Bịt 'lỗ hổng' bản quyền nhạc số

2 giờ trướcBài gốc

Từ các đêm nhạc livestream, chương trình biểu diễn đến các nền tảng YouTube, TikTok, Facebook…, nhiều đơn vị đã ghi âm, ghi hình, sao chép và thương mại hóa các tác phẩm âm nhạc khi chưa được sự cho phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả.

Khi âm nhạc bị khai thác trái phép để trục lợi trên môi trường số

Cơ quan Cảnh sát điều tra Bộ Công an vừa khởi tố 5 vụ án hình sự và 7 bị can liên quan đến tội “Xâm phạm quyền tác giả, quyền liên quan” xảy ra tại Công ty BH Media, Công ty TNHH Lululola Entertainment, nhóm 1900 Group, Công ty TNHH Mây Sài Gòn và Trung tâm Giọng ca để đời. Đây đều là những đơn vị có tiếng kinh doanh âm nhạc trên môi trường số trong suốt thời gian qua.

Chương trình âm nhạc "Mây lang thang" bị cho rằng đã nhiều lần vi phạm bản quyền trên môi trường số. Ảnh: M.H

Đáng chú ý, BH Media được giới thiệu là doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực nội dung số, phát hành âm nhạc và quản lý bản quyền, sở hữu hơn 1.000 kênh YouTube cùng hàng trăm trang Facebook, TikTok. Tuy nhiên, cơ quan điều tra xác định doanh nghiệp này đã ký hợp đồng với nhiều đơn vị tổ chức đêm nhạc, sau đó ghi âm, ghi hình các tác phẩm âm nhạc để chỉnh sửa, sao chép và đăng tải lên các nền tảng số khi chưa được phép của tác giả, chủ sở hữu quyền tác giả. Nguồn thu quảng cáo từ các sản phẩm này tiếp tục được chuyển về doanh nghiệp.

Theo cơ quan điều tra, hoạt động vi phạm giúp các đối tượng hưởng lợi khoảng 6 tỷ đồng. Trong đó, BH Media thực hiện chi trả cho các đơn vị, cá nhân liên quan theo tỷ lệ phần trăm thỏa thuận.

Ngoài BH Media, bị can Diệp Văn Lập (tức ca sĩ Quang Lập) - chủ Trung tâm Giọng ca để đời - được xác định vừa biểu diễn vừa tổ chức ghi âm, ghi hình các tiết mục của ca sĩ, sau đó chỉnh sửa, sao chép thành nhiều bản và ký hợp đồng với BH Media để đăng tải lên YouTube mà không thực hiện nghĩa vụ xin phép, trả tiền bản quyền cho tác giả.

Tương tự, tại Công ty TNHH Mây Sài Gòn, các giám đốc doanh nghiệp bị xác định đã xin phép biểu diễn nhưng đồng thời ghi âm, ghi hình tác phẩm rồi đăng tải lên YouTube nhằm khai thác thương mại. Các bị can đều thừa nhận nhận thức pháp luật còn hạn chế, xem đây là bài học lớn đối với cá nhân và doanh nghiệp.

Trả lời trên báo chí, luật sư Hà Thị Khuyên, Đoàn Luật sư thành phố Hà Nội cho biết, quyền tác giả đối với tác phẩm âm nhạc được bảo hộ chặt chẽ theo Luật Sở hữu trí tuệ. Việc tự ý ghi âm, ghi hình, phát hành tác phẩm âm nhạc trên nền tảng số nhằm mục đích thương mại là hành vi khai thác quyền tài sản của tác giả và có thể bị xử lý hình sự nếu không được phép.

Điều 225 Bộ luật Hình sự quy định, người có hành vi xâm phạm quyền tác giả với quy mô thương mại hoặc thu lợi bất chính từ 50 triệu đồng trở lên có thể bị xử lý hình sự. Trường hợp phạm tội có tổ chức, thu lợi lớn hoặc gây thiệt hại nghiêm trọng, mức phạt có thể lên tới 1 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 6 tháng đến 3 năm.

Theo các chuyên gia, việc Bộ Công an đồng loạt khởi tố nhiều vụ án cho thấy cơ quan chức năng đang siết chặt việc bảo vệ quyền sở hữu trí tuệ trên môi trường số, đặc biệt trong bối cảnh ngành công nghiệp nội dung số và livestream phát triển mạnh.

Siết chặt quản lý

Theo các luật sư và chuyên gia sở hữu trí tuệ, thực trạng vi phạm bản quyền hiện nay xuất phát từ nhiều “lỗ hổng” trong nhận thức và quản trị nội dung số. Không ít đơn vị vẫn cho rằng việc cover, livestream hay ghi hình lại các buổi biểu diễn chỉ cần thỏa thuận với đơn vị phát hành nội dung là đủ mà bỏ qua nghĩa vụ xin phép chủ sở hữu quyền tác giả hoặc tổ chức đại diện quyền tác giả theo quy định.

Nhiều chương trình của "Lululola show" vi phạm bản quyền. Ảnh: M.H

Thực tế cho thấy, nhiều doanh nghiệp đang thiếu quy trình rà soát pháp lý nội bộ khi khai thác nội dung âm nhạc để thương mại hóa. Thậm chí, không ít trường hợp tiếp tục khai thác nội dung sau khi đã nhận được cảnh báo vi phạm từ nền tảng. Những lỗi này có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự với tội danh “cố ý vi phạm”.

Để tránh vi phạm bản quyền trên môi trường số, các chuyên gia cho rằng, doanh nghiệp hoạt động trong lĩnh vực giải trí, truyền thông và nội dung số cần xây dựng cơ chế kiểm soát sở hữu trí tuệ chặt chẽ từ khâu sản xuất đến phát hành. Mọi hoạt động sử dụng tác phẩm âm nhạc phải có hợp đồng hoặc văn bản chuyển nhượng quyền hợp pháp, tránh tình trạng “xin phép miệng” hoặc làm việc qua trung gian không đủ thẩm quyền. Ngoài ra, doanh nghiệp cần đầu tư bộ phận pháp chế chuyên biệt để kiểm soát vấn đề bản quyền trước khi đăng tải nội dung trên các nền tảng xuyên biên giới như YouTube, TikTok hay Facebook.

Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch vừa ban hành Kế hoạch triển khai thực hiện Công điện số 38/CĐ-TTg ngày 5-5-2026 của Thủ tướng Chính phủ về tập trung chỉ đạo thực hiện quyết liệt các giải pháp đấu tranh, ngăn chặn, xử lý hành vi xâm phạm quyền sở hữu trí tuệ. Kế hoạch được ban hành nhằm kịp thời phát hiện, chấn chỉnh, xử lý các hành vi vi phạm liên quan đến bản quyền chương trình máy tính và bản quyền phim, âm nhạc, chương trình truyền hình, trò chơi điện tử trên môi trường mạng.

Theo đó, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch yêu cầu thành lập đoàn kiểm tra việc chấp hành các quy định pháp luật về quyền tác giả, quyền liên quan tại các doanh nghiệp, tổ chức, cá nhân có liên quan; tổ chức các hoạt động tuyên truyền, thông tin trên hệ thống thông tin cơ sở, báo chí, mạng xã hội…

Trong bối cảnh hội nhập quốc tế và chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ, Việt Nam đang thúc đẩy phát triển văn hóa trên không gian mạng như một hướng đi tất yếu. Những biện pháp xử lý nghiêm các vi phạm bản quyền thời gian qua không chỉ là lời cảnh báo đối với các đơn vị kinh doanh nhạc số mà còn cho thấy yêu cầu cấp thiết phải siết chặt quản lý ở nhiều lĩnh vực nghệ thuật khác trên môi trường số.

Vấn đề đặt ra không chỉ dừng ở các vụ xử lý mang tính riêng lẻ mà cần tiến tới xây dựng hành lang pháp lý đồng bộ, minh bạch và đủ sức bao quát những “khoảng trống” về bản quyền trên không gian mạng. Khi hệ thống quy định được hoàn thiện, rõ trách nhiệm và có cơ chế thực thi hiệu quả, công tác bảo vệ bản quyền số sẽ được bảo đảm chặt chẽ hơn, góp phần tạo môi trường phát triển lành mạnh cho các ngành công nghiệp văn hóa trong thời đại số.

Hoàng Lân

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/bit-lo-hong-ban-quyen-nhac-so-750525.html