Bẫy rất cũ nhưng sao còn 'hiệu nghiệm'?

2 giờ trướcBài gốc

“Việc nhẹ lương cao” không phải là thủ đoạn mới. Nó đã được nhắc đến trên báo chí suốt nhiều năm, gắn với hàng loạt vụ buôn người, bóc lột lao động và lừa đảo xuyên biên giới. Công thức của nó đơn giản đến mức gần như ai cũng có thể thuộc lòng: Kết bạn qua mạng xã hội, trò chuyện để tạo niềm tin, hứa hẹn một công việc dễ dàng với thu nhập hấp dẫn, rồi hướng dẫn nạn nhân tự tìm đường rời khỏi nhà. Chỉ cần một chiếc điện thoại và vài tin nhắn, một người xa lạ có thể kéo một đứa trẻ ra khỏi vòng bảo vệ của gia đình.

Điều đáng nói là những lời hứa ấy thường phi lý đến mức khó tin. Một công việc “nhẹ”, không cần kinh nghiệm, lại trả lương cao và bao ăn ở, trong đời sống bình thường, gần như không tồn tại. Nhưng trong thế giới mạng xã hội, mọi thứ được kể lại bằng những câu chuyện thành công nhanh chóng và hào nhoáng, điều phi lý ấy lại trở nên có vẻ hợp lý. Với một thiếu niên đang khao khát tự lập, muốn thoát khỏi sự kiểm soát của gia đình và muốn chứng tỏ mình có thể “tự kiếm tiền”, lời mời ấy giống như một cánh cửa mở ra tương lai.

Cán bộ Công an giải thích, động viên và bàn giao các nạn nhân cho gia đình. Ảnh: Công an tỉnh Nghệ An

Thực ra, phía sau cánh cửa đó thường là một hành lang tối. Nhiều nạn nhân của những chuyến đi như vậy đã bị đưa vào các cơ sở karaoke trá hình, bị bóc lột lao động, hoặc bị lôi kéo vào các đường dây lừa đảo trực tuyến. Một số khác bị đưa sang biên giới và mất hoàn toàn khả năng tự bảo vệ. Điểm chung của các kịch bản ấy là nạn nhân chỉ hiểu mình đã bước vào bẫy khi đã quá muộn.

Trong bối cảnh đó, mạng xã hội đang trở thành một “thị trường tuyển mộ” mới của tội phạm. Không còn những cuộc gặp gỡ đáng ngờ hay những lời rủ rê ngoài đời, mọi thứ diễn ra âm thầm qua màn hình điện thoại. Một tài khoản ẩn danh cùng câu chuyện được dàn dựng khéo léo, vài lần trò chuyện, là đủ để tạo ra một mối quan hệ “đáng tin”.

Vì vậy, câu chuyện ba nữ sinh ở Nghệ An còn cho thấy một khoảng trống đáng lo ngại trong cách xã hội chuẩn bị cho người trẻ bước vào thế giới số. Chúng ta dạy các em rất nhiều kiến thức trong trường học nhưng lại ít khi dạy cách nhận diện và cách ứng phó nguy hiểm, những kỹ năng sống tối thiểu. Trong lớp học, học sinh được trang bị kiến thức về toán, lý, văn, lịch sử. Nhưng ngoài cánh cổng trường, các em đang sống trong một môi trường hoàn toàn khác, ngập đầy thông tin, cơ hội và cả cạm bẫy cùng tồn tại trên cùng một màn hình điện thoại. Ở đó, trước màn hình điện thoại, các em hoàn toàn bối rối, không thể phân biệt được thật và giả, cơ hội và lừa đảo.

Vấn đề nằm ở chỗ khả năng ấy hiếm khi được dạy một cách có hệ thống. Rất ít chương trình giáo dục giúp học sinh hiểu những quy luật đơn giản của đời sống xã hội, rằng không có công việc nào vừa nhẹ nhàng vừa trả lương cao cho một người hoàn toàn xa lạ; rằng những lời hứa càng hấp dẫn thì càng cần phải được kiểm chứng; và rằng trên mạng xã hội, một tài khoản thân thiện chưa chắc đã đại diện cho một con người đáng tin.

Khoảng trống đó khiến nhiều thiếu niên bước vào thế giới số với tâm thế của người đi trong một khu chợ lớn mà không hề biết đâu là quầy hàng thật, đâu là chiếc bẫy được bày ra để chờ người mắc phải. Khi một lời mời hấp dẫn xuất hiện, phản ứng tự nhiên của các em không phải là nghi ngờ, mà là tò mò và háo hức.

Vì thế, bài học từ câu chuyện này không chỉ dừng lại ở việc cảnh báo về một thủ đoạn lừa đảo. Điều quan trọng hơn là phải nhìn nhận rằng kỹ năng sống trong môi trường số đã trở thành một dạng “kiến thức cơ bản” mới. Cũng giống như việc dạy trẻ qua đường phải nhìn trước nhìn sau, xã hội cần dạy các em cách dừng lại và đặt câu hỏi trước những lời mời gọi quá dễ dàng.

Điểm sáng của vụ việc này là phản ứng nhanh của gia đình và lực lượng công an địa phương. Chỉ trong vài giờ, chiếc xe khách đã được xác định và dừng lại. Sự can thiệp kịp thời ấy có thể đã ngăn chặn một bi kịch.

Nhưng không phải lần nào cũng có may mắn như vậy. Trong thời đại mạng xã hội, những chiếc bẫy không còn nằm ở những con đường xa lạ hay những khu vực biên giới. Chúng có thể bắt đầu từ những mồi bẫy như một tin nhắn, một lời hứa, hay một lời mời kết bạn tưởng chừng vô hại. Và khi một đứa trẻ tin vào lời hứa ấy, hành trình rời khỏi nhà đôi khi chỉ bắt đầu bằng việc… bước lên một chuyến xe khách lúc rạng sáng.

Làm thế nào để các em có thể tự biết và chủ động chặn ngay từ đầu những mồi bẫy đó?

Nguồn QĐND : https://www.qdnd.vn/xa-hoi/cac-van-de/bay-rat-cu-nhung-sao-con-hieu-nghiem-1029813