Tuyên ngôn mạnh mẽ về ý chí tự chủ, tự cường
Ngược dòng thời gian cách đây 80 năm, vào cuối tháng 9/1945, chỉ hơn hai tháng sau khi nước nhà giành được độc lập, tự do; giữa muôn vàn khó khăn của thù trong giặc ngoài, giặc đói, giặc dốt, với nhãn quan chính trị uyên bác và tầm nhìn chiến lược, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đưa ra chỉ thị mang tính lịch sử: “Sớm mở cửa lại trường đại học” và ký quyết định thành lập Đại học Quốc gia Việt Nam trên cơ sở kế thừa và phát triển từ Đại học Đông Dương (thành lập từ năm 1906). Đây là một quyết định vô cùng sáng suốt, khẳng định với thế giới rằng: Một dân tộc độc lập phải là một dân tộc có học thức, và nước Việt Nam mới quyết tâm xây dựng một nền đại học tự chủ, phục vụ Nhân dân, phục vụ Tổ quốc.
Với sự chuẩn bị khẩn trương, ngày 15/11/1945, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đến dự và chủ trì Lễ khai giảng đầu tiên của Đại học Quốc gia Việt Nam. Tại đây, chính Người đã trực tiếp trao bằng tốt nghiệp cho các sinh viên Y khoa đầu tiên của nước Việt Nam mới. Đặc biệt hơn cả, vị lãnh tụ kính yêu cùng các đồng chí của Người như: Phạm Văn Đồng, Võ Nguyên Giáp, Vũ Đình Hòe… đã trực tiếp đứng trên bục giảng truyền dạy những môn học nền tảng, quan trọng bậc nhất lúc bấy giờ: Hiến pháp, Luật và Kinh tế.
Sự kiện chuyển đổi từ Đại học Đông Dương (thuộc Pháp) thành Đại học Quốc gia Việt Nam, cùng việc các bậc lãnh đạo cấp cao trực tiếp giảng dạy là một tuyên ngôn mạnh mẽ về ý chí tự chủ, tự cường của một dân tộc vừa rũ bùn đứng dậy sáng lòa, minh chứng quan điểm khai mở dân trí, chấn hưng dân khí và trọng dụng nhân tài của Đảng, Nhà nước ta ngay từ những ngày đầu của nhà nước dân chủ, cộng hòa. Đồng thời, là dấu mốc khai sinh nền giáo dục đại học Việt Nam hiện đại trong kỷ nguyên Độc lập dân tộc.
Tiếp nối mạch nguồn lịch sử vẻ vang
Tại sự kiện Kỷ niệm 120 năm ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định: Đất nước ta có truyền thống ngàn năm văn hiến, luôn coi trọng hiền tài là “nguyên khí của quốc gia”, là nền tảng quyết định thịnh suy của đất nước.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm và các đại biểu tại Lễ kỷ niệm 120 năm Ngày truyền thống Đại học Quốc gia Hà Nội. Ảnh: Thống Nhất/TTXVN
Trải qua 80 năm, từ kỷ nguyên độc lập đến kỷ nguyên vươn mình, thịnh vượng của dân tộc, lịch sử nền giáo dục đại học cách mạng luôn đồng hành với vận mệnh của quốc gia. Từ những quyết sách cân não đầu tiên của Chính phủ lâm thời nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đến ngày hôm nay, giáo dục đại học Việt Nam đã không ngừng trưởng thành, phát triển mạnh mẽ.
Tiếp nối mạch nguồn lịch sử vẻ vang ấy, trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết 57 “về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia”; Nghị quyết 71 “về đột phá phát triển giáo dục và đào tạo”, coi phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, phát triển giáo dục và đào tạo là sự nghiệp của Đảng, Nhà nước và của toàn dân; là đột phá quan trọng hàng đầu, động lực chính để phát triển nhanh lực lượng sản xuất hiện đại, hoàn thiện quan hệ sản xuất, đổi mới phương thức quản trị quốc gia, phát triển kinh tế - xã hội, ngăn chặn nguy cơ tụt hậu, đưa đất nước phát triển bứt phá, giàu mạnh trong kỷ nguyên mới.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cũng cảnh báo: trong thời đại toàn cầu hóa và cách mạng công nghệ phát triển như vũ bão, tụt hậu đồng nghĩa với lệ thuộc, suy yếu và đánh mất cơ hội vươn lên, là nguy cơ bao trùm, đe dọa vận mệnh và tương lai dân tộc. Tụt hậu về trình độ phát triển bắt nguồn từ tụt hậu về giáo dục và đào tạo, về khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, về hàm lượng tri thức trong sản xuất, dịch vụ và quản trị quốc gia.
Đó là thông điệp đầu tiên người đứng đầu Đảng, Nhà nước thay mặt cho Nhân dân, muốn gửi đến không chỉ Đại học Quốc gia Hà Nội mà tất cả các cơ sở giáo dục đại học trong cả nước, phải luôn tự soi mình trong trách nhiệm quốc gia và trong khát vọng vươn lên của dân tộc; phải hành động, hành động quyết liệt, hiệu quả, đến nơi đến chốn, thực hiện thắng lợi các mục tiêu, nhiệm vụ, giải pháp Nghị quyết 57 và Nghị quyết 71 của Bộ Chính trị đã đề ra. Thực hiện “nói đi đôi với làm”, không thể chậm trễ khi mà “Đường lối đã rõ, thể chế đang mở, nguồn lực đã và đang được chuẩn bị”, hiện thực hóa khát vọng phát triển cao trong nhiều thập kỷ tới nhằm đưa đất nước thoát khỏi tình trạng tụt hậu và vươn lên nhóm quốc gia phát triển tiên tiến vào năm 2045.
Cử tri và Nhân dân rất kỳ vọng và tâm đắc với phát biểu của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước, rằng: cần nâng cao hơn nữa chất lượng đào tạo đại học, Đại học Quốc gia Hà Nội và các cơ sở giáo dục Đại học phải trở thành “túi khôn” để Nhà nước tìm đến khi cần luận cứ khoa học cho những quyết sách chiến lược; là địa chỉ doanh nghiệp tìm đến để cùng phát triển công nghệ, nhân lực và mô hình kinh doanh mới; là nơi xã hội tìm thấy niềm tin vào sức mạnh của tri thức, khoa học và giáo dục Việt Nam. “Tinh hoa” phải được đo bằng chất lượng học thuật, năng lực tạo tri thức mới; chuyển hóa thành chính sách tốt hơn, công nghệ hữu ích hơn, doanh nghiệp mạnh hơn, địa phương phát triển hơn và đi đến mục tiêu cao nhất là cuộc sống người dân tốt đẹp hơn.
ThS.Nguyễn Vân Hậu