Trong thế giới kiếm hiệp của Thần Điêu Hiệp Lữ, nơi những nhân vật nữ thường để lại dấu ấn bằng vẻ đẹp tuyệt sắc hoặc số phận bi thương dữ dội, Trình Anh lại được nhớ đến theo một cách rất khác. Nàng không ồn ào, không xuất hiện với hào quang quá lớn, nhưng càng về sau càng khiến độc giả day dứt bởi sự dịu dàng, tinh tế và một tình yêu cao thượng gần như hoàn mỹ. Chính điều đó khiến Trình Anh trở thành một trong những bóng hồng gây tiếc nuối nhất trong thế giới võ hiệp của Kim Dung.
Kim Dung xây dựng Trình Anh không theo mô-típ mỹ nhân sắc nước hương trời ngay từ cái nhìn đầu tiên. Nàng mang vẻ đẹp thanh nhã, nhẹ nhàng và càng tiếp xúc càng cuốn hút. Hình ảnh cô gái mặc áo xanh, gương mặt thanh tú, đôi mắt trong trẻo cùng phong thái điềm đạm đã trở thành dấu ấn khó quên với nhiều độc giả. Giữa giang hồ đầy tranh đấu, Trình Anh giống như một khoảng lặng bình yên hiếm hoi, khiến người đối diện có cảm giác thư thái và an tâm.
Trình Anh là một trong những bóng hồng gây tiếc nuối nhất trong thế giới võ hiệp của Kim Dung.
Một trong những chi tiết đặc biệt nhất của nhân vật là chiếc mặt nạ da người nàng thường đeo khi hành tẩu giang hồ để tránh sự truy sát của Lý Mạc Sầu. Lớp mặt nạ xấu xí ấy vô tình khiến vẻ đẹp thật của Trình Anh càng trở nên bí ẩn. Chỉ trước những người nàng tin tưởng, cô gái ấy mới tháo bỏ lớp ngụy trang, để lộ dung nhan thanh khiết đến mức ngay cả Dương Quá cũng không khỏi ngẩn ngơ. Tuy nhiên, điều khiến Trình Anh nổi bật không chỉ nằm ở ngoại hình, mà còn ở khí chất "đạm mạc như cúc" hiếm thấy trong các nhân vật nữ của Kim Dung.
Không chỉ sở hữu dung mạo thanh nhã, Trình Anh còn là đệ tử cuối cùng của Hoàng Dược Sư - Đông Tà nổi danh thiên hạ. Sau khi được cứu khỏi tay Lý Mạc Sầu, nàng được nhận làm đệ tử đóng cửa và truyền dạy nhiều võ công tinh diệu. Dù nội lực không thuộc hàng tuyệt đỉnh, Trình Anh lại nổi bật bởi sự thông minh và khả năng ứng biến linh hoạt. Nàng thành thạo Ngọc Tiêu Kiếm Pháp, bộ pháp né đòn cùng Kỳ Môn Độn Giáp, từng nhiều lần dùng trận pháp để thoát khỏi nguy hiểm hoặc đối phó với kẻ địch mạnh hơn.
Dù nội lực không thuộc hàng tuyệt đỉnh, Trình Anh lại nổi bật bởi sự thông minh và khả năng ứng biến linh hoạt.
Ở Trình Anh còn có sự tài hoa rất giống sư phụ. Nàng giỏi âm luật, viết chữ đẹp và đặc biệt có tài thổi tiêu. Tiếng tiêu của nàng không chỉ là biểu hiện của tâm hồn nghệ sĩ mà còn trở thành sợi dây kết nối đầy day dứt với Dương Quá. Trong nhiều khoảnh khắc, Kim Dung không cần dùng những lời tỏ tình trực diện mà chỉ thông qua tiếng tiêu, ánh mắt hay nét chữ cũng đủ để người đọc cảm nhận được tình cảm sâu kín của nhân vật này.
Mối tình của Trình Anh dành cho Dương Quá được xem là một trong những đoạn tình cảm buồn nhất của Thần Điêu Hiệp Lữ. Khi Dương Quá dưỡng thương tại nơi ở của nàng, chàng vô tình nhìn thấy Trình Anh viết đi viết lại câu thơ: "Vấn thế gian, tình thị hà vật, trực giáo sinh tử tương hứa?". Từng nét chữ ngay ngắn nhưng chất chứa nỗi sầu không thể gọi thành tên. Đó cũng là lúc độc giả nhận ra cô gái tưởng như luôn bình thản ấy đã yêu rất sâu đậm.
Mối tình của Trình Anh dành cho Dương Quá được xem là một trong những đoạn tình cảm buồn nhất của Thần Điêu Hiệp Lữ.
Điều khiến Trình Anh được yêu mến nằm ở chỗ nàng hiểu rõ tình cảm ấy sẽ không có kết quả nhưng vẫn lựa chọn giữ nó trong lòng mà không oán trách. Biết trái tim Dương Quá chỉ thuộc về Tiểu Long Nữ, nàng chưa từng ghen tuông hay tìm cách chen vào mối quan hệ ấy. Khi Dương Quá đề nghị kết nghĩa huynh muội để giữ khoảng cách và bảo vệ danh tiết cho nàng, Trình Anh dù đau lòng vẫn chấp nhận bằng thái độ điềm tĩnh. Nàng tự tay chuẩn bị rượu tế trời đất, chôn chặt tình cảm nam nữ để trở thành người em gái và tri kỷ của chàng.
Sự hy sinh âm thầm ấy khiến nhiều độc giả cảm thấy tiếc nuối hơn cả một mối tình tan vỡ thông thường. Bởi Trình Anh gần như là hình mẫu lý tưởng về dung mạo, tài năng lẫn nhân cách, nhưng cuối cùng lại không thể có được người mình yêu.
Khi Dương Quá và Tiểu Long Nữ đoàn tụ rồi lui về ở ẩn, Trình Anh cũng lặng lẽ trở về Giang Nam cùng Lục Vô Song. Nàng không lựa chọn một cuộc sống mới bên người khác, cũng không cố quên đi đoạn tình cảm cũ. Cuộc đời còn lại của nàng trôi qua trong bình lặng và cô độc, gửi những nỗi niềm chưa thể gọi tên vào tiếng tiêu giữa những đêm trăng.
Có lẽ chính vì quá hoàn hảo nhưng lại dang dở nên Trình Anh vẫn luôn là nhân vật nữ khiến nhiều độc giả tiếc nuối nhất trong Thần Điêu Hiệp Lữ. Không cần những bi kịch dữ dội hay cái kết quá cực đoan, chỉ riêng sự lặng lẽ đứng phía sau người mình yêu suốt cả đời cũng đủ khiến hình bóng của nàng trở thành một trong những ký ức khó quên nhất của thế giới kiếm hiệp Kim Dung.
Vân Anh