Còn nhớ cách đây không lâu, khi kim ngạch xuất khẩu cà phê vẫn còn ở mức trên 3 tỷ USD, rất nhiều nhà quản lý lẫn chuyên gia trong ngành cà phê đã trăn trở với câu hỏi làm gì để đưa kim ngạch xuất khẩu lên 6 tỷ USD vào năm 2030. Vì thế việc xuất khẩu vượt 8 tỷ USD vào năm 2025 là bước “nhảy vọt” ngoạn ngục khá nhiều về thời gian và đi xa hơn nhiều về mục tiêu mà ngành cà phê đã đặt ra trước đó.
Sơ chế cà phê ở Hợp tác xã Nông nghiệp sinh thái Bốn Phương, xã Hướng Phùng, tỉnh Quảng Trị.
Không chỉ dừng lại ở con số xuất khẩu kỷ lục mà xuất khẩu cà phê 2025 cũng chứng kiến và ghi nhận niềm vui “kép” cho người trồng cà phê lẫn doanh nghiệp xuất khẩu: Vui vì cà phê tiếp tục bán được giá cao, vui vì được mùa. Hiểu một cách ngắn gọn là “trúng mùa, được giá”.
Vậy đâu là nguyên nhân giúp cà phê Việt lên “đỉnh bảng” trong các nhóm hàng xuất khẩu của ngành nông nghiệp? Theo ông Nguyễn Minh Tiến, Giám đốc Trung tâm Xúc tiến thương mại Nông nghiệp (Bộ Nông nghiệp và Môi trường) cho hay: Thị trường trên Thế giới đang có sự sắp xếp lại chuỗi giá trị nông sản, có sự dịch chuyển rất lớn ví dụ trước đây xu hướng tiêu dùng với cà phê là Arabica (cà phê chè) nhưng hiện nay xu hướng tiêu dùng của giới trẻ trên thế giới lại chuyển sang Robusta (cà phe vối). Trong khi đó, Việt Nam không chỉ là một trong những quốc gia sản xuất cà phê lớn nhất thế giới và là “cường quốc” sản xuất, xuất khẩu cà phê Robusta. Cà phê Robusta hiện đang được các nhà rang xay ưa chuộng cho nhu cầu pha trộn và sản xuất cà phê hòa tan. Cũng do “cầu” cà phê Robusta tăng mạnh khiến giá cũng tăng theo và luôn duy trì ở mức cao. Trong niên vụ 2024-2025, giá xuất khẩu cà phê trung bình của Việt Nam đạt 5.610 USD/tấn, tăng 52,7% so với niên vụ trước.
Từ năm 2024, 2025, giá xuất khẩu cả phê Robusta của Việt Nam rất cao, có những thời điểm giá cà phê Robusta của Việt Nam bằng giá, thậm chí vượt của cà phê Arabica. Đây là dư địa để chúng ta tiếp tục khai thác.
Nhưng giá cao thôi chưa đủ, nếu nội lực ngành cà phê không vững chắc, Việt Nam khó có thể đạt được con số xuất khẩu kỷ lục. Nội lực này đã được vun đắp và cải thiện liên tục qua nhiều chương trình, dự án, nổi bật nhất là chương trình tái canh cà phê được triển khai từ năm 2014 đến nay. Và hiện nay, ngành cà phê Việt đã và đang thu “trái ngọt” từ việc tái canh này.
Vườn cà phê tại tỉnh Đắk Lắk
Nhờ tái canh và ghép cải tạo vườn, hàng trăm nghìn ha cà phê đã “trẻ hóa”, nâng cao năng suất và chất lượng hạt, giúp nông dân yên tâm gắn bó với cây cà phê, đồng thời tạo nền tảng vững chắc cho ngành trong bối cảnh thị trường toàn cầu đầy biến động.
Hiện nay, nhờ những nỗ lực này, năng suất cà phê Việt Nam đạt trung bình trên 3 tấn/ha, thuộc nhóm cao nhất thế giới, khẳng định sức mạnh nội tại giúp ngành cà phê tự tin bứt phá trên thị trường xuất khẩu trong thời gian tới.
Thách thức cà phê Việt thời gian tới
Mặc dù trúng mùa, được giá đem lại niềm vui “kép” cho người trồng cà phê lẫn doanh nghiệp xuất khẩu thế nhưng cà phê Việt vẫn bộc lộ những “gót chân asin” bấy lâu nay: cà phê xuất khẩu chủ yếu là xuất khẩu thô, tỷ lệ chế biến, đặc biệt chế biến sâu vẫn còn thấp. Tiếp theo, việc xuất khẩu thô, chế biến sâu thấp nên việc xây dựng thương hiệu cà phê Việt càng trở lên khó khăn hơn. Chính những nguyên nhân này khiến cà phê Việt chưa thể khai thác hết lợi thế, tiềm năng, giá trị về gia tăng kinh tế.
Năm 2025 xuất khẩu được giá cao, nếu không muốn nói là ở “đỉnh bảng” vậy thời gian tới, cà phê Việt sẽ phải đối mặt với những thách thức nào? Các thách thức mà cà Việt phải đối mặt thời gian tới chính là: xung đột địa chính trị, biến đổi khí hậu và rào cản kỹ thuật, quy định mới từ các thị trường đang tạo áp lực ngày càng lớn lên ngành cà phê. Đáng chú ý, Quy định về một số nông sản sản xuất, canh tác không gây phá rừng, suy thoái rừng của Liên minh châu Âu (EUDR) được xem là phép thử bắt buộc, khi yêu cầu cà phê xuất khẩu phải bảo đảm không liên quan đến phá rừng, được sản xuất hợp pháp và có khả năng truy xuất nguồn gốc.
Để giải quyết những thách thức trên, ngành cà phê Việt Nam cần chuyển hướng sang phát triển bền vững và thích ứng biến đổi khí hậu, với trọng tâm ổn định diện tích, tái canh bằng giống chịu hạn và giảm phát thải khí nhà kính. Song song đó, ngành cà phê Việt Nam đẩy mạnh xây dựng đầu tư chế biến, chế biến sâu, liên chuỗi giá trị, xây dựng thương hiệu được xem là điều kiện then chốt để gia tăng giá trị, hiệu quả kinh tế từ hạt cà phê.