Nhiều năm qua, Việt Nam đã đạt được những thành tựu quan trọng về tạo việc làm, giảm tỷ lệ thất nghiệp, nâng cao thu nhập. Tuy nhiên, thực tế cũng cho thấy không ít thách thức: số lượng việc làm phi chính thức còn lớn, chất lượng việc làm chưa cao, thu nhập của một bộ phận NLĐ còn bấp bênh, đặc biệt trong bối cảnh biến động kinh tế toàn cầu.
Trong chuyến thăm, gặp gỡ, trò chuyện với công nhân, NLĐ tại TPHCM vào ngày 27-4 vừa qua, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã chỉ đạo những vấn đề thiết thực liên quan đến NLĐ: tạo việc làm ổn định, thu nhập tốt hơn; môi trường lao động an toàn hơn; nhà ở, trường học thuận lợi hơn; dịch vụ y tế gần hơn, đời sống văn hóa tinh thần phong phú hơn. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng yêu cầu tổ chức công đoàn gần công nhân hơn, hiểu công nhân hơn, nói được tiếng nói của công nhân và bảo vệ thiết thực quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của công nhân. Công đoàn phải có mặt kịp thời khi NLĐ khó khăn, ốm đau, bị nợ lương, mất việc, bị tai nạn lao động hoặc gặp biến cố trong cuộc sống.
Những chỉ đạo đó đặt ra yêu cầu phải chuyển từ tư duy “giải quyết việc làm” sang “phát triển thị trường lao động hiện đại, linh hoạt, bền vững”. Ở đó, NLĐ không chỉ có việc làm mà phải có hợp đồng rõ ràng, thu nhập ổn định, điều kiện làm việc an toàn, có cơ hội phát triển kỹ năng. Đây chính là nền tảng để xây dựng một xã hội tiến bộ, công bằng.
Trong quan hệ lao động hiện đại, đối thoại và thương lượng tập thể không chỉ là công cụ mà còn là cơ chế cốt lõi để cân bằng lợi ích giữa NLĐ và người sử dụng lao động. Nơi nào đối thoại được thực hiện thường xuyên, thương lượng được tiến hành thực chất thì ít xảy ra tranh chấp, môi trường làm việc ổn định, năng suất lao động được nâng cao. Chính vì vậy, công đoàn tăng cường đối thoại, thương lượng tập thể thực chất, hiệu quả là một yêu cầu rất trúng và đúng. Trong đó, cần tập trung vào những vấn đề thiết thực nhất đối với NLĐ, như tiền lương, thời gian làm việc, an toàn lao động, phúc lợi. Kết quả thương lượng phải thực sự cải thiện điều kiện làm việc và đời sống của NLĐ.
Bên cạnh đó, tổ chức công đoàn cần có bước chuyển mạnh mẽ. Trước hết là nâng cao năng lực cán bộ công đoàn, đặc biệt là kỹ năng đàm phán, thương lượng, hiểu biết pháp luật và kỹ năng xử lý tình huống. Cán bộ công đoàn phải thực sự là người đại diện, biết lắng nghe, biết nói tiếng nói của NLĐ một cách thuyết phục và có trách nhiệm. Thứ hai, công đoàn cần chủ động hơn trong tổ chức đối thoại định kỳ, không chờ phát sinh tranh chấp mới vào cuộc. Đối thoại phải trở thành hoạt động thường xuyên, có chương trình, có nội dung cụ thể, có theo dõi kết quả thực hiện. Thứ ba, cần gắn thương lượng tập thể với năng suất lao động và hiệu quả sản xuất - kinh doanh. Khi NLĐ được bảo đảm quyền lợi, họ sẽ gắn bó hơn với doanh nghiệp. Và, doanh nghiệp phát triển sẽ tạo điều kiện nâng cao thu nhập và phúc lợi cho NLĐ. Đây là mối quan hệ “cùng thắng” cần được nhận thức đầy đủ.
Trong bối cảnh mới, bảo vệ NLĐ không thể chỉ bằng khẩu hiệu mà phải bằng cơ chế hiệu quả, trong đó đối thoại và thương lượng tập thể là trụ cột. Thông điệp từ Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm là lời nhắc nhở mạnh mẽ: công đoàn phải thực sự đổi mới, phải hành động vì NLĐ một cách thiết thực nhất. Khi quyền lợi của NLĐ được bảo đảm, khi quan hệ lao động hài hòa, ổn định, tiến bộ được xây dựng, thì đó chính là nền tảng vững chắc cho phát triển kinh tế - xã hội bền vững.
BÙI SỸ LỢI, Nguyên Phó Chủ nhiệm Ủy ban về các vấn đề xã hội của Quốc hội