Báo cáo McKinsey: 5 chuyển động đang định hình thương mại toàn cầu

8 giờ trướcBài gốc

Thương mại toàn cầu không “chết”

Năm 2025 từng được các nhà kinh tế dự báo là thời điểm bước ngoặt, khi các chính sách thuế quan cứng rắn của Mỹ dưới thời Tổng thống Donald Trump có thể kéo theo làn sóng trả đũa và làm đứt gãy hệ thống thương mại toàn cầu. Tuy nhiên, thực tế lại cho thấy một bức tranh khác: thương mại quốc tế không những không suy giảm mà còn duy trì được đà tăng trưởng đáng kể.

Từ thuế quan đến AI, thương mại toàn cầu đang tự điều chỉnh, chống chịu và thích nghi. Ảnh: The Times

Theo báo cáo “Địa chính trị và hình học của thương mại toàn cầu: cập nhật năm 2026”, một đánh giá sơ bộ về năm 2025 của Viện Toàn cầu McKinsey vừa được công bố, thương mại hàng hóa - lĩnh vực chịu tác động trực tiếp từ thuế quan - vẫn thể hiện sức chống chịu mạnh mẽ. Thậm chí, tốc độ tăng trưởng thương mại còn vượt cả tốc độ tăng trưởng của kinh tế toàn cầu.

Theo các chuyên gia, điều này phản ánh một thực tế quan trọng: dù các cú sốc chính sách có thể gây xáo trộn, hệ thống thương mại quốc tế vẫn có khả năng tự điều chỉnh và thích nghi. Tuy nhiên, sự ổn định này không đồng nghĩa với việc mọi thứ giữ nguyên như cũ. Ngược lại, cấu trúc thương mại đang thay đổi theo những cách phức tạp và lâu dài.

Báo cáo nêu bật năm khía cạnh đáng chú ý về những gì đã xảy ra thời gian qua.

Thứ nhất: dòng chảy thương mại toàn cầu dịch chuyển

Một trong những biến chuyển đáng chú ý nhất là sự thay đổi trong hướng đi của các dòng chảy thương mại. Nếu trước đây, khoảng cách địa lý đóng vai trò quan trọng, thì hiện nay yếu tố “khoảng cách địa chính trị” ngày càng chi phối mạnh mẽ.

Quan hệ thương mại trực tiếp giữa Mỹ và Trung Quốc suy giảm rõ rệt, với mức giảm khoảng 30% trong năm 2025. Tuy nhiên, sự suy giảm này không kéo theo sụp đổ tổng thể, mà dẫn tới một sự tái phân bổ.

Mỹ đã nhanh chóng chuyển hướng nhập khẩu sang các đối tác khác, bù đắp khoảng hai phần ba lượng hàng hóa thiếu hụt từ Trung Quốc. Đồng thời, các nhà xuất khẩu Trung Quốc cũng thích nghi bằng cách tìm kiếm thị trường mới, thậm chí giảm giá để duy trì sức cạnh tranh.

Trong bối cảnh đó, các nền kinh tế trung gian nổi lên như những mắt xích quan trọng. Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) trở thành một trong những khu vực hưởng lợi rõ nét, khi xuất khẩu tăng trưởng mạnh nhờ vai trò cầu nối trong chuỗi cung ứng toàn cầu.

Ở chiều ngược lại, Liên minh châu Âu (EU) lại đối mặt với áp lực kép: vừa chịu tác động từ hàng hóa Trung Quốc chuyển hướng, vừa chịu mức thuế cao hơn từ Mỹ. Điều này cho thấy sự tái cấu trúc thương mại không diễn ra đồng đều, mà tạo ra những ảnh hưởng khác nhau.

Thứ hai: thương mại liên quan đến AI trở thành động lực chính

Yếu tố thứ hai là sự trỗi dậy mạnh mẽ của các mặt hàng liên quan đến trí tuệ nhân tạo (AI). Theo báo cáo, giá trị xuất khẩu chất bán dẫn và thiết bị trung tâm dữ liệu đã tăng tới 40% trong giai đoạn 2024 - 2025.

Đáng chú ý, các sản phẩm liên quan đến AI chiếm tới một phần ba mức tăng trưởng thương mại toàn cầu trong giai đoạn này. Các trung tâm sản xuất tại châu Á như Đài Loan (Trung Quốc), Hàn Quốc và một số khu vực Đông Nam Á giữ vai trò chủ lực trong việc cung ứng các sản phẩm này ra thị trường thế giới, đặc biệt là Mỹ.

Báo cáo nhận định, việc mở rộng năng lực sản xuất liên quan đến AI sẽ tiếp tục là động lực thúc đẩy thương mại toàn cầu trong năm thời gian tới.

Thứ ba: Trung Quốc mở rộng vai trò trong chuỗi cung ứng toàn cầu

Khía cạnh thứ ba là sự chuyển dịch vai trò của Trung Quốc trong chuỗi giá trị toàn cầu, được McKinsey mô tả là “mở rộng vai trò như một “công xưởng của các công xưởng”.

Trong bối cảnh xuất khẩu trực tiếp sang Mỹ suy giảm, Trung Quốc đã gia tăng xuất khẩu máy móc và các yếu tố đầu vào sang các quốc gia khác, đặc biệt là các nước láng giềng. Một số quốc gia trong số này sau đó có thể thay thế hàng hóa Trung Quốc trong xuất khẩu sang Mỹ.

Tuy nhiên, báo cáo nhấn mạnh rằng trong nhiều trường hợp, sự gia tăng xuất khẩu của Trung Quốc không chỉ nhằm bù đắp thị phần tại Mỹ, mà còn phục vụ việc mở rộng năng lực sản xuất tại các thị trường thứ ba, nhất là các nền kinh tế mới nổi.

Tổng thể, xuất khẩu hàng trung gian và tư liệu sản xuất của Trung Quốc đã tăng thêm 223 tỷ USD trong năm 2025, vượt xa mức giảm 130 tỷ USD trong xuất khẩu sang Mỹ.

Thứ tư: thuế quan dẫn đến những điều chỉnh phức tạp

Khía cạnh thứ tư là tác động của các biện pháp thuế quan, đặc biệt từ phía chính quyền Tổng thống Mỹ Donald Trump. Báo cáo cho thấy thuế quan đã gây ra những điều chỉnh phức tạp trong thương mại toàn cầu. Một trong những hiện tượng đáng chú ý là việc các doanh nghiệp đẩy mạnh nhập khẩu sớm để tránh nguy cơ thuế cao trong tương lai.

Bên cạnh đó, các nhà xuất khẩu Trung Quốc đã điều chỉnh chiến lược bằng cách giảm giá trung bình khoảng 8% đối với hàng tiêu dùng để tìm kiếm thị trường mới. Điều này góp phần làm dịu tác động tiêu cực của việc mất thị phần tại Mỹ.

Tuy nhiên, không phải tất cả các khu vực đều thích nghi dễ dàng. Các doanh nghiệp châu Âu phải đối mặt với sự cạnh tranh gia tăng từ hàng hóa Trung Quốc và các rào cản thương mại mới từ Mỹ, làm gia tăng áp lực trong bối cảnh tăng trưởng kinh tế vốn đã chậm lại.

Nhìn tổng thể, thuế quan không dẫn tới sự sụp đổ của thương mại toàn cầu, mà chủ yếu thúc đẩy quá trình tái cấu trúc và điều chỉnh.

Thứ năm: không xảy ra vòng xoáy trả đũa thương mại

Khía cạnh cuối cùng, và cũng là một điểm đáng chú ý, là việc các biện pháp thuế quan của Mỹ không dẫn đến một chu kỳ trả đũa rộng lớn như nhiều dự báo trước đó.

Theo báo cáo, điều này xuất phát từ hai nguyên nhân chính. Thứ nhất, mức độ thực thi các biện pháp cứng rắn của Mỹ thấp hơn so với những tuyên bố ban đầu. Thứ hai, phần lớn các nền kinh tế vẫn phụ thuộc vào thương mại quốc tế, do đó có động lực duy trì hệ thống hiện tại thay vì phá vỡ nó.

Vai trò của Tổ chức Thương mại Thế giới (WTO) dù bị thách thức, nhưng vẫn chưa bị thay thế. Các quốc gia nhìn chung vẫn tránh đi theo con đường phủ nhận hoàn toàn các quy tắc thương mại đa phương.

Đáng chú ý, dù Mỹ là nền kinh tế lớn, nước này chỉ chiếm khoảng 14% nhập khẩu hàng hóa toàn cầu. Ngay cả khi tính cả Trung Quốc, hai nền kinh tế lớn nhất cũng chỉ chiếm khoảng một phần tư thương mại thế giới. Phần còn lại của thế giới vẫn đủ lớn để duy trì hệ thống thương mại vận hành.

Thử thách trong bối cảnh bất định

Bên cạnh những điểm tích cực, báo cáo cũng đặt ra các câu hỏi về triển vọng kinh thế toàn cầu trong thời gian tới, khi các rủi ro trong tương lai vẫn hiện hữu. Một trong số đó là khả năng “hạ nhiệt” của làn sóng đầu tư vào AI, vốn đang đóng vai trò động lực chính của thương mại.

Bên cạnh đó, căng thẳng địa chính trị, đặc biệt là các xung đột liên quan đến năng lượng, có thể tạo ra những cú sốc lớn hơn. Kịch bản gián đoạn nguồn cung dầu khí từ khu vực vùng Vịnh hiện nay có thể gây tác động sâu rộng hơn nhiều so với các biện pháp thuế quan.

Tuy nhiên, một số nhận định cho rằng ngay cả trong kịch bản xấu, các nền kinh tế lớn vẫn có động lực tìm cách kiểm soát leo thang để tránh thiệt hại vượt tầm kiểm soát.

Một hệ thống đang tự thay đổi

Nhìn chung, những gì diễn ra thời gian qua cho thấy thương mại toàn cầu không sụp đổ trước các áp lực từ thuế quan và cạnh tranh chiến lược. Thay vào đó, hệ thống này đang tự điều chỉnh thông qua việc tái cấu trúc chuỗi cung ứng, chuyển hướng dòng chảy thương mại và tìm kiếm các động lực tăng trưởng mới.

Vì thế, theo các chuyên gia, sức bền của nền kinh tế toàn cầu sẽ không chỉ nằm ở khả năng chống chịu, mà còn ở khả năng thích nghi. Trong một thế giới ngày càng bất định, đây có thể sẽ là yếu tố quyết định đối với sự ổn định và phát triển trong những năm tới.

Hồng Nhung

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/bao-cao-mckinsey-5-chuyen-dong-dang-dinh-hinh-thuong-mai-toan-cau-10412269.html