Bịt lỗ hổng 'né thuế hợp pháp'

2 giờ trướcBài gốc

Việc sửa đổi cập nhật các quy định pháp lý liên quan đến DTA, MAP, APA là nhu cầu cấp bách khi Việt Nam đang được xem là điểm đến FDI lớn trong khu vực - Ảnh minh họa

Áp lực từ giao dịch đa tầng

Theo báo cáo tổng kết của Bộ Tài chính, các quy định tại Thông tư 205/2013/TT-BTC được xây dựng trong hoàn cảnh pháp luật quản lý thuế và hợp tác quốc tế của Việt Nam chưa hoàn thiện như hiện nay. Sau hơn một thập kỷ áp dụng, nhiều nội dung đã không còn phù hợp, đặc biệt đối với các vấn đề liên quan đến xác định chủ sở hữu thực hưởng, cơ sở thường trú, thu nhập từ chuyển nhượng vốn gián tiếp hay các giao dịch dịch vụ xuyên biên giới. Đáng chú ý, dù cơ chế APA được kỳ vọng là công cụ quan trọng nhằm giảm tranh chấp và phòng ngừa rủi ro chuyển giá, đến nay vẫn chưa có hồ sơ APA chính thức nào được ký kết tại Việt Nam.

Các chuyên gia của Ernst & Young (EY) cho rằng, APA tại Việt Nam đang tồn tại nghịch lý là doanh nghiệp có nhu cầu lớn nhưng cơ chế triển khai chưa tạo được niềm tin đủ mạnh. Nhiều tập đoàn đa quốc gia hiện ưu tiên APA tại các quốc gia châu Á nhằm giảm rủi ro thanh tra kéo dài. Tuy nhiên, tại Việt Nam, doanh nghiệp vẫn e ngại do quy trình phức tạp, yêu cầu dữ liệu lớn và thiếu cơ sở dữ liệu so sánh đủ độ tin cậy.

Về phía ngành Thuế, áp lực quản lý thực tế cũng được ghi nhận gia tăng theo từng năm. Giai đoạn 2014-2025, mỗi năm có hàng nghìn doanh nghiệp có giao dịch liên kết được thanh tra, kiểm tra; số tiền truy thu, truy hoàn và xử lý liên quan đến chuyển giá và phân bổ lợi nhuận xuyên biên giới lên tới hàng chục nghìn tỷ đồng.

Theo phân tích của Deloitte Việt Nam, hiện nay các tập đoàn đa quốc gia có xu hướng tái cấu trúc chuỗi giá trị theo hướng phân bổ lợi nhuận thông qua tài sản vô hình, dữ liệu và các dịch vụ nội bộ xuyên biên giới. Điều này khiến cơ quan thuế ngày càng khó xác định phần giá trị thực sự được tạo ra tại Việt Nam. Đồng thời làm ranh giới giữa tối ưu nghĩa vụ thuế hợp pháp và lợi dụng khác biệt chính sách giữa các quốc gia trở nên mong manh hơn.

Không chỉ vậy, sự phát triển nhanh của kinh tế số cũng tạo thêm áp lực cho hệ thống quản lý thuế hiện hành. Theo đánh giá của Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD), các mô hình kinh doanh số xuyên biên giới đang “xói mòn” nhiều khái niệm quản lý thuế truyền thống như cơ sở thường trú hay nơi phát sinh thu nhập. Trên thực tế, hiện nay nhiều doanh nghiệp đa quốc gia có thể cung cấp dịch vụ số tại Việt Nam mà không cần hiện diện vật lý nhưng vẫn tạo ra doanh thu lớn, khiến cơ quan quản lý gặp khó trong xác định quyền đánh thuế và nghĩa vụ kê khai.

Trong đó, OECD cho rằng nếu hệ thống hướng dẫn pháp lý không được cập nhật kịp thời theo các chuẩn mực chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận toàn cầu (BEPS), nguy cơ thất thu ngân sách, xung đột quyền đánh thuế và tranh chấp quốc tế sẽ ngày càng lớn hơn.

Điều kiện hưởng ưu đãi sẽ chặt chẽ hơn

Trước đòi hỏi cấp bách của thị trường, đồng thời tạo các cơ hội làm tăng khả năng thu hút vốn FDI thế hệ mới, hiện nay việc sửa đổi các văn bản pháp lý hướng dẫn thực hiện các Hiệp định liên quan đến DTA, MAP, APA đang được Bộ Tài chính rất chú trọng thực hiện.

Theo đó, Dự thảo Thông tư mới được xây dựng theo hướng cập nhật nhiều nguyên tắc quản lý thuế quốc tế và quản lý chặt chẽ hơn các điều kiện áp dụng Hiệp định tránh đánh thuế hai lần. Một trong những nội dung đáng chú ý là việc bổ sung và làm rõ tiêu chí xác định “chủ sở hữu thực hưởng” đối với các khoản thu nhập phát sinh từ Việt Nam như tiền lãi vay, cổ tức, tiền bản quyền hay phí dịch vụ.

Theo đó, cơ quan quản lý sẽ không chỉ xem xét hồ sơ pháp lý hay hình thức giao dịch, mà tập trung đánh giá bản chất kinh tế, quyền kiểm soát thực tế và khả năng định đoạt dòng tiền của trường hợp nhận thu nhập. Theo đánh giá của EY, việc bổ sung các tiêu chí này là cần thiết để ngành thuế chuyển từ cách tiếp cận thiên về hình thức pháp lý sang đánh giá bản chất giao dịch, nhất là với các khoản thanh toán xuyên biên giới có giá trị lớn.

Đại diện Deloitte Việt Nam cho rằng, Bộ Tài chính cập nhật các nguyên tắc chống lạm dụng Hiệp định theo chuẩn mực chống xói mòn cơ sở thuế và chuyển lợi nhuận toàn cầu (BEPS), cùng Hiệp định đa phương chống xói mòn cơ sở thuế (MLI) mà Việt Nam tham gia từ năm 2023, là bước đi kịp thời nhằm siết quản lý hoạt động chuyển lợi nhuận xuyên biên giới và giảm nguy cơ thất thu ngân sách. Điều này đặc biệt cần thiết trong bối cảnh các tập đoàn đa quốc gia ngày càng mở rộng mô hình đầu tư dựa trên tài sản vô hình và dịch vụ số.

Ngoài ra, việc Dự thảo Thông tư bổ sung hướng dẫn chi tiết hơn về xác định cơ sở thường trú, thu nhập từ chuyển nhượng vốn trực tiếp, gián tiếp liên quan đến bất động sản cũng được giới phân tích đánh giá là bước tiến quan trọng nhằm xử lý các vướng mắc từng gây nhiều tranh cãi trong quá trình thực thi tại địa phương.

Các doanh nghiệp FDI mong muốn, hệ thống hướng dẫn minh bạch và có khả năng dự báo ổn định. Theo khuyến nghị của OECD, cùng với việc tăng cường chống xói mòn cơ sở thuế, các quốc gia, trong đó có Việt Nam, cần duy trì tính rõ ràng và nhất quán trong chính sách để tránh làm gia tăng chi phí tuân thủ hoặc phát sinh tranh chấp không cần thiết với nhà đầu tư nước ngoài.

Thạch Bình

Nguồn TBNH : https://thoibaonganhang.vn/bit-lo-hong-ne-thue-hop-phap-181851.html