Bán vàng kiểu lấy giấy hẹn, 'trả tiền trước - nhận vàng sau' có đúng luật?

7 giờ trướcBài gốc

Theo tìm hiểu, trên thị trường vàng hiện nay, nhiều người dân và doanh nghiệp đang thực hiện giao dịch theo hình thức ký “hợp đồng mua bán hàng hóa”. Theo đó, người mua có nghĩa vụ đặt cọc 100% giá trị hợp đồng và nhận vàng sau theo thỏa thuận với bên bán.

“Khi chuyển thành công tiền đặt cọc cho bên bán, bên mua được nhận 1 bản hợp đồng có đóng dấu “đã thu tiền” và dấu cơ sở kinh doanh của bên bán. Tiền đặt cọc được tự động chuyển thành khoản tiền thanh toán vào ngày hai bên hoàn thành việc giao nhận hàng thực tế”, một trong số điều khoản hợp đồng quy định rõ.

Doanh nghiệp có được phép bán vàng theo hình thức này? Người mua có thể đối mặt với những rủi ro nào?

Chia sẻ với PV VietNamNet, Luật sư Nguyễn Thanh Hà, Chủ tịch Công ty luật SBLaw cho biết, theo quy định hiện hành của Luật Thương mại và Bộ luật Dân sự, giao dịch theo “hợp đồng mua bán hàng hóa” được xác lập trên cơ sở thỏa thuận giữa các bên, trong đó vàng được coi là một loại hàng hóa.

Do đó, pháp luật không cấm việc “trả tiền trước - nhận vàng sau”. Nếu các bên thực hiện đúng cam kết giao nhận, đây vẫn được xem là hoạt động bình thường trong kinh doanh.

Người mua mang giấy hẹn đến tiệm vàng tối 25/3.

Theo luật sư, việc người mua đặt cọc 100% giá trị hợp đồng là do thỏa thuận giữa hai bên và không có dấu hiệu của hành vi huy động vốn trái phép.

“Huy động vốn trái phép là khi việc huy động trái với quy định của pháp luật, hoặc pháp luật không cho phép nhưng vẫn thực hiện, hoặc có hành vi lách luật”, ông nói.

Về xử lý trong trường hợp doanh nghiệp không giao vàng đúng hẹn, luật sư cho biết, nếu vì các lý do như bị cơ quan chức năng kiểm tra, vướng tố tụng hoặc phát sinh vấn đề khác dẫn đến không thực hiện đúng thời hạn (trừ trường hợp bất khả kháng) thì được xác định là vi phạm hợp đồng.

Khi đó, doanh nghiệp có trách nhiệm hoàn trả tiền cho người mua. Trường hợp không đủ khả năng thanh toán, người mua có quyền khởi kiện để đòi lại tiền, hoặc tố cáo tới cơ quan công an nếu có dấu hiệu hình sự.

Chẳng hạn, nếu doanh nghiệp huy động tiền nhưng không sử dụng vào mục đích mua vàng mà dùng vào mục đích khác, hành vi này có thể bị xem xét dưới góc độ vi phạm pháp luật hình sự.

Luật sư Trương Thanh Đức, Giám đốc Công ty Luật ANVI, cho rằng, hình thức mua bán vàng “trả tiền trước - nhận sau” không bị pháp luật cấm và không thuộc lĩnh vực kinh doanh có điều kiện đặc biệt.

“Bản chất giao dịch chỉ là thỏa thuận về thời điểm giao nhận hàng hóa sớm hay muộn, đi kèm với việc tính toán lợi ích kinh tế giữa các bên. Nếu các bên chấp nhận điều khoản thì thỏa thuận thực hiện”, ông nói.

Theo vị luật sư, giao dịch này về cơ bản không khác với hoạt động mua bán hàng hóa thông thường. Điều kiện kinh doanh thuộc về bên bán, còn bên mua không bị ràng buộc điều kiện nào. Việc thanh toán cũng không có yêu cầu riêng, ngoại trừ quy định phải chuyển khoản đối với các giao dịch có giá trị từ 20 triệu đồng trở lên.

Tuy nhiên, ông Đức lưu ý, việc gọi là “đặt cọc 100% giá trị hợp đồng” là không đúng. Thực chất, đây là hành vi thanh toán toàn bộ giá trị hợp đồng trước, chứ không phải đặt cọc theo đúng nghĩa.

“Đặt cọc là để bảo đảm thực hiện một nghĩa vụ nhất định, với tỷ lệ phù hợp. Còn trong trường hợp này là mua hàng và giao hàng chậm, nên việc gọi là ‘đặt cọc 100%’ là méo mó”, ông Đức nói.

Trong khi đó, Luật sư Lê Ngọc Phụng, Trưởng Văn phòng Luật sư Lê Ngọc Phụng (Đoàn Luật sư TPHCM) nêu quan điểm, cách mua bán vàng, bạc kiểu trên coi chừng vi phạm pháp luật, người bán có thể vi phạm pháp luật hình sự, người mua có nguy cơ mất tiền.

Theo ông, hiện nay, các cửa hàng vàng, công ty vàng bạc tại Việt Nam chỉ được cấp phép kinh doanh vàng, bạc vật chất, không được mua bán vàng, bạc hình thành trong tương lai, chưa được cấp phép sàn giao dịch vàng.

Khi “chưa cầm vàng”, rủi ro không nằm ở giá mà ở cam kết

Trong khi đó, ông Nguyễn Quang Huy, CEO Khoa Tài chính - Ngân hàng (Trường Đại học Nguyễn Trãi) cho rằng, xét ở khía cạnh tích cực, đây là hình thức giúp người mua chủ động chốt giá, hỗ trợ kế hoạch tài chính.

Tuy nhiên, khi giao dịch không còn dừng ở trao tay tài sản ngay lập tức, mà kéo dài theo thời gian, yếu tố rủi ro cũng dịch chuyển theo, âm thầm nhưng đáng lưu ý.

“Khác với mua bán thông thường, người mua theo hình thức này đã hoàn tất nghĩa vụ thanh toán, nhưng quyền sở hữu thực tế lại đến sau. Khoảng “độ trễ” này chính là nơi rủi ro hình thành”, ông Huy lưu ý.

Trong điều kiện thị trường thuận lợi, mọi thứ có thể diễn ra suôn sẻ. Tuy nhiên, khi giá biến động mạnh hoặc thanh khoản thị trường thay đổi, có thể phát sinh một số tình huống như tiến độ giao vàng bị kéo dài hơn dự kiến, hoặc nguồn cung thực tế không đáp ứng kịp cam kết.

Khi đó, điều khoản hợp đồng trở thành yếu tố quyết định quyền lợi, thay vì giá mua ban đầu. Đáng lưu ý, những rủi ro này không dễ nhận diện ngay từ đầu, bởi giao dịch vẫn mang hình thức quen thuộc của mua bán hàng hóa.

Theo ông Huy, hình thức “trả tiền trước - nhận vàng sau” đang từng bước tài chính hóa giao dịch vàng theo cách khá tự nhiên. Khi người mua không còn nhận vàng ngay mà tham gia vào một cam kết giao dịch trong tương lai, bản chất giao dịch đã dịch chuyển từ mua bán vật chất sang nắm giữ kỳ vọng giá.

Sự chuyển dịch này khiến vàng không chỉ còn là tài sản tích trữ mà dần mang đặc điểm của một công cụ tài chính, với yếu tố định giá theo thời gian, phụ thuộc vào kỳ vọng thị trường và năng lực thực hiện hợp đồng của bên bán.

“Khi quy mô các hợp đồng tăng lên, thị trường có thể xuất hiện tình trạng giao dịch vượt quá lượng vàng vật chất thực có”, ông nói.

Theo chuyên gia, điều này không hoàn toàn tiêu cực nếu được kiểm soát tốt, bởi nó giúp thị trường linh hoạt hơn. Tuy nhiên, trong điều kiện thiếu chuẩn hóa và minh bạch, quá trình tài chính hóa có thể khiến cung - cầu bị lệch khỏi giá trị thực, giá cả trở nên nhạy cảm hơn với yếu tố tâm lý, đồng thời gia tăng rủi ro niềm tin khi thị trường biến động mạnh.

Ông Huy cũng cảnh báo, người mua có thể đối mặt với nhiều rủi ro nếu doanh nghiệp bán vàng gặp sự cố như đứt gãy nguồn cung, vướng mắc pháp lý hoặc rủi ro trong quá trình vận hành. Khi đó, doanh nghiệp có thể không giao vàng đúng hạn, khiến người mua không nhận được vàng và chịu ảnh hưởng đáng kể từ biến động giá trong thời gian không nắm giữ tài sản.

Nguyễn Lê

Nguồn VietnamNet : https://vietnamnet.vn/ban-vang-kieu-lay-giay-hen-tra-tien-truoc-nhan-vang-sau-co-dung-luat-2500511.html