BRICS và hướng tiếp cận mới của Ấn Độ về kiểm toán đô thị

2 giờ trướcBài gốc

Đổi mới tư duy kiểm toán đô thị

Tại Hội nghị Thượng đỉnh các Cơ quan Kiểm toán Tối cao BRICS (SAI) diễn ra gần đây ở Bengaluru, Tổng Kiểm toán Nhà nước Ấn Độ (CAG) nhấn mạnh yêu cầu đặt trách nhiệm giải trình làm trụ cột của quản trị đô thị hiện đại. Theo đó, hoạt động kiểm toán công không chỉ dừng lại ở việc xác định chi tiêu ngân sách có tuân thủ quy định hay không, mà cần hướng tới trả lời câu hỏi cốt lõi hơn: các khoản chi đó có thực sự mang lại cải thiện trong đời sống người dân hay không.

Cách tiếp cận này phản ánh sự chuyển dịch quan trọng trong tư duy quản trị công tại Ấn Độ cũng như nhiều nền kinh tế đang phát triển. Trong thời gian dài, công tác kiểm toán khu vực công chủ yếu tập trung vào tuân thủ quy định, nhằm ngăn ngừa sai phạm tài chính và bảo đảm kỷ luật ngân sách. Tuy nhiên, trong bối cảnh đô thị hóa diễn ra nhanh chóng, mô hình này bộc lộ những hạn chế nhất định, khi nhiều dự án hạ tầng quy mô lớn được triển khai đúng quy trình nhưng chưa tạo ra chuyển biến tương xứng về chất lượng dịch vụ công.

Ấn Độ đổi mới kiểm toán công, lấy người dân làm thước đo giữa đô thị hóa và biến đổi khí hậu. Ảnh: Getty Images

Thực tiễn này không chỉ diễn ra ở Ấn Độ mà còn mang tính phổ biến tại nhiều quốc gia BRICS - nhóm chiếm gần một nửa dân số thế giới và sở hữu nhiều đô thị phát triển nhanh hàng đầu toàn cầu. Các đô thị vừa là động lực tăng trưởng kinh tế, vừa phải đối mặt với sức ép ngày càng lớn từ ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, thiếu hụt nhà ở, mở rộng khu định cư không chính thức, rủi ro khí hậu và quá tải hệ thống dịch vụ công. Những thách thức này tác động trực tiếp đến năng suất, năng lực cạnh tranh và ổn định xã hội.

Trong bối cảnh đó, các chuẩn mực của Tổ chức Quốc tế các Cơ quan Kiểm toán Tối cao (INTOSAI) ngày càng nhấn mạnh vai trò của kiểm toán hiệu quả hoạt động, tập trung đánh giá giá trị thực mà chính sách công mang lại. Đây cũng là định hướng mà Ấn Độ đang triển khai thông qua chương trình kiểm toán tại 101 thành phố, hướng tới mục tiêu nâng cao “sự thuận tiện trong đời sống người dân”. Thay vì chỉ xem xét hồ sơ, thủ tục hay tỷ lệ giải ngân, các cuộc kiểm toán được mở rộng sang đánh giá trực tiếp chất lượng dịch vụ công, khả năng tiếp cận hạ tầng và tính bền vững của phát triển đô thị.

Thực tiễn kiểm toán đô thị tại Ấn Độ

Những cuộc kiểm toán mới đây tại Ấn Độ cho thấy cách tiếp cận thuần túy thủ tục đã bộc lộ nhiều hạn chế. Tại Dehradun, kiểm toán Dự án Thành phố Thông minh đã phát hiện nhiều bất cập trong quá trình triển khai các giải pháp công nghệ đô thị có chi phí lớn. Tuy nhiên, vấn đề không chỉ nằm ở quy trình thực hiện mà còn ở khoảng cách giữa mức đầu tư và hiệu quả mang lại cho người dân. Nhiều hạng mục được triển khai đúng quy định nhưng chưa tạo ra chuyển biến rõ rệt về chất lượng dịch vụ đô thị.

Tương tự, cuộc kiểm toán Chương trình Atal về Phục hồi và Chuyển đổi Đô thị (AMRUT) tại bang Kerala cũng chỉ ra những hạn chế trong công tác lập kế hoạch, giám sát và đánh giá dự án. Một số địa phương xảy ra tình trạng chậm tiến độ, tài sản công vận hành kém hiệu quả hoặc chưa được khai thác đầy đủ, trong khi tác động cải thiện dịch vụ đô thị còn hạn chế.

Các trường hợp này phản ánh một thực tế phổ biến trong quản trị đô thị Ấn Độ: hạ tầng thường được xem như mục tiêu hoàn thành hơn là công cụ phục vụ người dân. Việc đánh giá chủ yếu dựa trên tiến độ thực hiện, quy mô đầu tư và mức độ tuân thủ ngân sách khiến khía cạnh chất lượng dịch vụ công chưa được phản ánh đầy đủ.

Nếu hoạt động kiểm toán được chuyển hướng sang đo lường các chỉ số gắn trực tiếp với đời sống người dân như thời gian di chuyển, khả năng tiếp cận nước sạch, chất lượng giao thông công cộng hay mức độ giảm ngập đô thị, cách tiếp cận chính sách sẽ có sự thay đổi đáng kể. Khi đó, thành công của một dự án không chỉ được đo bằng số kilomet hạ tầng xây dựng hay quy mô giải ngân, mà bằng mức độ cải thiện thực chất trong đời sống đô thị.

Cách tiếp cận này đồng thời tạo ra sức ép cải cách đối với bộ máy hành chính. Chính quyền đô thị không chỉ tập trung vào việc hoàn thành dự án, mà còn phải chú trọng hiệu quả vận hành, khả năng duy trì dịch vụ và mức độ hài lòng của người dân. Trong cấu trúc đó, kiểm toán không chỉ dừng lại ở vai trò giám sát hậu kiểm, mà còn trở thành công cụ thúc đẩy cải cách quản trị.

Đối với Ấn Độ, yêu cầu này mang ý nghĩa chiến lược, khi các đô thị hiện đóng góp hơn 60% GDP quốc gia và được xác định là động lực trung tâm trong mục tiêu phát triển dài hạn “Viksit Bharat 2047”. Tuy vậy, hệ thống quản trị đô thị vẫn tồn tại nhiều hạn chế, như sự phân mảnh trong quá trình ra quyết định, thiếu đồng bộ dữ liệu và năng lực điều hành ở cấp địa phương chưa theo kịp tốc độ đô thị hóa.

Kinh nghiệm quốc tế và xu hướng trong BRICS

Xu hướng chuyển dịch từ kiểm toán tuân thủ sang kiểm toán dựa trên kết quả không chỉ diễn ra tại Ấn Độ mà đang xuất hiện ở nhiều quốc gia trên thế giới.

Tại Anh, chiến lược “Niềm tin - Giá trị - Tác động” giai đoạn 2025 - 2030 của Văn phòng Kiểm toán Quốc gia nhấn mạnh việc đánh giá hiệu quả chi tiêu công dựa trên tác động thực tế thay vì chỉ kiểm tra tính hợp lệ tài chính. Brazil áp dụng các công cụ đo lường chi tiêu công gắn với chỉ số nghèo đa chiều, nhằm đánh giá tác động chính sách đối với các nhóm dân cư dễ bị tổn thương. Trong khi đó, Trung Quốc ngày càng gắn đánh giá hiệu quả hoạt động của chính quyền địa phương với các chỉ số cụ thể như chất lượng môi trường, hiệu quả giao thông và năng lực cung ứng dịch vụ công.

Trong khuôn khổ BRICS, các đô thị lớn như Mumbai, São Paulo, Johannesburg, Thượng Hải hay Cairo đều đối mặt với những thách thức tương đồng về đô thị hóa nhanh, áp lực hạ tầng và biến đổi khí hậu. Một số cơ chế hợp tác đã được thiết lập, như quan hệ thành phố kết nghĩa Mumbai - Thượng Hải hay các mạng lưới khí hậu đô thị giữa Durban, Rio de Janeiro và các đối tác khác. Tuy nhiên, phần lớn vẫn dừng ở trao đổi kinh nghiệm hoặc phối hợp mang tính biểu tượng.

Thực tiễn đó đặt ra yêu cầu chuyển từ hợp tác hình thức sang mô hình hợp tác dựa trên kết quả đo lường được. Theo đó, Mumbai và Rio de Janeiro có thể phối hợp trong ứng phó ngập úng và tăng cường khả năng chống chịu khí hậu; Bengaluru và Thâm Quyến trong quản trị số và công nghệ đô thị; Delhi và São Paulo trong phát triển giao thông công cộng điện khí hóa; Johannesburg và Ahmedabad trong chiến lược giảm tác động của nắng nóng đô thị.

Hướng tới nền tảng kiểm toán đô thị BRICS

Một số đề xuất gần đây cho rằng BRICS có thể xây dựng một Nền tảng Kiểm toán đô thị chung, nhằm thiết lập cơ chế đánh giá định kỳ giữa các thành phố thành viên về hiệu quả thích ứng khí hậu, chất lượng dịch vụ công và quản trị hạ tầng đô thị. Thay vì cạnh tranh qua các bảng xếp hạng mang tính khái quát, các đô thị có thể học hỏi lẫn nhau dựa trên dữ liệu thực chứng và kết quả kiểm toán.

Trong mô hình này, các cơ quan kiểm toán tối cao không chỉ đóng vai trò giám sát tài chính mà còn trở thành cầu nối thúc đẩy học hỏi chính sách giữa các đô thị thuộc Nam bán cầu. Điều này đặc biệt quan trọng khi tốc độ đô thị hóa nhanh đang tạo áp lực lớn lên năng lực quản trị công và khả năng cung ứng dịch vụ đô thị.

Đối với người dân, hiệu quả quản trị đô thị không được đo bằng số lượng dự án hay quy mô đầu tư, mà bằng những cải thiện cụ thể trong đời sống hằng ngày như giao thông thuận tiện hơn, hệ thống thoát nước vận hành hiệu quả, khả năng tiếp cận nhà ở hợp lý và dịch vụ y tế ngày càng thuận tiện. Vì vậy, bên cạnh yêu cầu về minh bạch tài chính và phòng chống tham nhũng, quản trị đô thị hiện đại cần bổ sung một tầng trách nhiệm giải trình mới.

Trong bối cảnh các đô thị ngày càng trở thành trung tâm tăng trưởng và biến đổi xã hội, cách tiếp cận mà Ấn Độ đang thúc đẩy có thể góp phần định hình lại tiêu chí đánh giá hiệu quả chính sách công: từ đầu vào tài chính sang đầu ra xã hội, và xa hơn là chất lượng sống của người dân.

Châu Anh

Nguồn Đại Biểu Nhân Dân : https://daibieunhandan.vn/brics-va-huong-tiep-can-moi-cua-an-do-ve-kiem-toan-do-thi-10418639.html