Biến động kép ở hạ du

một giờ trướcBài gốc

Người dân ở xóm Vạn, tổ 11, thôn Tĩnh Yên, xã Thu Bồn mong muốn công trình kè kiên cố sớm được thi công. Ảnh: PHAN VINH

Thấp thỏm nỗi lo sạt lở

Bà Nguyễn Thị Hai (74 tuổi, thôn Lâm Yên, xã Vu Gia) vẫn chưa quên những ngày nước lũ dâng liên tiếp vào cuối tháng 10/2025, khi trong vòng chưa đầy 10 ngày đã xuất hiện 5 đợt lũ nối nhau tràn qua khu dân cư. Những vệt bùn non còn hằn rõ trên tường nhà đến nay vẫn chưa phai, đánh dấu mực nước của từng đợt lũ, đồng thời cho thấy mức độ bất thường thiên tai.

Ngôi nhà của bà Hai nằm sát mép sông, dòng nước mỗi khi dâng thường chảy xiết, xoáy mạnh vào chân bờ. Trong những ngày cao điểm, hai vợ chồng bà phải chủ động di chuyển đồ đạc, kê cao lương thực, chuẩn bị ghe nhỏ để phòng tình huống nước lên nhanh trong đêm. Dù tránh được nguy hiểm về tính mạng, nhưng thời gian ngập kéo dài vượt dự liệu khiến nguồn dự trữ cạn dần, phải trông chờ vào lực lượng cứu hộ tiếp cận sau đó.

Bà Nguyễn Thị Hai nhìn lại các mốc lụt năm 2025 trên tường nhà mình. Ảnh: P.Vinh

Câu chuyện của bà Hai phản ánh rõ sự thay đổi của dòng chảy sông Thu Bồn trong những năm gần đây, khi mực nước lên nhanh hơn, thời gian rút chậm hơn và hướng dòng chảy có xu hướng dịch chuyển sau mỗi mùa lũ. Những đoạn cong của lòng sông xuất hiện nhiều điểm xoáy cục bộ, khoét sâu vào bờ đất yếu, làm thay đổi địa hình chỉ trong thời gian ngắn, đẩy ranh giới an toàn của khu dân cư ngày càng lùi về phía trong.

Tại xóm Vạn, tổ 11, thôn Tĩnh Yên (xã Thu Bồn), tình trạng sạt lở sau lũ đã chuyển từ mức độ cảnh báo sang nguy cơ trực tiếp. Khi nước rút, nhiều đoạn bờ sông bị khoét sâu thành hàm ếch, đất đá trượt xuống theo dòng chảy, kéo theo cây cối và một phần đất sản xuất.

Ông Tăng Trung, Trưởng ban công tác Mặt trận thôn Tĩnh Yên, cho biết: "Sau khi nước lũ rút, bà con mới thấy hết mức độ nguy hiểm. Có đoạn chỉ trong một thời gian ngắn đã bị ăn sâu vào đất liền, tạo thành những hàm ếch lớn. Hiện nay, vị trí sạt lở chỉ còn cách khu dân cư khoảng 3m, đe dọa hơn 150 hộ dân với hơn 400 nhân khẩu sống ven sông".

Trước tình huống cấp bách, người dân và lực lượng chức năng đã sử dụng bao cát, cọc tre để gia cố tạm thời các vị trí xung yếu nhằm hạn chế dòng chảy tiếp tục xâm thực. Tuy nhiên, các giải pháp này chỉ mang tính tình thế, sau một thời gian đã xuống cấp, không còn khả năng chống chịu nếu xuất hiện các đợt mưa lũ lớn kéo dài.

"Nếu mùa mưa năm nay xuất hiện lũ lớn, nguy cơ sạt lở tiếp là rất cao. Người dân mong muốn sớm triển khai công trình kè kiên cố để ổn định lâu dài, bởi nếu tiếp tục kéo dài thì không chỉ mất đất mà nguy cơ mất nhà cũng rất rõ ràng", ông Trung nói.

Đồng ruộng bị cát bồi lấp

Song song với tình trạng sạt lở, mưa lũ năm 2025 còn để lại hậu quả nặng nề đối với sản xuất nông nghiệp tại vùng hạ du Thu Bồn và Vu Gia, đặc biệt ở khu vực Gò Nổi và các cánh đồng ven sông, nhiều diện tích đất bị bồi lấp, thay đổi cấu trúc và giảm khả năng canh tác.

Hơn 50ha đất canh tác hoa màu ven sông của Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Minh bị cát bồi lấp. Ảnh: PHAN VINH

Ông Ngô Văn Phi, Giám đốc Hợp tác xã Nông nghiệp Đại Minh (xã Vu Gia), cho biết khu vực này vốn là vùng trũng, thường xuyên chịu ảnh hưởng của lũ, nhưng những năm gần đây, mức độ thiên tai đã vượt ra khỏi kinh nghiệm sản xuất truyền thống của người dân.

"Lũ năm 2025 rất lớn, vượt các mốc trước đây. Riêng hợp tác xã có khoảng 50ha đất bị bồi lấp. Trước đây là đất thịt, sau lũ chuyển sang đất pha cát, độ phù sa giảm rõ rệt, tầng đất bị trít lại. Khi gặp mưa lớn thì dễ bị ngập úng, sau đó nắng lên thì cây trồng bị thối rễ, gần như không thể phục hồi kịp thời cho các vụ tiếp theo".

Cũng theo ông Phi, những thay đổi về chất lượng đất khiến việc phục hồi sản xuất gặp nhiều trở ngại, dù đã có sự hỗ trợ cải tạo từ phía địa phương. Nhiều diện tích trồng hoa màu phục vụ dịp cuối năm bị thiệt hại, năng suất giảm, kéo theo thu nhập của người dân bị ảnh hưởng đáng kể. Bên cạnh đó, hệ thống hạ tầng phục vụ sản xuất cũng chịu tác động khi lũ làm hư hỏng trụ điện, đường dây, ảnh hưởng đến việc cung cấp điện ra đồng, làm tăng chi phí khôi phục trong khi hiệu quả sản xuất chưa thể cải thiện ngay.

Tại khu vực Gò Nổi và vùng Kỳ Bì (xã Điện Bàn Tây), tình trạng bồi lấp diễn ra trên diện rộng, nhiều diện tích đất nông nghiệp bị phủ kín bởi lớp cát dày, có nơi lên đến cả mét. Trước đây, những cánh đồng này là đất phù sa màu mỡ, chuyên trồng bắp, đậu phụng, rau màu và cây ăn quả, tạo nguồn thu nhập ổn định cho người dân. Sau lũ, nhiều hộ buộc phải bỏ hoang đất hoặc tính đến phương án chuyển đổi sinh kế.

Người dân địa phương cho biết, các trận lũ gần đây có diễn biến khó lường, dòng chảy thay đổi mạnh, khiến nhiều diện tích đất canh tác có thể bị mất chỉ trong vài ngày mưa lớn. Tình trạng này không chỉ ảnh hưởng trước mắt mà còn đặt ra bài toán lâu dài về khả năng duy trì sản xuất nông nghiệp tại các vùng ven sông.

Những thiệt hại sau mùa lũ năm trước, từ sạt lở bờ sông đến bồi lấp đồng ruộng, đang tạo thành áp lực kép đối với vùng hạ du, khi vừa phải đối mặt với nguy cơ mất đất, vừa phải tìm cách phục hồi sinh kế trong điều kiện ngày càng bất lợi. Mùa mưa năm nay đang đến gần, nhiều khu vực xung yếu vẫn chưa được xử lý triệt để, đặt ra yêu cầu phải có giải pháp căn cơ hơn nhằm giảm thiểu rủi ro và ổn định đời sống người dân ven sông.

PHAN VINH

Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/bien-dong-kep-o-ha-du-3337581.html