Đại học Thái Nguyên hỗ trợ Thư viện số tại một số địa phương trong tỉnh.
Chuyển đổi công năng phục vụ cộng đồng
Sau sắp xếp tổ chức bộ máy và thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp, UBND tỉnh Thái Nguyên đã chỉ đạo các địa phương tiến hành rà soát toàn bộ cơ sở vật chất chưa sử dụng đến để có kế hoạch xử lý. Theo đó, toàn tỉnh có 3.173 cơ sở nhà, đất thuộc phạm vi quản lý; trong đó 743 cơ sở phải thực hiện rà soát, sắp xếp khi triển khai mô hình chính quyền địa phương 2 cấp. 669 cơ sở đã được đưa vào diện xử lý; 302 cơ sở chuyển về cấp xã, phường; 195 cơ sở đã được bố trí cho các đơn vị sử dụng.
Việc rà soát không chỉ dừng ở thống kê mà được gắn với phương án tái sử dụng cụ thể, theo hướng ưu tiên phục vụ nhu cầu thiết thực của người dân. Các trụ sở cũ, trung tâm văn hóa hay cơ sở công cộng sau khi được sắp xếp đã từng bước chuyển đổi công năng, trở thành thư viện, điểm sinh hoạt văn hóa cộng đồng và cơ sở chăm sóc sức khỏe người dân.
Thực hiện chỉ đạo của Thường trực Tỉnh ủy, UBND tỉnh đã xây dựng kế hoạch triển khai mô hình chăm sóc sức khỏe người cao tuổi tại cộng đồng. Mỗi xã, phường được yêu cầu bố trí ít nhất một điểm chăm sóc sức khỏe người cao tuổi, hoàn thành trước ngày 30/5/2026. Tại các địa bàn có dân số đông hoặc tỷ lệ người cao tuổi cao, có thể bố trí nhiều hơn một điểm phù hợp với điều kiện thực tế.
Song song với đó, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch đã chủ động xây dựng mô hình thư viện gắn với sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Việc tận dụng các thiết chế văn hóa hiện có, kết hợp với cơ sở nhà đất dôi dư, giúp mỗi xã, phường hình thành ít nhất một không gian đọc sách, sinh hoạt văn hóa phục vụ người dân. Cách làm này đã tạo ra sự chuyển biến rõ rệt trong tư duy sử dụng tài sản công, từ quản lý thuần túy sang khai thác vì mục tiêu phát triển con người và nâng cao chất lượng đời sống tinh thần.
Tại nhiều địa phương, các công trình sau chuyển đổi đã nhanh chóng được đưa vào hoạt động và phát huy hiệu quả. Một phần diện tích của Trung tâm Văn hóa huyện Chợ Đồn cũ được chuyển đổi thành điểm thư viện và nơi sinh hoạt văn hóa cộng đồng. Đây trở thành không gian để người dân tập luyện văn nghệ, giao lưu và tiếp cận tri thức.
Bà Vũ Thị Lương, Chủ nhiệm Câu lạc bộ Tiếng tính quê hương xã Chợ Đồn, chia sẻ: Từ khi có điểm sinh hoạt mới, người dân có nơi sinh hoạt, tập luyện ổn định hơn, đồng thời thư viện với nhiều đầu sách đã giúp bà con thuận lợi trong việc đọc, tra cứu thông tin. Không gian mới không chỉ mang lại tiện ích vật chất mà còn tạo sự gắn kết cộng đồng. Khi có địa điểm sinh hoạt chung, người dân tham gia tích cực hơn vào các hoạt động văn hóa, góp phần duy trì bản sắc và tăng cường sự kết nối xã hội.
Tại xã Trại Cau, bà Nguyễn Thị Ngấn, cho biết: Có điểm chăm sóc sức khỏe tại địa phương giúp người cao tuổi thuận lợi hơn trong việc tiếp cận dịch vụ y tế, giảm thời gian và chi phí di chuyển. Điều này tạo sự an tâm rõ rệt trong đời sống hằng ngày của người dân.
Đến cuối tháng 4-2026, trên địa bàn tỉnh đã có 77/92 xã, phường xây dựng kế hoạch triển khai mô hình thư viện, trung tâm sinh hoạt văn hóa và điểm chăm sóc sức khỏe cộng đồng. Nhiều địa phương chủ động chuẩn bị cơ sở vật chất, nhân lực và nội dung hoạt động, nhận được sự hưởng ứng tích cực từ người dân và các cơ quan, đơn vị, các tổ chức xã hội.
Sự tham gia của các đơn vị chuyên môn và cơ sở đào tạo cũng góp phần quan trọng. Đại học Thái Nguyên đã huy động các đơn vị, như: Trường Đại học Y - Dược, Nhà xuất bản và Trung tâm số tham gia hỗ trợ chuyên môn, cung cấp tài nguyên học liệu và kết nối hoạt động cho các điểm thư viện và chăm sóc sức khỏe. Theo đánh giá của PGS.TS Hoàng Văn Hùng, Giám đốc Đại học Thái Nguyên, việc chuyển đổi trụ sở dôi dư thành thiết chế phục vụ cộng đồng là bước đi thể hiện tư duy quản trị hiện đại, lấy người dân làm trung tâm.
Lan tỏa hiệu quả từ cách làm mới
Việc xử lý hiệu quả tài sản công dôi dư góp phần gia tăng giá trị phục vụ cộng đồng.
Với cách làm sáng tạo trong xử lý tài sản công dôi dư, nhiều mô hình ưu tiên nâng cao đời sống tinh thần, chăm sóc sức khỏe nhân dân trên địa bàn tỉnh đã và đang thể hiện rõ một tư duy mới trong quản trị công. Khi tài sản Nhà nước được giao lại cho cộng đồng quản lý, sử dụng đúng mục đích, giá trị sử dụng được nhân lên. Ông Vũ Sĩ Dư, ở xóm Giữa (xã Đại Phúc) cho rằng: Đây là chủ trương hợp lòng dân, nhận được sự đồng thuận cao.
Theo kế hoạch, từ nay đến trước ngày 30/5/2026, tại 92 xã, phường trên địa bàn tỉnh sẽ thành lập và đưa vào vận hành các mô hình thư viện, trung tâm sinh hoạt văn hóa cộng đồng, chăm sóc sức khỏe cộng đồng và người cao tuổi. Trên cơ sở tận dụng tối đa các thiết chế văn hóa, thể thao, thư viện hiện có cùng trụ sở, cơ sở nhà đất dôi dư còn bỏ trống, mục tiêu là bảo đảm toàn bộ tài sản sau sắp xếp được đưa vào sử dụng ngay, đúng mục đích, phát huy hiệu quả, không để thất thoát, lãng phí, xuống cấp.
Cùng với đó, các mô hình sinh hoạt văn hóa, chăm sóc sức khỏe cộng đồng tiếp tục được nhân rộng. Ông Nguyễn Đắc Vinh, Chủ tịch UBND xã Kha Sơn, cho biết: Địa phương sẽ tiếp tục rà soát cơ sở vật chất dôi dư để vừa quản lý, vừa huy động nguồn lực, phát triển thêm các điểm thư viện, đáp ứng nhu cầu thụ hưởng văn hóa của người dân.
Việc “hồi sinh” các trụ sở dôi dư mới là bước khởi đầu. Để những không gian này vận hành hiệu quả, yếu tố quyết định nằm ở cơ chế tổ chức, nguồn học liệu và cách thức triển khai hoạt động, đòi hỏi chiến lược lâu dài của chính quyền và cơ quan quản lý. Bà Hà Thị Bích Hồng, Giám đốc Sở Văn hóa, Thể thao và Du lịch, cho biết: Việc đưa mô hình vào hoạt động đã là nỗ lực lớn của cả hệ thống chính trị. Tuy nhiên, để duy trì hiệu quả cần tăng cường theo dõi, giám sát, đồng thời tiếp tục huy động nguồn lực hỗ trợ cơ sở, ưu tiên vùng đồng bào dân tộc thiểu số và miền núi còn khó khăn.
Thành công bước đầu của mô hình thể hiện qua hiệu quả tiết kiệm ngân sách và quan trọng hơn là niềm tin, sự hài lòng của nhân dân. Thực tiễn cho thấy đây không phải giải pháp trước mắt mà đã trở thành bài học kinh nghiệm trong vận dụng chủ trương của Trung ương vào thực tiễn địa phương, tạo nên mô hình nhân văn cần được lan tỏa, góp phần xây dựng nông thôn mới và đô thị văn minh.
Thu Trà