Bảo tồn và lan tỏa giá trị văn hóa truyền thống các dân tộc thiểu số

2 giờ trướcBài gốc

Với mỗi thành viên Câu lạc bộ Văn hóa văn nghệ xã Thạch Lập, ngày xuân, ngày Tết là dịp để mọi người cùng trổ tài cồng chiêng.

Nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị văn hóa truyền thống các DTTS khu vực miền núi, biên giới một cách bài bản, khoa học, những năm qua, Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã cùng với các địa phương triển khai thực hiện 12 dự án bảo tồn văn hóa phi vật thể ở các địa phương, như: Lễ tục làm vía kéo si của dân tộc Mường ở các xã Cẩm Thạch, Cẩm Tú; Lễ hội Xên Cung của đồng bào Khơ Mú, xã Mường Lát; Lễ hội Sết boóc mạy, xã Xuân Du)... Thông qua các hoạt động thực tiễn, nhiều giá trị văn hóa truyền thống của đồng bào các DTTS trên địa bản tỉnh đã được khôi phục nguyên trạn. Điều đó, không chỉ làm phong phú đời sống tinh thần của Nhân dân, mà còn góp phần cùng các địa phương hoàn thiện các thiết chế văn hóa ở cơ sở gắn với phát triển du lịch và xây dựng nông thôn mới.

Để thực hiện có hiệu quả công tác nghiên cứu, sưu tầm các giá trị văn hóa truyền thống vùng đồng bào DTTS, Sở Văn hóa Thể thao và Du lịch đã giao cho Trung tâm văn hóa - Điện ảnh phối hợp với chính quyền các địa phương tiến hành khảo sát tại 13 xã miền núi của tỉnh, nơi sinh sống của các dân tộc Mường, Thái, Dao, Thổ, Mông... Các loại hình nghiên cứu bao gồm diễn xướng dân gian, văn học nghệ thuật, phong tục tập quán, lễ hội, tín ngưỡng, trò chơi dân gian của đồng bào các DTTS.

Ông Hà Văn Nam, bản Kho Mường, xã Pù Luông trong một buổi dạy đánh cồng chiêng cho những người trẻ.

Trung tâm văn hóa - Điện ảnh đã thực hiện các phương pháp sưu tầm như phát phiếu tham vấn ý kiến, gặp gỡ, ghi chép ý kiến các nghệ nhân dân gian và người cao tuổi, thành viên của các đội văn nghệ, câu lạc bộ văn nghệ quần chúng tại địa phương và những người trực tiếp tham gia các hoạt động văn hóa dân gian. Đồng thời, thu thập ý kiến của các phòng, ban chuyên môn, các nhà nghiên cứu văn hóa, chuyên gia trong lĩnh vực bảo tồn văn hóa dân gian...

Cùng với đó, Sở văn hóa Thể thao và Du lịch đã kết hợp với các địa phương sử dụng phổ biến các phương pháp trực quan sinh động, như quay video, chụp ảnh về các hoạt động nghệ thuật, diễn xướng và không gian văn hóa dân gian; ghi âm, ghi hình các buổi biểu diễn, diễn xướng dân gian tiêu biểu để lưu trữ làm tài liệu nghiên cứu và tuyên truyền; lập danh mục các loại hình nghệ thuật, nghệ nhân và đội ngũ bảo tồn văn hóa tại địa phương.

Tiết mục văn nghệ của người dân bản Ngàm, xã Sơn Điện.

Sau khi thực hiện đầy đủ các phương pháp trên, ngành văn hóa đã tiến hành hệ thống hóa các giá trị văn hóa truyền thống của 6 dân tộc gồm Mường, Thái, Mông, Dao, Khơ Mú, Thổ. Việc hệ thống hóa cụ thể tư liệu của mỗi dân tộc đã phác thảo được khá đầy đủ các giá trị văn hóa, văn học nghệ thuật của đồng bào, bao gồm lịch sử hình thành dân tộc, hình thái phân bố gắn với nhà ở, nghề thủ công mỹ nghệ. Đặc biệt, lập được các danh mục cụ thể các loại hình văn hóa, văn học nghệ thuật của từng dân dân tộc.

Sau khi tiến hành hệ thống hóa đầy đủ các giá trị văn hóa của đồng bào các DTTS, Sở văn hóa Thể thao và Du lịch đã mở các lớp ngắn hạn để truyền dạy chữ viết cho đồng bào các dân tộc Dao, Mường, Thái. Đồng thời lựa chọn các phong tục tập quán, diễn xướng dân gian, văn hóa văn nghệ đặc sắc của mỗi dân tộc để phục dựng đầy đủ, chi tiết như múa rùa của dân tộc Dao, hát múa chậm đò ho của dân tộc Thổ, biểu diễn khèn bè của dân tộc Thái, Mông... Các tiết mục này đã được phổ biến, trao truyền trong cộng đồng các DTTD cũng như giới thiệu, quảng bá cho khách du lịch muôn phương.

Hoạt cảnh tri ân những thế hệ đi trước tại Lễ hội Sết bóc mạy, xã Xuân Du.

Dân tộc Thái ở Thanh Hóa hiện nay có hơn 220 nghìn người, chiếm khoảng 35,6% tổng số các DTTS toàn tỉnh. Từ xa xưa người Thái đã sáng tạo, lưu giữ cho mình một kho tàng văn học dân gian phong phú. Tại xã miền núi Xuân Du, thông qua Lễ hội Sết boóc mạy, địa phương đã từng bước khôi phục các nghi lễ, trò chơi dân gian, những phong tục, tập quán truyền thống. Năm 2024, Lễ hội Sết boóc mạy đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch đưa vào danh mục di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Diễn xướng pồn pôông, di sản văn hóa phi vật thể cấp quốc gia của người Mường xứ Thanh.

Đồng bào Mường tỉnh Thanh Hóa hiện nay có khoảng 360 nghìn người, chiếm gần 59% tổng số các DTTS trong tỉnh. Do có nguồn gốc từ xa xưa và dân cư đông đúc nên người Mường có kho tàng văn nghệ dân gian phong phú, đậm đà bản sắc, như hát xường, mo mường, hát sắc bùa và diễn xướng pồn pôông. Trong đó, sắc bùa và diễn xướng pồn pông đã được công nhận là di sản văn hóa phi vật thể quốc gia.

Với sự quan tâm của tỉnh cùng sự váo cuộc của cấp ủy, chính quyền các xã miền núi, biên giới của tỉnh, trong hơn 10 năm qua đã có hàng chục câu lạc bộ văn hóa dân gian các dân tộc được thành lập; nhiều lễ hội, nghi lễ, phong tục, tập quán truyền thống được phục dựng, tôn vinh... Đây cũng là điều kiện quan trọng để xây dựng cơ sở dữ liệu về các giá trị văn hóa đặc sắc, phục vụ công tác bảo tồn, phát huy và quảng bá văn hóa DTTS, góp phần xây dựng quê hương Thanh Hóa ngày một giàu đẹp, văn minh.

Đức Dũng

Nguồn Thanh Hóa : https://vhds.baothanhhoa.vn/bao-ton-va-lan-toa-gia-tri-van-hoa-truyen-thong-cac-dan-toc-thieu-so-41793.htm