Bác Hồ thăm Nhà máy Xe lửa Gia Lâm ngày 19/5/1955. Ảnh tư liệu
Khi đất nước giành được độc lập, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đặc biệt quan tâm đến các thành phần kinh tế, các giới chức tham gia vào công cuộc xây dựng nền kinh tế và tài chính của nước nhà.
Để khẳng định vị trí và vai trò của thương nghiệp đối với công cuộc kiến thiết đất nước, ngày 18/9/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ưu tiên dành thời gian để gặp gỡ các đại diện doanh nghiệp, đội ngũ doanh nhân tham gia vào việc khôi phục và cùng chung góp sức trong mục tiêu xây dựng và phát triển kinh tế đất nước.
Tại tuần lễ Vàng này, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tiếp các nhà công thương Hà Nội là giới chức đầu tiên tại Phủ Chủ tịch. Sau cuộc gặp gỡ, trao đổi, Chính phủ đã được giới công thương Hà Nội nói riêng và cả nước nói chung ủng hộ rất nhiều về vật chất, qua đó giảm bớt khó khăn về tài chính cho đất nước.
Trong bức thư gửi giới công thương Việt Nam ngày 13/10/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định nền kinh tế quốc dân thịnh vượng nghĩa là sự kinh doanh của các nhà công nghiệp, thương nghiệp thịnh vượng. Đây là sự khẳng định về mối quan hệ mật thiết giữa công việc của giới doanh nhân và sự nghiệp của đất nước, thể hiện tầm nhìn khoáng đạt, vượt thời gian và không gian của Chủ tịch Hồ Chí Minh về phát triển kinh tế.
Trong thư, Người viết:
“Trong lúc các giới khác trong quốc dân ra sức hoạt động để giành lấy nền hoàn toàn độc lập của nước nhà, thì giới Công - Thương phải hoạt động để xây dựng một nền kinh tế và tài chính vững vàng và thịnh vượng”.
Không chỉ khẳng định vai trò của giới công thương trong công cuộc kiến thiết quốc gia, tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh còn cho thấy tầm nhìn rất sớm về vị trí của doanh nghiệp và doanh nhân trong sự phát triển của đất nước.
Đặc biệt, trong bức thư lịch sử ấy, Bác gọi giới công thương bằng cách xưng hô đầy trân trọng: “các Ngài”. Một chi tiết nhỏ nhưng thể hiện rõ tư duy cởi mở, tinh thần trọng thị doanh nhân và sự ghi nhận vai trò của lực lượng kinh tế dân tộc trong bối cảnh lịch sử lúc bấy giờ.
Ngay từ những ngày đầu lập nước, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã xác định doanh nhân là một bộ phận của khối đại đoàn kết toàn dân tộc. Người khuyến khích giới công thương tham gia Công thương cứu quốc đoàn để cùng thực hiện những công việc “ích quốc lợi dân”.
Bức thư của Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi các giới Công Thương Việt Nam, đăng báo Cứu quốc ngày 13/10/1945.
Đến nay, tinh thần ấy vẫn mang nguyên giá trị thời sự.
Trong tiến trình phát triển đất nước, cộng đồng doanh nghiệp không chỉ là lực lượng tạo ra của cải vật chất, đóng góp ngân sách và giải quyết việc làm, mà còn giữ vai trò quan trọng trong đổi mới sáng tạo, nâng cao năng lực cạnh tranh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế.
Đặc biệt, lời dạy: “Việc nước và việc nhà bao giờ cũng đi đôi với nhau” đã trở thành một trong những giá trị nền tảng về đạo đức doanh nhân Việt Nam.
Trong bối cảnh hiện nay, tinh thần ấy được thể hiện qua yêu cầu phát triển doanh nghiệp gắn với trách nhiệm xã hội, tuân thủ pháp luật, xây dựng văn hóa kinh doanh lành mạnh, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững.
Điều đáng chú ý là tư tưởng của Chủ tịch Hồ Chí Minh về doanh nghiệp không chỉ dừng ở việc khuyến khích làm giàu chính đáng, mà còn thể hiện quan điểm rất tiến bộ về vai trò của Nhà nước trong phát triển kinh tế.
Trong thư gửi giới công thương, Người khẳng định: “Chính phủ nhân dân và tôi sẽ tận tâm giúp giới Công - Thương trong công cuộc kiến thiết này”.
Tinh thần ấy đến nay vẫn được kế thừa trong chủ trương xây dựng Chính phủ kiến tạo phát triển, đồng hành cùng doanh nghiệp, cải thiện môi trường đầu tư kinh doanh và khơi thông các nguồn lực xã hội cho tăng trưởng.
Cùng với đó, Chủ tịch Hồ Chí Minh cũng đặc biệt đề cao tinh thần tự lực, chủ động và sáng tạo của doanh nghiệp. Người từng nhấn mạnh:
“Không phải Chính phủ xuất tiền ra làm. Chính phủ chỉ giúp kế hoạch cổ động”.
Tư duy đó cho thấy nhận thức rất sớm của Người về vai trò của doanh nghiệp trong nền kinh tế và về nguyên tắc phát huy nội lực trong phát triển đất nước.
Không chỉ đặt nền móng tư tưởng cho đội ngũ doanh nhân Việt Nam, Chủ tịch Hồ Chí Minh còn để lại nhiều chỉ dẫn sâu sắc về quản trị doanh nghiệp và phát triển nguồn nhân lực.
Trong nhiều bài nói, bài viết, Người luôn nhấn mạnh yêu cầu đoàn kết nội bộ; chăm lo đời sống vật chất, tinh thần cho người lao động; nâng cao năng suất lao động; thực hành tiết kiệm; phát huy sáng kiến, cải tiến kỹ thuật; coi trọng đào tạo nhân lực và xây dựng văn hóa doanh nghiệp.
Bác phê phán bệnh hình thức, chạy theo số lượng mà xem nhẹ chất lượng. Người căn dặn sản xuất phải “nhanh, nhiều, tốt, rẻ”, phải trung thực trong kinh doanh, “không nên trưng bày hàng tốt mà bán hàng xấu”.
Những lời dạy ấy đến nay vẫn còn nguyên giá trị trong bối cảnh doanh nghiệp Việt Nam đang bước vào giai đoạn cạnh tranh khốc liệt hơn với yêu cầu cao hơn về quản trị, tiêu chuẩn chất lượng, chuyển đổi số và chuyển đổi xanh.
Năm 2026, cộng đồng doanh nghiệp Việt Nam đã có bước phát triển mạnh mẽ cả về quy mô và năng lực cạnh tranh. Khu vực kinh tế tư nhân tiếp tục khẳng định vai trò là một động lực quan trọng của nền kinh tế. Nhiều doanh nghiệp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng toàn cầu, đầu tư vào công nghệ, đổi mới sáng tạo và xây dựng thương hiệu quốc gia.
Tuy nhiên, trong bối cảnh kinh tế thế giới còn nhiều biến động, cộng đồng doanh nghiệp cũng đang đứng trước không ít thách thức: áp lực chuyển đổi xanh, tiêu chuẩn phát thải, cạnh tranh công nghệ, yêu cầu minh bạch hóa quản trị, thích ứng với trí tuệ nhân tạo và biến động thương mại toàn cầu.
Điều đó càng cho thấy giá trị bền vững trong tư tưởng Hồ Chí Minh về doanh nghiệp và doanh nhân. Đó không chỉ là khát vọng làm giàu chính đáng, mà còn là tinh thần phụng sự đất nước; không chỉ là mục tiêu tăng trưởng, mà còn là trách nhiệm với xã hội, với người lao động và với tương lai dân tộc.
Từ cách gọi trân trọng “các Ngài” trong bức thư gửi giới công thương năm 1945 đến chủ trương phát triển đội ngũ doanh nhân dân tộc trong thời kỳ hội nhập hôm nay, có thể thấy tư tưởng nhất quán của Chủ tịch Hồ Chí Minh về vai trò của doanh nhân trong hành trình phát triển đất nước.
Kỷ niệm 136 năm Ngày sinh của Người cũng là dịp để cộng đồng doanh nghiệp và đội ngũ doanh nhân nhìn lại những giá trị cốt lõi mà Bác Hồ đã đặt nền móng từ những ngày đầu lập nước: tinh thần “ích quốc lợi dân”, đạo đức kinh doanh, trách nhiệm xã hội và khát vọng xây dựng một Việt Nam hùng cường, thịnh vượng.
Bình Nguyên