Bức thư tình gửi những tòa soạn cuối cùng
Bà Pamela Donnaruma, chủ bút kiêm tổng biên tập tờ Boston Post-Gazette - tờ báo tuần của cộng đồng người Mỹ gốc Ý, ảnh chụp vào tháng 4/2019. Tờ báo do ông nội của bà Donnaruma sáng lập. Ảnh: The New Yorker
Tòa soạn gần như trống rỗng. Trên tấm thảm sàn cũ kỹ vẫn còn in hằn những vệt mờ - dấu tích của những chiếc bàn làm việc một thời. Đèn huỳnh quang vẫn hắt bóng nhưng người thì đã đi gần hết.
Đó là khung cảnh chung mà nhiếp ảnh gia Ann Hermes bắt gặp tại hàng chục tòa soạn báo địa phương trên khắp nước Mỹ, như chia sẻ của bà với tổ chức báo chí phi lợi nhuận iMEdD. Bà đặt máy ảnh xuống, bật đèn studio lên, và bắt đầu chụp. Bà muốn lưu lại những khung hình rồi sẽ trở thành ký ức này, bởi khi những tòa soạn đó đóng cửa, một phần lịch sử của hàng triệu cộng đồng người Mỹ sẽ biến mất cùng với chúng.
Tòa soạn địa phương - hình ảnh thu nhỏ của nước Mỹ
Theo New Yorker, dù ở Alaska hay Florida, dù tờ báo lớn hay nhỏ, các tòa soạn địa phương đều có một điểm chung: họ sống giữa cộng đồng của mình. Nhà báo địa phương mua thực phẩm ở cùng siêu thị với trưởng cảnh sát, và chịu trách nhiệm với độc giả theo cách mà phóng viên quốc gia khó có được.
Sự gần gũi đó đôi khi tạo ra những cách xử lý tinh tế bất ngờ. Bà Hermes kể về một chủ bút ở California, chán ngán với những lá thư giận dữ từ độc giả, đã quyết định chỉ gọi ông Trump là "tổng thống" trong các tít báo - không thay đổi gì trong nội dung - và số thư phản ứng gay gắt giảm đáng kể. Đó là nước Mỹ thực sự - một nước Mỹ “không son phấn” mà bà Hermes đang cố lưu lại trước khi quá muộn.
Nghề giữ người ở lại
Nếu bạn nghĩ làm nhà báo là một nghề hào nhoáng, hãy nhìn vào bức ảnh Hermes chụp phóng viên Tom Haley tại tòa soạn của tờ Rutland Herald ở Vermont vào một ngày đông. Theo AP, ông Haley ngả lưng trên chiếc ghế văn phòng cũ, tay nguệch ngoạc vào cuốn sổ tay, chân gác lên mảnh bàn duy nhất không bị chôn vùi dưới đống sổ sách, báo in và dây đeo thẻ. Trên tường, một tờ lịch treo lệch. Tấm thảm xanh xỉn màu trông như đã trải qua quá nhiều thập niên.
Đó là hình ảnh tiêu biểu mà Hermes - nhiếp ảnh gia người Brooklyn từng gắn bó 13 năm với tờ Christian Science Monitor - ghi lại trong suốt sáu năm qua tại hơn 50 tòa soạn báo địa phương khắp nước Mỹ. Dự án bắt đầu từ năm 2016, khi bà liên tục nghe một cáo buộc quen thuộc: giới nhà báo là tầng lớp tinh hoa, xa rời cộng đồng họ phục vụ. "Nếu anh đã từng đặt chân vào một tòa soạn địa phương, anh sẽ thấy điều đó hoàn toàn sai”, bà nói với tổ chức báo chí phi lợi nhuận iMEdD.
Tại văn phòng tờ Sacramento Valley Mirror ở California, băng keo dán chéo trên sàn nhà, trần nhà dột, ba loại đèn khác nhau cùng chung một căn phòng. Tòa soạn này từng là một tiệm trang sức - những tủ kính trưng bày vẫn còn đó, giờ đứng cạnh bàn làm việc của phóng viên. Theo tạp chí New Yorker, ở khắp nơi, dù tòa soạn lớn hay nhỏ, Hermes đều nhận ra những điểm chung kỳ lạ: bản in Tu chính án thứ nhất dán trên tường, máy quét tần số cảnh sát, sách lịch sử địa phương cắm trong kệ.
Và còn một điểm chung quan trọng nữa, đó là những con người đang bám trụ với nghề vì tin vào nó. "Phần thưởng cho công việc này ngày càng ít đi” - bà Hermes nói với AP - "Anh phải thực sự tin vào giá trị phục vụ công dân mà mình đang cung cấp. Nếu không, tại sao anh lại làm?".
Sứ mệnh còn dang dở
Điều khiến bà Hermes trăn trở hơn cả không chỉ là những con người đang bám trụ - mà là những gì sẽ biến mất cùng họ.
Trong mỗi tòa soạn báo in, bà đều tìm đến "morgue" - kho lưu trữ báo cũ, hình ảnh và những mẩu cắt báo, thường nằm khuất ở tầng hầm hay một góc tối. Tại tờ Boston Post-Gazette, tờ báo của cộng đồng người Mỹ gốc Ý, bà đang lục lọi trong kho tầng hầm thì nghe tiếng gọi giục từ tầng trên vì có món thịt viên tự làm đang chờ. Bà bật cười nhận ra đây không chỉ là nơi làm việc, mà còn là cả một cộng đồng sống.
"Tôi nhìn các căn phòng xuống cấp với những tập báo đang dần mục nát và nghĩ: đây là toàn bộ lịch sử của một thị trấn, chỉ còn tồn tại ở đây”, bà nói với iMEdD. "Đó là một phần của câu chuyện cần được kể”.
Và câu chuyện đó đang diễn ra với tốc độ đáng sợ. Theo báo cáo State of Local News của Medill Local News Initiative, gần 40% số tờ báo địa phương ở Mỹ đã biến mất kể từ năm 2015. Riêng năm 2025, hơn 130 tờ báo đóng cửa, bỏ lại khoảng 50 triệu người Mỹ không còn nguồn tin địa phương đáng tin cậy. Tại 39 bang, số nhà báo địa phương còn lại chưa đến 1.000 người mỗi bang, theo số liệu của iMEdD.
Hậu quả không chỉ dừng lại ở việc mất đi một tờ báo. Các nghiên cứu được AP dẫn lại cho thấy khi một tờ báo địa phương đóng cửa, chi tiêu của chính quyền địa phương tăng lên, tỷ lệ cử tri đi bầu giảm xuống, và nhiều thành phố mất đi xếp hạng trái phiếu tín dụng. Đã có ít nhất một tờ báo mà bà Hermes từng đặt chân đến, trụ sở tòa soạn ở Alameda, California, đã không còn tồn tại nữa.
Trước thực tế này, bà Hermes muốn đưa những bức ảnh của mình trở về chính các cộng đồng đó, trưng bày tại thư viện địa phương, để người dân nhìn thấy những gì họ đang có và những gì họ sắp mất. "Tôi nghĩ đã có rất nhiều bài viết về sự sụp đổ của báo chí địa phương, nhưng những người sống trong các cộng đồng này thường không hay biết”, bà nói với iMEdD. Mục tiêu của bà là chụp đủ 100 tòa soạn. Và bà gọi toàn bộ dự án này bằng một cái tên giản dị mà xúc động: "Đây thực sự là một bức thư tình gửi báo chí địa phương”.
DIỆP TRẦN
Nguồn Đà Nẵng : https://baodanang.vn/buc-thu-tinh-gui-nhung-toa-soan-cuoi-cung-3335954.html
