Bước ngoặt mới của xuất khẩu gạo Việt Nam

43 phút trướcBài gốc

Nới lỏng quy định, tạo động lực cho thị trường

Theo nội dung dự thảo đề xuất của Bộ Tài chính, nếu được thông qua, doanh nghiệp xuất khẩu gạo sẽ không còn phải xin giấy phép với các yêu cầu về kho chứa, cơ sở xay xát hay duy trì điều kiện kinh doanh như hiện hành theo Nghị định 107/2018/NĐ-CP và các văn bản sửa đổi, bổ sung gần đây như Nghị định 01/2025/NĐ-CP.

Bộ Tài chính đang lấy ý kiến dự thảo đề xuất về việc bãi bỏ giấy phép kinh doanh 58 ngành nghề, trong đó có xuất khẩu gạo. Ảnh: Công Hùng

Đề xuất này được đưa ra trong bối cảnh xuất khẩu gạo đang chịu áp lực cạnh tranh gia tăng, khi giá xuất khẩu bình quân những tháng đầu năm 2026 giảm 9,3% so với cùng kỳ năm 2025. Điều này buộc cơ quan quản lý phải tính đến việc “nới lỏng” quy định để tạo thêm động lực cho thị trường.

Khảo sát cho thấy, nhiều đại diện doanh nghiệp vừa và nhỏ đồng tình cho rằng, việc bãi bỏ điều kiện giấy phép sẽ mở rộng đáng kể số lượng doanh nghiệp tham gia thị trường. Các doanh nghiệp vừa và nhỏ có điều kiện tham gia thị trường, đầu ra sẽ được mở rộng, qua đó góp phần cải thiện giá gạo - yếu tố đang chịu áp lực giảm.

Tuy nhiên, một số doanh nghiệp lớn lại lo ngại về những hệ lụy dài hạn nếu bãi bỏ hoàn toàn điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo. Ông Phạm Thái Bình, Chủ tịch HĐQT Công ty Cổ phần nông nghiệp công nghệ cao Trung An bày tỏ, mặc dù đề xuất này là kịp thời trong bối cảnh hiện nay, song về dài hạn chính sách này khó có thể khiến ngành lúa gạo phát triển mạnh.

Theo lý giải của ông Phạm Thái Bình, gạo không phải là hàng hóa thông thường mà là mặt hàng đặc biệt, gắn với sinh kế của gần 20 triệu nông dân và liên quan trực tiếp đến an ninh lương thực quốc gia. Khi rào cản gia nhập thị trường bị dỡ bỏ, doanh nghiệp có thể tham gia xuất khẩu mà không cần đầu tư nhà máy xay xát, vùng nguyên liệu, thậm chí không cần quan tâm đến người trồng lúa.

“Điều này sẽ tạo ra sự cạnh tranh không bình đẳng giữa các doanh nghiệp. Những doanh nghiệp đầu tư bài bản, xây dựng chuỗi giá trị và gắn kết với nông dân sẽ phải cạnh tranh với các nhà xuất khẩu “tay ngang” không có cùng nền tảng. Vì vây, tôi kiến nghị không nên bãi bỏ hoàn toàn giấy phép, mà cần tập trung cắt giảm các thủ tục hành chính không cần thiết, đồng thời thiết lập hệ thống kiểm soát đủ mạnh để bảo vệ ngành hàng.”, ông Phạm Thái Bình nhấn mạnh.

Doanh nghiệp phải tối ưu chi phí, nâng chất lượng sản phẩm

Bày tỏ quan điểm về đề xuất này, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh, giảng viên cấp cao Học viện Tài chính đánh giá, đây là bước đi phù hợp với xu hướng chung khi giảm rào cản gia nhập thị trường, đơn giản hóa thủ tục hành chính, tạo điều kiện cho các thành phần kinh tế tham gia bình đẳng.

Sản phẩm gạo A An của Công ty Cổ phần Lương thực A An được quảng bá, bày bán tại một hội chợ. Ảnh: aan.vn

Việc bãi bỏ giấy phép xuất khẩu được kỳ vọng sẽ tạo ra sự thay đổi tích cực cho thị trường lúa gạo. Bởi, khi nhiều doanh nghiệp cùng tham gia, cạnh tranh sẽ gia tăng, buộc các chủ thể trong chuỗi giá trị phải đổi mới, tối ưu chi phí và nâng cao chất lượng sản phẩm. Đồng thời, thị trường cũng có cơ hội tiếp cận tốt hơn với các xu hướng tiêu dùng quốc tế, từ đó đa dạng hóa sản phẩm, mở rộng phân khúc.

“Trong điều kiện hiện nay, khi năng lực sản xuất đã được cải thiện và khu vực tư nhân ngày càng lớn mạnh, việc mở rộng quyền tham gia xuất khẩu là phù hợp với xu thế hội nhập. Đây không chỉ là cơ hội tận dụng thị trường, mà còn là động lực để toàn chuỗi cùng đổi mới và phát triển.”, PGS.TS Đinh Trọng Thịnh nhìn nhận.

Đồng tình với đề xuất của Bộ Tài chính, song theo PGS. TS Nguyễn Thường Lạng, giảng viên cao cấp Viện Thương mại và Kinh tế quốc tế, Đại học Kinh tế Quốc dân, về lâu dài, cần xây dựng sàn giao dịch gạo - nơi các giao dịch được công khai về giá, sản lượng và tiêu chuẩn. Khi thông tin được minh bạch hóa, khả năng thao túng giá hay cạnh tranh thiếu lành mạnh sẽ giảm đáng kể. Đồng thời, đây cũng là cơ sở để cơ quan quản lý theo dõi thị trường theo thời gian thực, từ đó đưa ra các quyết sách kịp thời.

Song song với đó, cần hoàn thiện khung pháp lý về chống bán phá giá trong xuất khẩu gạo. Trong bối cảnh cạnh tranh ngày càng gay gắt, việc doanh nghiệp “đua xuống đáy” về giá để giành thị phần không chỉ ảnh hưởng đến hiệu quả kinh doanh, mà còn có nguy cơ làm suy giảm giá trị thương hiệu quốc gia.

Về phía, Bộ Công Thương chỉ ra các hệ lụy có thể phát sinh nếu bãi bỏ điều kiện kinh doanh trong xuất khẩu gạo, bao gồm nguy cơ ảnh hưởng đến an ninh lương thực, tình trạng tranh mua tranh bán và rủi ro từ dòng vốn ngoại thao túng thị trường.

Còn Bộ Nông nghiệp và Môi trường nhận định, đề xuất bãi bỏ giấy phép xuất khẩu gạo sẽ đặt ra bài toán cân bằng giữa cải cách thủ tục hành chính và bảo đảm phát triển bền vững ngành hàng. Khi cánh cửa thị trường được mở rộng, câu hỏi lớn không chỉ là có nên bỏ hay không, mà là bỏ như thế nào để không đánh đổi bằng những rủi ro dài hạn cho cả doanh nghiệp và người nông dân.

Theo số liệu của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công thương), hiện tại, cả nước hiện có 152 thương nhân được cấp Giấy chứng nhận đủ điều kiện kinh doanh xuất khẩu gạo.

Ánh Ngọc - Khánh Linh

Nguồn Hà Nội Mới : https://hanoimoi.vn/buoc-ngoat-moi-cua-xuat-khau-gao-viet-nam-749585.html