Bộ trưởng Nguyễn Kim Sơn: Ứng dụng AI có kiểm soát để phát triển con người lâu dài

3 giờ trướcBài gốc

Giáo dục vươn tầm nhờ STEM và AI

- Nhìn lại 5 năm thực hiện Nghị quyết Đại hội XIII, đặc biệt với định hướng ưu tiên phát triển nhân lực STEM và công nghệ cao như bán dẫn, AI..., theo Bộ trưởng, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp đã đạt được những kết quả nào nổi bật?

- Đối với giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp, 5 năm qua ghi nhận việc triển khai mạnh mẽ chủ trương tự chủ đại học, mang lại nhiều kết quả tích cực. Bộ GDĐT đã tham mưu Chính phủ đã ban hành và triển khai nhiều đề án quan trọng nhằm phát triển nguồn nhân lực cho các ngành công nghệ cao như bán dẫn, AI, công nghệ 4.0.

Quy mô đào tạo các ngành STEM trong giáo dục đại học tăng nhanh, với tuyển sinh mới giai đoạn 2019-2023 tăng trung bình khoảng 10% mỗi năm, cao hơn mức chung. Nhiều lĩnh vực như toán - thống kê, công nghệ thông tin, công nghệ kỹ thuật và kỹ thuật ghi nhận mức tăng mạnh ở cả bậc đại học và sau đại học.

Các cơ sở giáo dục đại học có nhiều chuyển biến, các chỉ số kiểm định và xếp hạng quốc tế gia tăng. Nhiều trường đại học Việt Nam đã có mặt trong các bảng xếp hạng quốc tế, trong đó có nhóm 1.000 và thậm chí nhóm 500 trường đại học hàng đầu thế giới và châu Á. Quy mô đào tạo, số lượng ngành nghề được mở rộng, chất lượng đào tạo từng bước được nâng cao, đặc biệt trong đào tạo nguồn nhân lực chất lượng cao và các lĩnh vực công nghệ, kỹ thuật mũi nhọn phục vụ phát triển đất nước.

Giáo dục nghề nghiệp ngày càng gắn chặt hơn với nhu cầu của doanh nghiệp và thị trường lao động. Nhiều cơ sở từng bước được đầu tư cơ sở vật chất, điều kiện dạy và học được cải thiện rõ rệt so với các giai đoạn trước.

Bộ trưởng Giáo dục và Đào tạo Nguyễn Kim Sơn.

- Ông đánh giá thế nào về những kết quả nổi bật của 2 trụ cột là xã hội học tập và chuyển đổi số trong quá trình hiện đại hóa nền giáo dục quốc gia?

- Nhiệm kì vừa qua cũng là giai đoạn triển khai tích cực các chủ trương xây dựng xã hội học tập, thúc đẩy học tập suốt đời. Các mô hình và giải pháp từng bước đi vào thực tiễn, mang lại những kết quả bước đầu rõ nét.

Một điểm nhấn quan trọng khác là chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo. Ngành đã từng bước xây dựng và hoàn thiện các cơ sở dữ liệu dùng chung, bao gồm dữ liệu về cơ sở giáo dục, người học, giáo dục phổ thông, giáo dục đại học và giáo dục nghề nghiệp.

Gần đây, các cơ sở dữ liệu về hồ sơ học tập suốt đời, học bạ số, văn bằng số đã được triển khai và dự kiến từ đầu năm 2026 sẽ được khai thác, sử dụng trên Cổng Dịch vụ công quốc gia.

Các cơ sở giáo dục đại học cũng đẩy mạnh ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI) trong dạy học, quản lý và xây dựng mô hình trường học thông minh. Có thể khẳng định chuyển đổi số và ứng dụng công nghệ là một trong những kết quả nổi bật của giáo dục trong 5 năm qua.

Kiểm soát công nghệ để bảo đảm an toàn

- Trước sự chênh lệch về điều kiện giáo dục giữa các vùng miền và yêu cầu đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng AI, yêu cầu đặt ra là vừa bảo đảm công bằng, nâng cao chất lượng đồng bộ, vừa giữ được tính tự chủ và tư duy độc lập của người học, thưa ông?

- Xuất phát điểm của nền giáo dục còn chưa đồng đều giữa các vùng miền và các nhóm dân cư. Sự chênh lệch về điều kiện kinh tế - xã hội, xu hướng phân hóa giàu nghèo, sự tập trung dân cư lớn tại các đô thị và vùng kinh tế trọng điểm đã tạo ra những áp lực không nhỏ. Trong khi đó, các khu vực vùng sâu, vùng xa, vùng khó khăn, vùng đồng bào dân tộc thiểu số vẫn còn nhiều hạn chế về điều kiện học tập.

Để bảo đảm công bằng trong giáo dục và nâng cao chất lượng một cách đồng bộ trên phạm vi cả nước, khi các nhóm đối tượng và vùng miền có xuất phát điểm khác nhau, giáo dục đứng trước thách thức rất lớn. Việc nâng cao chất lượng chung của toàn hệ thống trong bối cảnh tỷ lệ người học ở các vùng khó khăn còn chiếm tỷ lệ đáng kể là một bài toán không dễ giải.

Bên cạnh đó, yêu cầu hội nhập quốc tế, chuyển đổi số, ứng dụng Internet và AI trong giáo dục đang đặt ra những thách thức mới, mang tính phi truyền thống.

Điều này đòi hỏi phải thay đổi cách dạy của người dạy, cách học của người học, cũng như phương thức kiểm tra, đánh giá. Làm thế nào để vừa tận dụng được lợi thế của dữ liệu lớn và AI, vừa bảo đảm người học không mất đi tính tự chủ, tư duy độc lập, sáng tạo, đồng thời phát huy đầy đủ phẩm chất và kỹ năng, là thách thức rất lớn đối với giáo dục hiện nay.

Các đề án thí điểm tích hợp STEM được triển khai tại nhiều trường, góp phần nâng cao chất lượng dạy học và khơi dậy đam mê khoa học công nghệ cho học sinh.

- Ngành giáo dục sẽ làm gì để ứng dụng AI an toàn, hiệu quả và bền vững, đồng thời nâng cao năng lực giáo viên và đổi mới quản trị?

- Chúng tôi coi AI và các công nghệ thông minh mới là những điều kiện thuận lợi, nhưng để sử dụng hiệu quả các công cụ này trong giáo dục, bảo đảm an toàn và phát triển bền vững, cần có các chính sách phù hợp, nâng cao năng lực cho đội ngũ giáo viên, đồng thời đổi mới quản trị theo hướng thông minh hơn.

Việc ứng dụng công nghệ phải được kiểm soát, bảo đảm an toàn, hướng đến phát triển bền vững và phục vụ mục tiêu phát triển con người lâu dài.

- Ông nhìn nhận thế nào về việc vừa giữ vững nền tảng giá trị, vừa nâng cao năng lực cạnh tranh và thu hút nhân lực chất lượng cao?

- Thách thức trong việc giáo dục nhân cách, đạo đức người học, kiểm soát, giảm thiểu các vấn đề như bạo lực học đường và các hành vi tiêu cực khác, nhất là trong bối cảnh tác động mạnh mẽ của mạng xã hội và Internet - những yếu tố mà trước đây giáo dục chưa từng phải đối diện ở mức độ như hiện nay. Có thể nói, cơ hội rất lớn, nhưng áp lực đối với giáo dục cũng không hề nhỏ.

Đối với giáo dục đại học, thách thức nổi bật là cạnh tranh toàn cầu về công nghệ, nguồn nhân lực và đặc biệt là nhân tài. Các trường đại học trên thế giới đang cạnh tranh gay gắt trong đào tạo nhân lực chất lượng cao và thu hút chuyên gia giỏi. Làm thế nào để vừa đào tạo, vừa giữ chân, phát huy nguồn nhân lực trong nước, đồng thời thu hút được các chuyên gia quốc tế, tạo môi trường làm việc thuận lợi cho họ, là thách thức mang tính toàn cầu, không chỉ riêng đối với Việt Nam.

Ưu tiên các lĩnh vực trọng điểm

- Thưa Bộ trưởng, để nâng cao chất lượng giáo dục đại học gắn với thị trường lao động và yêu cầu đổi mới sáng tạo theo tinh thần Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị, ngành sẽ triển khai những giải pháp gì?

- Đối với giáo dục đại học, chất lượng còn gắn chặt với sự kết nối thị trường lao động, vai trò của doanh nghiệp, sự đầu tư của Nhà nước và hoạt động nghiên cứu khoa học, đổi mới sáng tạo. Việc thúc đẩy nghiên cứu, chuyển giao công nghệ theo tinh thần Nghị quyết 57 không chỉ tạo ra các sản phẩm khoa học mà còn trực tiếp nâng cao chất lượng đào tạo, đặc biệt ở bậc sau đại học.

Hiện nay, nhiều đề án đang được triển khai nhằm tăng cường phòng thí nghiệm, trang thiết bị nghiên cứu cho các trường đại học, nhất là trong 11 nhóm lĩnh vực công nghệ trọng điểm, mũi nhọn của quốc gia, qua đó bảo đảm và nâng cao chất lượng đào tạo.

Bên cạnh đó là các giải pháp tăng cường hợp tác quốc tế, thu hút chuyên gia, nhà khoa học; mở rộng nguồn lực tài chính thông qua học bổng cho sinh viên các ngành công nghệ, kỹ thuật và chương trình đào tạo tiến sĩ ở nước ngoài. Có thể khẳng định, nhiều chính sách và đề án đang được triển khai đồng bộ nhằm hướng tới nâng cao chất lượng giáo dục ở tất cả các cấp học, trong đó đội ngũ nhà giáo, cơ sở vật chất, đổi mới quản lý và bảo đảm nguồn lực là những nhân tố then chốt.

- Bước sang năm mới, ông chia sẻ thông điệp gì tới đội ngũ nhà giáo, người học và các bậc phụ huynh để toàn ngành cùng chung sức đổi mới và phát triển?

- Năm 2026 là một năm rất quan trọng đối với cả đất nước và đối với ngành Giáo dục. Cơ hội phát triển rộng mở, ngành Giáo dục nhận được sự quan tâm rất lớn, nhưng đồng thời trách nhiệm cũng rất nặng nề.

Tôi mong rằng đội ngũ nhà giáo, với tất cả niềm vinh dự và trách nhiệm của mình, sẽ tiếp tục đổi mới, nhận thức đầy đủ hơn nữa vai trò, sứ mệnh, trách nhiệm và danh dự của nghề giáo, để mỗi ngày làm tốt hơn, có thể gánh vác được trọng trách lớn mà đất nước đã giao phó.

Đối với người học, tôi mong các em chủ động hơn, sáng tạo hơn, tận dụng tốt các cơ hội để không ngừng học tập, rèn luyện và phát triển bản thân, từ đó nắm bắt được những cơ hội rất lớn cho chính mình và cho đất nước trong chặng đường sắp tới.

Tôi cũng mong rằng các thầy cô giáo, các nhà quản lý giáo dục và người học đều tìm thấy niềm vui trong công việc dạy và học của mình.

Nhân dịp này, tôi xin gửi lời cảm ơn tới toàn thể quý vị phụ huynh đã luôn đồng hành cùng các thầy cô và học sinh của ngành Giáo dục trong suốt thời gian vừa qua và trong thời gian tới.

- Xin cảm ơn Bộ trưởng!

Anh Lê

Nguồn VietTimes : https://viettimes.vn/bo-truong-nguyen-kim-son-ung-dung-ai-co-kiem-soat-de-phat-trien-con-nguoi-lau-dai-post194666.html