Bộ KH&CN mở 'cơ chế vượt khung', tăng tốc thu hút nhân tài khoa học

3 giờ trướcBài gốc

Thời gian qua, Chính phủ đã ban hành nhiều nghị định nhằm hoàn thiện cơ chế, chính sách thu hút và trọng dụng nhân tài. Trong đó, Bộ KH&CN là cơ quan chủ trì tham mưu, xây dựng và tổ chức triển khai các chính sách đối với nhân tài khoa học, công nghệ và nhân lực công nghệ số. Song song, Bộ Nội vụ phụ trách chính sách đối với người có tài năng làm việc trong khu vực nhà nước, tạo nên khung chính sách tương đối đồng bộ.

Kết quả bước đầu cho thấy những tín hiệu tích cực. Năm 2025, Bộ KH&CN đã tuyển dụng 33 nhân sự chất lượng cao vào 8 đơn vị trực thuộc, trong đó có 8 người tốt nghiệp loại giỏi trở lên từ các trường đại học nước ngoài. Dù con số chưa lớn nhưng đây vẫn là chỉ dấu cho thấy chính sách bắt đầu phát huy hiệu quả.

Hoàn thiện hành lang pháp lý, mở “cơ chế vượt khung” cho nhân tài

Bộ Khoa học và Công nghệ thu hút được 33 nhân tài vào làm việc trong năm 2025.

Theo đại diện Bộ KH&CN, một trong những điểm đột phá của Luật Khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo là thiết kế 3 nhóm giải pháp trọng tâm: giao nhiệm vụ trực tiếp, cải thiện môi trường làm việc và tăng cường chính sách đãi ngộ. Cụ thể, Nhà nước ưu tiên giao các nhiệm vụ nghiên cứu, đặc biệt là công nghệ cao và công nghệ chiến lược, cho các tổ chức, doanh nghiệp có khả năng thu hút nhân tài. Điều này không chỉ tạo động lực nghiên cứu mà còn gắn kết chặt chẽ giữa con người và nhiệm vụ khoa học.

Song song với đó, hạ tầng nghiên cứu được chú trọng đầu tư. Hệ thống phòng thí nghiệm trọng điểm quốc gia, trung tâm nghiên cứu hiện đại đang từng bước được hoàn thiện, tạo điều kiện để nhà khoa học tiếp cận trang thiết bị tiên tiến và môi trường nghiên cứu chuyên nghiệp.

Về chính sách đãi ngộ, điểm mới đáng chú ý là cơ chế linh hoạt, mang tính “vượt khung”. Nhân tài có thể hưởng mức lương theo thỏa thuận, được hỗ trợ kinh phí nghiên cứu, công bố quốc tế, đăng ký sở hữu trí tuệ, tham gia hội thảo khoa học trong và ngoài nước. Đặc biệt, nhà khoa học được hưởng tối thiểu 30% lợi nhuận từ thương mại hóa kết quả nghiên cứu và được miễn thuế thu nhập cá nhân đối với phần thu nhập này.

Không chỉ dừng ở tài chính, các chính sách phi tài chính và an sinh xã hội cũng được triển khai đồng bộ. Nhà khoa học được hỗ trợ chỗ ở, điều kiện sinh hoạt, được tôn vinh, xét giải thưởng, đồng thời con em được ưu tiên trong giáo dục. Đối với chuyên gia nước ngoài, cơ chế miễn visa, miễn giấy phép lao động được áp dụng nhằm tạo điều kiện thuận lợi khi làm việc tại Việt Nam.

Nhân tài trong lĩnh vực khoa học, công nghệ sẽ nhận được hàng loạt ưu đãi. Ảnh minh họa.

Riêng trong lĩnh vực công nghệ số – đặc biệt là trí tuệ nhân tạo (AI), Bộ KH&CN đang triển khai kế hoạch thu hút 100 chuyên gia trong và ngoài nước tham gia 15 nhiệm vụ khoa học công nghệ trọng điểm. Các nhiệm vụ này trải rộng từ xây dựng cơ sở dữ liệu chuyên gia AI quốc gia, phát triển mô hình AI “Make in Vietnam”, đến ứng dụng AI trong nông nghiệp, y sinh, quản trị công và phát triển đô thị thông minh.

Kế hoạch này không chỉ nhằm thu hút nhân tài mà còn hướng tới xây dựng hệ sinh thái AI toàn diện, tự chủ, đưa AI trở thành động lực chiến lược cho tăng trưởng kinh tế và nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia.

Từ thu hút đến giữ chân: Bài toán nằm ở hệ sinh thái và môi trường làm việc

Một bước ngoặt quan trọng là việc Quốc hội thông qua Luật Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo năm 2025, cùng với Luật Công nghiệp công nghệ số. Các luật này đã tạo hành lang pháp lý thông thoáng hơn, trao quyền tự chủ cho nhà khoa học về tài chính, sở hữu trí tuệ và thương mại hóa kết quả nghiên cứu. Đồng thời, cơ chế đãi ngộ linh hoạt, kể cả vượt khung lương, được chính thức hóa.

Tuy nhiên, theo các chuyên gia, thách thức vẫn còn không nhỏ. Mức đãi ngộ tài chính dù được cải thiện nhưng chưa thực sự cạnh tranh với quốc tế. Quan trọng hơn, các yếu tố phi tài chính như môi trường nghiên cứu, văn hóa làm việc, cơ hội phát triển nghề nghiệp cần được nâng cấp đồng bộ.

Một đại diện Bộ KH&CN cho rằng, chính sách thu hút nhân tài không thể chỉ dừng ở “ưu đãi”, mà phải tạo được hệ sinh thái đủ hấp dẫn. Điều đó bao gồm hạ tầng nghiên cứu hiện đại, cơ chế tự chủ, giảm thủ tục hành chính, gắn kết chặt chẽ giữa nghiên cứu và doanh nghiệp, cũng như mở rộng hợp tác quốc tế.

Trong thời gian tới, Bộ KH&CN sẽ tiếp tục hoàn thiện các văn bản hướng dẫn thi hành luật, đảm bảo các cơ chế mới đi vào thực tiễn một cách hiệu quả. Đồng thời, đẩy mạnh triển khai Chiến lược thu hút nhân tài đến năm 2030, tầm nhìn 2050, với mục tiêu xây dựng đội ngũ nhân lực chất lượng cao đủ sức dẫn dắt các lĩnh vực công nghệ mũi nhọn.

Việc chuyển từ “thu hút” sang “giữ chân và phát huy” nhân tài được xem là bước đi quan trọng tiếp theo. Khi các chính sách được thực thi đồng bộ, minh bạch và linh hoạt, Việt Nam có cơ hội tạo ra môi trường đủ sức cạnh tranh, nơi nhân tài không chỉ đến mà còn gắn bó lâu dài, đóng góp cho sự phát triển bền vững của đất nước.

Việt Nam đang trong giai đoạn thúc đẩy mạnh mẽ hoạt động phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số. Nghị quyết Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng nêu định hướng phát triển đất nước giai đoạn 2026-2030 là xác lập mô hình tăng trưởng mới với mục tiêu nâng cao năng suất, chất lượng, hiệu quả, giá trị gia tăng và sức cạnh tranh của nền kinh tế.

Lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực chính; tạo ra sức sản xuất và phương thức sản xuất mới chất lượng cao, trọng tâm là kinh tế dữ liệu, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn; đẩy mạnh chuyển đổi số, chuyển đổi xanh, chuyển đổi năng lượng, chuyển đổi cơ cấu và chất lượng nguồn nhân lực.

Nguyễn Hoài

Nguồn Tiền Phong : https://tienphong.vn/bo-khcn-mo-co-che-vuot-khung-tang-toc-thu-hut-nhan-tai-khoa-hoc-post1835185.tpo