Đối với người S’tiêng, sự tồn tại của con người luôn song hành cùng sự che chở của các vị thần như: thần lúa, thần trời, thần đất, thần nhà, thần rừng, thần thác, thần cây…

Tín ngưỡng này không chỉ là sự thờ phụng đơn thuần mà còn ăn sâu vào tâm thức, được trao truyền qua bao thế hệ, trở thành nền tảng hình thành nên hệ thống lễ hội độc đáo.

Những lễ vật, món ăn được chuẩn bị từ sáng sớm

Tùy theo điều kiện, danh mục lễ vật dâng cúng vô cùng phong phú và mang đậm hơi thở của núi rừng

Theo quan niệm truyền thống, để mưa thuận gió hòa, mùa màng bội thu và nhà nhà no đủ, dân sóc phải thành tâm thực hiện các nghi thức cổ truyền kính dâng lễ vật, cầu xin các thần linh bảo bọc các linh hồn và vạn vật sinh sôi nảy nở.

Lễ hội là dịp để bảo bọc "vía" mọi người bình an, mạnh khỏe, cầu cho nhà nhà nhiều phúc lộc, sinh con trai khỏe như mãnh thú rừng sâu, sinh con gái thoăn thoắt như con cá dưới mương; mong sao cho dân sóc trỉa lúa lúa tốt, trồng bầu bầu leo, nhà chòi đầy ắp thú săn và kho bồ đầy ắp lúa bắp.

Thường diễn ra vào độ tháng 2 - 3 dương lịch, trước hoặc ngay sau Tết Nguyên đán của người Việt, lễ hội là kết quả của sự bàn bạc, thống nhất giữa già làng và những người có uy tín trong thôn sóc nhằm đảm bảo sự tôn nghiêm và suôn sẻ.

Cách thức thực hiện nghi lễ của người S’tiêng là một chuỗi các hoạt động bài bản, diễn ra tại nhiều địa điểm tâm linh quan trọng

Già làng đến thực hiện nghi lễ cầu phúc, cầu an trong nhà và được chủ nhà đón tiếp chu đáo

Mọi quy trình và lễ vật trong lễ hội đều phải được tính toán và chuẩn bị chu đáo dưới sự phân công của Già làng và Chủ lễ để thần linh vui lòng không trách phạt.

Tùy theo điều kiện, danh mục lễ vật dâng cúng vô cùng phong phú và mang đậm hơi thở của núi rừng.

Lễ vật thường gồm 5 ché rượu cần lớn nhỏ, 1 cái đầu heo, gà, vịt cỏ, thịt trâu, cùng các món ăn truyền thống như cơm lam, thịt nướng, canh bồi, canh thục, xôi lá, cá lóc nướng, đọt mây nướng, bánh tráng mì đồi, hạt điều rang bếp củi, chuối xanh và mía cây, chỉ cầu an, rơm cuộn, gạo lúa mới…

Nghi lễ cầu phúc, cầu an trong nhà

Đặc biệt, trong lễ hội này trên cây nêu được treo quả bầu khô với ước vọng cầu mong cuộc sống nhà nhà, thôn sóc nhẹ nhàng, bình an.

Nhà cầu an được trang trí nhiều bông cầu an gắn với điệu múa hái lộc cầu an truyền thống của người Stiêng.

Sự tất bật chuẩn bị của dân bản từ già trẻ, trai gái trong trang phục thổ cẩm và trang sức bạc cổ truyền đã tạo nên một bầu không khí hân hoan, báo hiệu ngày hội lớn sắp bắt đầu.

Cách thức thực hiện nghi lễ của người S’tiêng là một chuỗi các hoạt động bài bản, diễn ra tại nhiều địa điểm tâm linh quan trọng.

Nghi lễ được thực hiện với sự tham dự của các thành viên trong gia đình và những người trong thôn làng

Sau khi thực hiện nghi lễ trong nhà, lễ vật được đưa ra nhà cầu an để thực hiện nghi lễ ngoài trời

Ngay từ sáng sớm, các già làng trong ban tế lễ đã thức dậy để tiến hành dựng nêu: cây nêu lớn dựng giữa sân chính và cây nêu nhỏ cắm vào thúng lúa giữa tâm lễ vật.

Trước khi vào lễ chính, đồng bào thực hiện nghi thức săn thú làm vật hiến tế và tiến hành cúng lễ tại nhà kho lúa để cầu mong lúa gạo đầy bồ, mùa màng bội thu.

Đúng giờ đã định, tại nhà Già làng, sau khi mọi người họp bàn thống nhất, Già làng sẽ bước xuống, tay bưng bình rượu cần nhỏ dẫn đầu ban lễ.

Đoàn rước gồm đội cồng chiêng vừa đi vừa diễn tấu hòa cùng đội dẫn lễ tiến về phía Nhà dài cộng đồng.

Tại đây, Chủ tế – người phụ nữ đại diện cho chế độ mẫu hệ – đã chuẩn bị sẵn sàng để đón đoàn rước cho lễ cầu an trong gia đình.

Phần nghi lễ được tổ chức trang nghiêm tại nhà cầu an với sự quây quần của ban tế lễ bên mâm lễ vật đầy đủ từ đầu heo, thịt nướng đến rượu cần và các vòng chỉ cầu an

Già làng và Chủ tế thay mặt cộng đồng dâng lễ, đọc những lời khấn cầu mong cuộc sống ấm no, con người khỏe mạnh

Khi hai bên gặp nhau, Chủ tế sẽ mời khách những ống rượu lồ ô và cơm lam, thể hiện tinh thần hiếu khách và tình cảm cố kết cộng đồng sâu sắc trước khi dẫn Già làng vào khu bày trí lễ vật.

Phần nghi lễ chính được tổ chức trang nghiêm tại nhà cầu an với sự quây quần của ban tế lễ bên mâm lễ vật đầy đủ từ đầu heo, thịt nướng đến rượu cần và các vòng chỉ cầu an.

Trong không khí rộn ràng của tiếng cồng chiêng ngân vang giữa đại ngàn, Già làng và Chủ tế thay mặt cộng đồng dâng lễ, đọc những lời khấn mộc mạc nhưng đầy niềm tin vào sự che chở của thần linh, cầu mong cuộc sống ấm no, con người khỏe mạnh.

Sau khi nghi lễ hoàn tất, Chủ tế sẽ trao vòng tay may mắn và vòng chỉ cầu an cho người tham gia, gửi gắm lời chúc bình an và sức khỏe đầu năm.

Sau khi nghi lễ hoàn tất, Chủ tế sẽ trao vòng tay may mắn và vòng chỉ cầu an cho người tham gia, gửi gắm lời chúc bình an và sức khỏe đầu năm

Khi các nghi thức tâm linh hoàn tất, không gian lễ hội chuyển sang sự sôi động của phần hội. Đội cồng chiêng và đội tế lễ đi ba vòng quanh sân, vừa diễn tấu vừa thực hiện các điệu múa truyền thống hầu Mây Gru uyển chuyển.

Chủ tế sẽ trao vòng tay may mắn và chỉ cầu an cho những người tham gia, gửi gắm lời chúc bình an đầu năm.

Đây cũng là lúc các trò chơi dân gian bắt đầu, chương trình giao lưu văn nghệ đặc sắc hòa cùng không khí vui hội ẩm thực.

Du khách và dân sóc cùng nhau tham quan không gian trưng bày, thưởng thức vị nồng của rượu cần và mùi thơm của thịt nướng.

Tiếng chiêng lúc này không còn là lời mời gọi thần linh mà trở thành nhịp đập của niềm vui, kết nối mọi người lại gần nhau hơn.

Việc duy trì và tái hiện nghi lễ cầu phúc, cầu an của người S’tiêng tại Đồng Nai không chỉ đơn thuần là một hoạt động tín ngưỡng. Đó còn là nỗ lực bảo tồn di sản văn hóa phi vật thể quý báu, mở ra cơ hội để thế hệ trẻ và du khách khám phá đời sống tâm linh phong phú của cộng đồng.

Qua từng nghi thức dựng nêu, dâng lễ vật hay những điệu múa truyền thống, giá trị văn hóa S’tiêng lại tiếp tục được lan tỏa và bồi đắp, khẳng định sức sống bền bỉ của bản sắc dân tộc trong lòng xã hội hiện đại.